កាលពីពេលថ្មីៗនេះនៅថ្ងៃទី០៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសហ្វីលីពីនទើបតែបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីរបស់ខ្លួនដែលមានគណបក្សជាច្រើនចូលរួម ហើយក្នុងនោះក៏មានបេក្ខជនឯករាជ្យឈរឈ្មោះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលយើងបានឃើញថា គណបក្សសហព័ន្ធហ្វីលីពីនបានឈ្នះការបោះឆ្នោតនេះដែលមានបេក្ខជនឈរឈ្មោះជាបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីជាកូនអតីតប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនហឺ្វឌីណង់ ម៉ាកូស គឺលោក បង់បង់ ម៉ាកូស(BongBong Marcos)។ លោកបានស្បថចូលកាន់តំណែងក្នុងថ្ងៃទី ៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតីទី១៧នៃសាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីន។ គួរបញ្ផាក់ផងដែរថា ប្រធានាធិបតីរបស់ប្រទេសហ្វីលីពីនមានអាណត្តិ៦ឆ្នាំ ហើយការកាន់តំណែងនេះគឺបានតែមួយអាណត្តិប៉ុណ្ណោះ នេះបើស្របតាមមាត្រាទី៧ផ្នែកទី៤នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសហ្វីលីពីន។ ក្នុងនោះ ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនមានតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋនិងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល(នីតិប្រតិបត្តិ) ហើយជាពិសេសជាមេបញ្ជាការកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធហ្វីលីពីនផងដែរ។ ការឡើងកាន់តំណែងរបស់លោកបង់បង់ ម៉ាកូសនេះគឺបានសរបញ្ជាក់នៅសករាជថ្មីនៃត្រកូលម៉ាកូសបន្ទាប់ពីលោកឪពុករបស់លោក ហ្វឺឌីណង់ ម៉ាកូសបានចុះចេញពីដំណែងក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងអស់២១ឆ្នាំដោយសារតែរឿងផ្តាច់ការធ្វើទុក្ខបុកមេ្នញលើអ្នកប្រឆាំងនិងការដាក់ច្បាប់អាជ្ញាសឹកក្នុងប្រទេស។ តើលោកបង់បង់ ម៉ាកូសមានប្រវត្តិបែបណានិងមានការប្តេជ្ញាចិត្តនិងគោលនយោបាយបែបណាខ្លះទើបលោកទទួលបានការទុកចិត្តពីប្រជាពលរដ្ឋហ្វីលីពីន?

១. លោកបង់បង់ ម៉ាកូសជាអ្នកណា?

លោកបង់បង់ ម៉ាកូសមានឈ្មោះពេញជាភាសាអង់គ្លេសថា «Ferdinand Romualdez Marcos Jr.»ហើយលោកកើតនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៧ នៅរដ្ឋធានីម៉ានីល។ លោកគឺជាកូនរបស់លោកអតីតប្រធានាធិបតីទី ១០ នៃប្រទេសហ្វីលីពីន ហ្វឺឌីណង់ ម៉ាកូសជាមួយនឹងលោកស្រី ម៉ារីនដា ម៉ាកូស។ លោក បង់បង់ ម៉ាកូសមានប្រវត្តិសិក្សាទាំងក្នុងប្រទេសនិងក្រៅប្រទេសជាមួយសាលាល្បីៗផងដែរដូចជា សាកលវិទ្យាល័យអកហ្វ័ត (OxFord University) សាកលវិទ្យាល័យ Pennsylvania ជាដើម។ ចំណែកប្រវត្តិការងារវិញ លោកបានចូលកាន់តំណែងជាមន្ត្រីនៅក្នុងប្រទេសតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨០ ក្នុងនាមជាអភិបាលរងខេត្ត Ilocos Norte ដែលជាខេត្តមួយនៃភាគខាងជើងក្នងប្រទេសហ្វីលីពីនក្នុងវ័យ២៣ឆ្នាំក្នុងរដ្ឋបាលរបស់ឪពុករបស់លោក។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ លោកក៏បានឡើងជាអភិបាលនៃខេត្ត Ilocos Norte តែម្តងជំនួសឪពុកមារបស់លោកលាឈប់ពីតំណែងដោយសារបញ្ហាសុខភាព ហើយលោកបានកាន់តំណែងនេះរហូតដល់ពេលដែលមានបដិវត្តន៍កម្លាំងប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ដើម្បីផ្តួលរំលំរបបរបស់ឪពុកលោក។ បន្ទាប់ពីលោកឪពុករបស់លោកបានចុះចេញពីតំណែងពីប្រធានាធិបតីមកលោកនិងក្រុមគ្រួសារក៏បានចាកចេញពីប្រទេសហី្វលីពីនទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកបង់បង់ ម៉ាកូសបានវិលត្រឡប់មកឆាកនយោបាយប្រទេសហ្វីលីពីនវិញនៅឆ្នាំ១៩៩១ បន្ទាប់ពីមានការអនុញ្ញាតពីលោកស្រីប្រធានធិបតី ឃូរ៉ាសូ អាគីណូ(Corazon Aquino)។ បន្ទាប់ពីការត្រឡប់ចូលប្រទេសវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ លោកបានជាប់ឈ្មោះជាសមាជិកសភាហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយបន្ទាប់មកលោកក៏បានទទួលការទុកចិត្តជាថ្មីហើយកាន់តំណែងជាអភិបាលខេត្ត Ilocos Norte ម្តងទៀត។ បន្ទាប់ជាអភិបាលខេត្តរួចហើយ លោកក៏បានចូលប្រឡូកជាសមាជិកសភាម្តងទៀតសំរាប់អាណត្តិទី២របស់លោកក្នុងឆ្នាំ២០០៧។ មួយវិញទៀត អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងអាណត្តិទី២ជាសមាជិកសភាលោកគឺលោកបានគាំទ្រការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីមូលដ្ឋានប្រជុំកោះហ្វីលីពីន ឬច្បាប់សាធារណរដ្ឋលេខ ៩៥២២។ ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅឆ្នាំ២០១០ លោកបានឈ្នះឆ្នោតជាសមាជិកព្រឹទ្ធិសភានៃសាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីននិងនៅឆ្នាំ២០១៦លោកក៏បានឈរឈ្មោះប្រជែងជាបេក្ខជនអនុប្រធានាធិបតីតែមិនទទួលបានជ័យជំនះ។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០២២នេះ លោកបានឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតីនិងទទួលបានជ័យជំនះបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទី១៧នៃសាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីនផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៣០ខែមិថុនាឆ្នាំ២០២២។

២. យុទ្ធនាការនៃការបោះឆ្នោតនិងជ័យជំនះរបស់លោកបង់បង់ ម៉ាកូស

បន្ទាប់ពីមិនបានទទួលជោគជ័យក្នុងការប្រជែងតំណែងអនុប្រធានាធិបតីក្នុងឆ្នាំ២០១៦ លោក បង់បង់ ម៉ាកូសបានបន្តដំណើររបស់ខ្លួនក្នុងការប្រជែងតំណែងប្រធានាធិបតីថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២២បន្ទាប់ពីលោក រូទ្រីហ្គោ ដូឌឺតេបានបញ្ចប់អាណត្តិរបស់ខ្លួន។ លោកត្រូវបានគណបក្សសហព័ន្ធហ្វីលីពីនជ្រើសរើសសំរាប់ជាបេក្ខជនប្រជែងតំណែងប្រធានាធិបតីសំរាប់ឆ្នាំ ២០២២ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ និងបានប្រកាសពីបេក្ខភាពរបស់ខ្លួនចូលរួមប្រជែងតំណែងនេះនៅថ្ងៃទី០៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១។ ក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតសំរាប់ឆ្នាំ២០២២ លោកបានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយពីគោលនយោបាយរបស់លោកជាច្រើន និងបានសន្យាបន្តនូវការអភិវឌ្ឍនូវហេដ្ឋានរចនាសម័្ពន្ធ គោលនយោបាយការបរទេសឱ្យមានភាពទូលំទូលាយនិងបានសន្យារកដំណោះស្រាយនូវកម្មវិធីដែលចម្រូងចម្រាសដែលសល់ពីអាណត្តិមុន។ ចំណែកខាងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចវិញ លោកបានសន្យាផ្តល់អាទិភាពដល់វិស័យឧស្សាហកម្ម កសិកម្មនិងទេសចរណ៍ដើម្បីបង្កើនការងារដល់ប្រជាពលរដ្ឋនិងបង្កើនការនាំទិញទំនិញគ្រប់ប្រភេទប្រសើរដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិនិងកាត់បន្ថយចំនួនអ្នកគ្មានការងារធ្វើផងដែរ។ ចំពោះវិស័យអប់រំ លោកបានគាំទ្រនូវគំនិតការសិក្សាបែបឌីជីថល ហើយលោកក៏មានគម្រោងស្វែងរកការគាំទ្រពីក្រុមហ៊ុនអ៊ីនធឺណិត និងទូរគមនាគមន៍ដើម្បីជួយធ្វើឱ្យសាលាមានប្រព័ន្ធឌីជីថល។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្នុងការឃោសនារបស់លោកភាគច្រើនផ្តោតចម្បងទៅលើន័យបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាតិ និងរួមដោះស្រាយវិបត្តិសកលលើបញ្ហាសុខភាពដូចបញ្ហាកូវីដ១៩ជាដើម។ ទោះបីជាលោកធ្លាប់ជាកូនប្រធានាធិបតីហ្វឺឌីណង់ ម៉ាកូសដែលលោកត្រូវប្រឈមនឹងការប្រឆាំងពីក្រុមផ្សេងក៏ពិតមែន ក៏លោកនៅតែមានប្រជាប្រិយភាពដដែលព្រោះតាមរយៈគោលនយោបាយនិងការសន្យាក្នុងពេលយុទ្ធនាការបោះឆ្នោត។ ហើយមួយវិញទៀត អ្វីដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនទុកចិត្តនោះគឺលោកបាននិយាយថា ”វាយតម្លៃលើទង្វើរបស់ខ្ញុំមិនមែនលើអតីតកាលរបស់ឪពុកខ្ញុំទេ ហើយអ្វីទាំងអស់ដែលខ្ញុំបានសន្យារបស់ខ្ញុំដើម្បីជាប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនគឺសំរាប់ផលប្រយោជន៍និងជនជាតិហ្វីលីពីនទាំងមូល”។ នៅពេលការបោះឆ្នោតបានបញ្ចប់ គេបានឃើញថាលោកបង់បង់ ម៉ាកូសបានទទួលជ័យជំនះដ៏ច្រើន ដែលទទួលបានសំលេងគាំទ្រ ៥៨.៧៤% នៃសន្លឹកឆ្នោតទល់នឹង២៧.៩៩]%របស់លោកស្រី លឺនី រ៉ូប្រែដូ( Leni Robredo) ដែលជាបេក្ខជនឯករាជ្យនិងមានចំណាត់ថ្នាក់ទី២ផងដែរ។ ឆ្លងកាត់តាមលទ្ធផលនេះ បានសរបញ្ជាក់ថាលោកបង់បង់ ម៉ាកូសដែលជាកូនរបស់អតីតប្រធានាធិបតីទី១០នៃប្រទេសហ្វីលីពីនបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីថ្មីទី១៧នៃសាធារណរដ្ឋដីកោះមួយនេះ។

សរុបមកតាមរយៈការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានធិបតីថ្មីនៃប្រទេសហ្វីលីពីនបានបញ្ចប់ទៅដោយជោគជ័យ ហើយជ័យជំនះបានទៅលើលោកបង់បង់ ម៉ាកូសដែលជាកូនប្រុសអតីតប្រធានាធិបតីទី១០ លោកហ្វឺឌីណង់ ម៉ាកូសដែលគេចាត់ទុកជាអ្នកកាន់អំណាចបានយូរក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនក្រោមការគ្រប់គ្រងដ៏ផ្ដាច់ការ។ លោកបង់បង់ ម៉ាកូសបានស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនាឆ្នាំ២០២២ នៅមុខតំណាងប្រទេសដែលជាមិត្តចូលរួមផងដែរ។ ហើយជ័យជំនះរបស់លោកបង់បង់ ម៉ាកូសនេះក៏ជាសករាជថ្មីនៃត្រកូសម៉ាកូសសំរាប់កែប្រែមុខមាត់ឡើងវិញ ហើយដឹកនាំប្រទេសហ្វីលីពីនឈរការអភិវឌ្ឍនិងគោលនយោបាយថ្មីសំរាប់បង្រួបបង្រួមជាតិរបស់លោកដែលលោកបានផ្តោតក្នុងការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនមានសិទ្ធិកាន់អំណាចតែមួយអាណត្តិប៉ុណ្ណោះហើយក្នុងមួយអាណត្តិមានរយៈពេល៦ឆ្នាំក្នុងការកាន់អំណាចផងដែរ។

ប្រាក់អឺរ៉ូគឺជារូបិយប័ណ្ណរបស់ប្រទេសសហភាពអឺរ៉ុបចំនួន១៩និងជារូបិយប័ណ្ណសំខាន់បំផុតទីពីរនៅក្នុងពិភពលោកបន្ទាប់ពីប្រាក់ដុល្លារសហអាមេរិក។ រយៈពេលជាង២ទស្សវត្សមកហើយដែលរូបិយប័ណ្ណនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងហើយអ្វីដែលមិនធ្លាប់កើតឡើងនោះគឺ ប្រាក់អឺរ៉ូបានធ្លាក់ចុះស្មើនឹងប្រាក់ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកជាលើកដំបូងខណៈដែលបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបទាំងនោះកំពុងជួបផលវិបាកនៃវិបត្តិថាមពលដែលបណ្តាលមកពីសង្រ្គាមរុស្សី-អ៊ុយក្រែន។ ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃលុយនេះកាន់តែបង្កឱ្យមានភាពយ៉ាប់យឺនដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ជាពិសេសពន្យឺតការដោះស្រាយនូវវិបត្តិថាមពលនិងអតិផរណាដែលកំពុងតែកើតមានស្រាប់និងការព្រួយបារម្ភថា ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចអាចនឹងកើតមានឡើង។

អឺរ៉ុបកំពុងជួបប្រទះនឹងកំណើនអតិផរណាដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកជាង២០ឆ្នាំមកនេះ

ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃលុយអឺរ៉ូបានបន្ថែមសម្ពាធទៅដល់កំណើនអតិផរណាទៅលើតំបន់អឺរ៉ូដែលបង្កឡើងពីការកើនឡើងនូវតម្លៃថាមពលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ព្រោះថាអ្នកដែលកាន់លុយអឺរ៉ូកាន់តែបាត់បង់អំណាចនៃការទិញ។ ជាទូទៅ លុយដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានទូទាត់ប្រហែលជា៥០%នៃពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងត្រូវបានប្រតិបត្តិការជាង៩០%នៅក្នុងទីផ្សារប្តូរប្រាក់បរទេស ហើយការណ៍ដែលលុយអឺរ៉ូបានធ្លាក់ចុះ វាកាន់តែប៉ះពាល់ទៅដល់តម្លៃទំនិញរនាំចូលទំនិញទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប។ ជាក់ស្តែងប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃទំនិញនាំចូលនៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ូត្រូវបានទូទាត់ជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក នេះបើតាមការចេញផ្សាយរបស់ Eurostat។ ហេតុនេះហើយការធ្លាក់ចុះតម្លៃនៃប្រាក់អឺរ៉ូទាមទារឱ្យបណ្តាប្រទេសតំបន់អឺរ៉ូត្រូវការលុយអឺរ៉ូកាន់តែច្រើនដើម្បីប្តូរយកលុយដុល្លារអាមេរិកក្នុងការទិញទំនិញ ជាពិសេសគឺប្រេងឆៅនិងឧស្ម័ន។ ផ្ទុយមកវិញ ការថយចុះនៃលុយអឺរ៉ូអាចមានផលវិជ្ជមានក្នុងការនាំចេញ ព្រោះថាទំនិញនាំចេញនឹងកាន់តែមានតម្លៃថ្លៃជាងមុន ក៏ប៉ុន្តែវានឹងធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែដុនដាបទៅលើការនាំចូល។ បើយើងក្រឡេកមកមើលពីប្រភេទទំនិញនៃការនាំចេញនាំចូលរបស់ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុប យើងឃើញថា ៦៥%នៃការនាំចេញសរុបគឺគ្រឿងម៉ាស៊ីន យានយន្ត និងទំនិញផលិតផ្សេងៗ ចំណែកឯថាមពលបានក្លាយជាទំនិញនៃការនាំចូលខ្ពស់និងសំខាន់ជាងគេ។ ហេតុនេះហើយ ការធ្លាក់ចុះតម្លៃលុយអឺរ៉ូបានបន្ថែមទម្ងន់និងការឈឺចាប់ដល់ការនាំចូលក្នុងការទិញប្រេងនិងឧស្ម័ន។ បើយោងតាមការចេញផ្សាយដោយទីភ្នាក់ងារស្ថិតិសហភាពអឺរ៉ុប Eurostat បានព្យាករណ៍ថា អតិផរណាប្រចាំឆ្នាំនៅក្នុងប្រទេសចំនួន១៩នៃតំបន់ដែលប្រើប្រាស់លុយអឺរ៉ូបានកើនឡើងដល់៨.៦%នៅក្នុងខែមិថុនា ដោយបានកើនឡើងពីការព្យាករណ៍ពី៨.១%ក្នុងខែឧសភា។ ស្របពេលដែលតម្លៃថាមពលបានកើនឡើង ៤១.៩% ហើយតម្លៃចំណីអាហាររួមទាំង គ្រឿងស្រវឹង និងថ្នាំជក់បានកើនឡើង៨.៩% ដែលទិន្ន័យនេះបានកើនឡើងលឿនជាងកំណត់ត្រាកាលពីខែមុន។ នេះជាកំណើនអតិផរណានៅក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុតមួយចាប់តាំងពីមានការកត់ត្រាទៅលើប្រាក់អឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧មកម្ល៉េះ។

តើតំបន់ចាយលុយអឺរ៉ូអាចប្រឈមមុខនឹងឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចដែរឬទេ?

អត្រាប្តូរប្រាក់របស់រូបិយប័ណ្ណអាចជាសាលក្រមមួយក្នុងការព្យាករណ៍ទៅលើទស្សនវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ស្របពេលដែលតម្លៃលុយអឺរ៉ូបានធ្លាក់ចុះមានន័យថា កំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អឺរ៉ូក៏កំពុងតែធ្លាក់ចុះផងដែរ។ ជាក់ស្តែងកាលពីខែឧសភា European Commission បានព្យាករណ៍ថាសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អឺរ៉ូមានកំណើនប្រមាណ២.៧%នៅឆ្នាំនេះនិង១.៥%នៅឆ្នាំ២០២៣ ក៏ប៉ុន្តែតាមរយៈការចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនានេះ European Commission បានបញ្ចុះការព្យាករណ៍ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អឺរ៉ុបមកនៅត្រឹម២.៦%នៅឆ្នាំ២០២២ និង១.៤%នៅឆ្នាំ២០២៣វិញ។

ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចអាចនឹងកើតមានព្រោះថា កំណើនអតិផរណាអាចនឹងបន្តកើនឡើងបើតម្លៃថាមពលមិនមានការថយចុះ។ ភាពរអាក់រអួលនៃសង្វាក់ផលិតកម្មដែលកើតចេញពីវិបត្តិកូវីដ១៩ បូករួមនឹងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនបានធ្វើឱ្យអតិផរណាកាន់តែមានសម្ពាធព្រោះថាប្រទេសមួយចំនួនបានកាត់បន្ថយការផលិតប្រេង។ អឺរ៉ុបពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិរបស់រុស្ស៊ីដើម្បីដំណើរការឧស្សាហកម្ម និងផលិតអគ្គិសនី។ ផ្ទុយមកវិញ ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហភាពអឺរ៉ុបក្នុងការហាមឃាត់ឱ្យមានការនាំចូលប្រេងពីរុស្ស៊ី ជំរុញឱ្យតម្លៃប្រេងកាន់តែមានការកើនឡើង ព្រោះតម្រូវការកាន់តែច្រើនខណៈដែលការផ្គត់ផ្គង់មានការខ្វះខាត។ ហេតុនេះហើយ កំណើនអតិផរណាអាចនឹងកើនឡើងខ្ពស់ជាងនេះ បើរុស្ស៊ីមិនព្រមលក់ប្រេងនិងឧស្ម័នឱ្យ ឬមួយក៏រុស្ស៊ីអាចនឹងបិទការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលទាំងស្រុងទៅឱ្យប្រទេសទាំងនោះ។

បើទោះបីជា សេដ្ឋកិច្ចវិទូជាច្រើនបានទស្សទាយពីហានិភ័យនៃឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅឆ្នាំ២០២៣ ក៏នៅខណៈនេះ មន្ត្រីសហភាពអឺរ៉ុបបានបដិសេធនិយាយពីភាពដែលអាចទៅរួចនៃការកើតឡើងនូវឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ដូចគ្នានឹងសហរដ្ឋអាមេរិចដែរ ដើម្បីទប់ទល់នឹងកំណើនអតិផរណា ធនាគារកណ្តាលអឺរ៉ុបECB បានប្រកាសថាខ្លួននឹងបង្កើនអត្រាការប្រាក់០.២៥%ក្នុងខែកក្កដានេះ ហើយនឹងបន្តបង្កើនការប្រាក់ថែមទៀតនៅខែកញ្ញាខាងមុខ បើសិនជាអតិផរណានៅតែមិនទាន់មានភាពធូរស្បើយ។ បន្ថែមពីនេះ លោកPaolo Gentiloni ដែលជាគណៈកម្មាការសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបបានមានប្រសាសន៍ថា “សហភាពអឺរ៉ុបនឹងព្យាយាមសហការជាមួយដៃគូអន្តរជាតិដើម្បីស្នើសុំការបន្ថយតម្លៃថាមពល ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលនេះយើងមិនទាន់ត្រៀមខ្លួនរួចនៅឡើយ”។ ជាការពិតណាស់ ការតម្លើងអត្រាការប្រាក់អាចជាមធ្យោបាយមួយក្នុងការកាត់បន្ថយកំណើនអតិផរណា ក៏ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ អតិថិជននិងក្រុមហ៊ុនកំពុងប្រឈមមុខនឹងតម្លៃដែលមិនអាចទាយទុកជាមុនបាន ហេតុនេះហើយវាកំពុងដាក់សម្ពាធដល់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយទៅលើភាពមិនប្រាកដប្រជាក្នុងការឱ្យផ្តល់ដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង សូម្បីតែដំណោះស្រាយតិចតួចដែលពួកគេអាចធ្វើបានក្នុងរយៈពេលខ្លីក៏ដោយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត វិធីសាស្ត្រនៃការតម្លើងអត្រាការប្រាក់អាចធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគសម្រុកទិញនិងប្តូរលុយយ៉ាងតក់ក្រហល់ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានអស្ថិរភាពនៃអត្រាការប្រាក់កើតមានកាន់តែខ្លាំងនិងការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយដែលរឹតតែពិបាកក្នុងការគេចចេញពីវិបត្តិអតិផរណា។

សរុបមក កំណើនអតិផរណានៅអឺរ៉ុបកើតចេញពីវិបត្តិថាមពលនិងភាពរអាក់រអួលនៃសង្វាក់ផលិតកម្មដែលបណ្តាលឱ្យមានការខ្វះខាតការផ្គង់ផ្គង់ទំនិញ ស្របពេលដែលលុយអឺរ៉ូកំពុងធ្លាក់ចុះ ដែលកាន់តែរុញច្រានឱ្យមានកំណើនអតិផរណា ព្រោះថាតម្រូវការលុយនៃការទិញទំនិញនិងប្រេងកាន់តែឡើងថ្លៃ។ បើតម្លៃថាមពលមានការធ្លាក់ចុះ បញ្ហាអតិផរណាអាចនឹងមានភាពប្រសើរឡើង ក៏ប៉ុន្តែបើតម្លៃថាមពលកាន់តែកើនឡើង នោះកំណើនអតិផរណាអាចនឹងកាន់តែអាប់អួរទៅដែលអាចឈានទៅដល់ការកើតឡើងនូវឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច។ បើទោះបីជាឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចអាចកើតឡើងមែន ក៏វាមិនអាក្រក់ពេកដែរនៅតំបន់អឺរ៉ុបព្រោះថា ការចំណាយរបស់អតិថិជននិងទីផ្សារការងារនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ និងការជួយជ្រោមជ្រែងពីរដ្ឋាភិបាលរួមមានការកាត់បន្ថយពន្ធទៅលើផ្នែកថាមពល ការបន្ធូរបន្ថយការចំណាយលើធ្វើដំណើរសាធារណៈរួមទាំងការផ្តល់ការឥណទានកម្ចីជាដើម។

អស់រយៈពេលជាង ២ ទសវត្សន៍ចាប់តាំងពី “សេដ្ឋកិច្ចពពុះ” ផ្ទុះឡើងនៅចុងទសវត្សន៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ប្រទេសជប៉ុនបានប្រឈមមុខនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយឺត និងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដ៏មានឥទ្ធិពលចំនួនបី៖ បរិត្តផរណា បំណុល និងប្រជាសាស្រ្ត (ចំនួនប្រជាជនមានវ័យចំណាស់ជាច្រើន គួបផ្សំនឺងការថយចុះនៃកំណើនប្រជាជនទាំងស្រុង)។ ហេតុដូចនេះហើយ បន្ទាប់ពីលោកស្ហីនហ្សូ អាបេ បានឡើងកាន់តំណែងសារជាថ្មី ដែលបានក្លាយជាបេក្ខភាពមានឥទ្ធិពលជាងគេក្នុងការឈរឈ្មោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន លោកក៏បានចាប់ផ្តើមអនុម័តគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច “Abenomics” ដែលជំរុញឱ្យមានការងើបឡើងវិញនៃសន្ទុះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុនក្នុងសតវត្សន៍ថ្មីនេះ ។ យុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចនេះ មានគោលដៅសង្គ្រោះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុនពីការជាប់គាំងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំជាមួយនឹងមុខព្រួញចំនួន ៣ មានដូចជាការបន្ធូបន្ថយគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ គោលនយោបាយសារពើពន្ធដែលធ្វើយ៉ាងណាបង្កើនការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាដើម និងកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដូចជាការផ្ដល់ឱកាសទៅស្ត្រីទទួលបានការងារនិងតួនាទីក្នុងសង្គមជាដើម។

កេរ្តិ៍ដំណេលរបស់ Abenomics

ជាការពិតណាស់ បើក្រឡេកមើលទៅការអនុវត្តជាក់ស្តែង Abenomics ពិតជាទទួលបានជោគជ័យ ទោះបីជាវាមិនបានទទួលបានលទ្ធផលជាទីគាប់ចិត្តដូចទៅនឹងគោលដៅសេដ្ឋកិច្ចចម្បងរបស់លោកស្ហីនហ្សូ អាបេក៏ដោយ។ នៅពេលដែលលោកស្ហីនហ្សូ អាបេឡើងកាន់អំណាច ជប៉ុនកំពុងប្រឈមមុខនឹងកិច្ចការដ៏លំបាកក្នុងការដកជើងចេញពីសេដ្ឋកិច្ចជាប់គាំង (Stagnation) ហើយបានធ្វើឱ្យប្រទេសចិនដណ្ដើមដំណែងជាប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំទី ២។ យ៉ាងណាមិញ Abenomics បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសជួយជំរុញទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ទោះបីជាមិនអាចជួយសេដ្ឋកិច្ចជប៉ុនឱ្យឈានទៅការរីកចម្រើនរុងរឿងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ក៏ដោយ។ ជាក់ស្ដែង ទោះបីជាអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅទាបជាងគោលដៅដែលកំណត់សម្រាប់ឆ្នាំ២០២០ក្តី ក៏ប៉ុន្តែបើធៀបនឹងឆ្នាំ២០១២ និង២០២០ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប បានកើនដល់ ៦០០ទ្រីលានយ៉េន ដែលស្មើនឹង ៤.៤ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក ការកើនឡើងនូវចំនួនស្ត្រីក្នុងកន្លែងធ្វើការ ការធ្លាក់ចុះនូវអត្រាអ្នកអត់ការងារធ្វើ ការកើនឡើងនូវអ្នកវិនិយោគ និងចំណូលពន្ធដារ ។ ទន្ទឹមនេះ យោងតាម The Economist ដោយសារភាពអំណោយផលនៃការវិនិយោគ អត្រានៃការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីបរទេសបានឡើងដល់ ១.២% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ដែលជាអត្រាមួយខ្ពស់បំផុត។

ទោះលោក ស្ហីនហ្សូ អាបេ បានលា ប៉ុន្តែអ្នកមកក្រោយនៅតែកសាងបន្ថែម

ទោះបីលោក ស្ហីនហ្សូ អាបេ បានលាតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី និងបានលាចាកលោកក្ដី Abenomics នៅតែជាគោលនយោបាយមួយដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីក្រោយៗបន្តអនុវត្ដ។ ជាក់ស្ដែង នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី Kishida Fumio ដែលទើបនឹងជាប់ឆ្នោតក៏មិនបានបង្ហាញថានឹងដើរចេញពីគោលនយោបាយ Abenomics ឡើយ។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី Kishida Fumio បានលើកឡើងពីគោលនយោបាយថ្មីមួយដែលមានឈ្មោះថា “New Capitalism” ដែលអ្នកជំនាញគេជឿជាក់ថាគោលនយោបាយនេះនឹងនៅតែដើរផ្លូវ Abenomics ហើយកសាងលើសមិទ្ធផលរបស់ Abenomics ប៉ុន្តែវាអាចប្រែប្រួលតាមស្ថានភាពដែល លោក ស្ហីនហ្សូ អាបេបានជួប នឹងស្ថានភាពជប៉ុនកំពុងជួបនៅពេលនេះ ជាពិសេសនៅពេលដែលអតិផរណាសកលកើនឡើងជាដើម។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា New Capitalism នេះមានគោលបំណងបង្រួញវិសមភាពសង្គម និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។

ចាប់តាំងពីប្រទេសទាំង៥បានចាប់ដៃគ្នាបង្កើត BRICS នេះមក យើងសង្កេតឃើញថា បណ្តាប្រទេសនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះ គឺ ជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗដែលតែងតែចូលរួមចំណែកនៅក្នុងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកល ហើយក៏បានដើរតួជាកម្លាំងជំរុញថ្មីមួយ ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ នៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកថែមទៀតផង។ ដូច្នេះ ក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងសិក្សាបន្ថែមអំពី BRICS ដែលជាក្រុមប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើនខ្លាំង និងកំពុងតែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីបណ្ដាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ផ្សេងទៀត ក្នុងការបង្កើនទំនាក់ទំនងខាងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្ដាប្រទេសក្នុងពិភពលោក។

តើអ្វីទៅជា BRICS?

BRICS គឺជាពាក្យអក្សរកាត់ដែលសំដៅទៅលើប្លុកនៃបណ្ដាប្រទេសដែលមានកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនខ្ពស់និងប្រកបដោយសក្តានុពល ដែលក្នុងនោះរួមមានប្រទេសចំនួន៥ មានដូចជា ប្រទេសប្រេស៊ីល ប្រទេសរុស្ស៊ី ប្រទេសឥណ្ឌា ប្រទេសចិន និងប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ BRICS មានគោលបំណងលើកកម្ពស់សន្តិភាព សន្តិសុខ ការអភិវឌ្ឍន៍ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងប្រាំ ហើយរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតពិភពលោកមួយប្រកបដោយសមធម៌ និងយុត្តិធម៌។ BRICS មានគោលដៅសំខាន់ៗដូចជា៖
• ជំរុញឱ្យមាននូវការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសម្រេចបាននូវការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងតំបន់
• ការសម្រិតសម្រាំងប្រើប្រាស់ធនធានល្អបំផុត
• ការលុបរបាំងពាណិជ្ជកម្ម
• ការកសាងភាពសុខដុមរមនា និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជាតិនានា
• ក្លាយទៅជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដ៏លេចធ្លោនៃទំនិញផលិត សេវាកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមក្នុងពិភលលោកត្រឹមឆ្នាំ ២០៥០

ដំបូងឡើយ BRICS បានចាប់មានវត្តមាននៅឆ្នាំ ២០០១ ហើយនៅពេលនោះដែរ ប្រទេសសមាជិកគឺមានត្រឹមតែប្រទេសចំនួនបួនតែប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺ ប្រទេសប្រេស៊ីល ប្រទេសរុស្ស៊ី ប្រទេសឥណ្ឌា និង ប្រទេសចិន ព្រមទាំងមានពាក្យអក្សរកាត់ថា BRIC។ គំនិតផ្ដួចផ្ដើមនៃការបង្កើតBRICនេះដែរ គឺចាប់ផ្ដើមដំបូងដោយលោកសេដ្ឋវិទូ Jim O’Neill នៃក្រុមហ៊ុន Goldman Sachs ដែលបានប្រកាសនៅក្នុងរបាយការណ៍ស្តីពីការរំពឹងទុកនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសប្រេស៊ីល រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និងចិន ដែលបានគ្រោងទុកថា ចំនួនផលិតកម្ម និងចំនួនប្រជាជននៃប្រទេសBRIC រួមបញ្ចូលគ្នាអាចជាចំណែកភាគមួយដ៏សំខាន់ចំពោះចំនួនផលិតកម្ម និងចំនួនប្រជាជនពិភពលោកសរុប។ BRIC នេះត្រូវបានដាក់ចេញជាផ្លូវការ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦ នៅពេលដែលប្រទេសសមាជិកទាំងបួនបានចូលរួមសំណេះសំណាលការទូតក្រៅផ្លូវការ និងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរវាងរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសរបស់ពួកគេ ដើម្បីពិភាក្សានិងជជែកដេញដោលគ្នានៅ New York City។ តាមរយ:កិច្ចប្រជុំកំពូលលើកដំបូងដែលបានធ្វើឡើងនៅ Yekaterinburg ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ កម្រិតវិសាលភាពនៃការទំនាក់ទំនងគ្នាក្នុងចំណោមសមាជិកនៃបណ្តាប្រទេស BRIC ទាំងបួន ត្រូវបានពង្រឹងកាន់តែខ្លាំងឡើង និងបានវិវត្តទៅជាអង្គភាពនយោបាយ-ការទូតថ្មី និងមានភាពជោគជ័យលើសពីគោលគំនិតដើមដែលបានគ្រោងទុកសម្រាប់ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុថែមទៀតផង។ ក្រោយមកទៀត នៅថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១០ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន លោក Yang Jiechi បានប្រកាសថា អាហ្វ្រិកខាងត្បូងត្រូវបានអញ្ជើញជាផ្លូវការឱ្យចូលរួមក្នុងប្លុក BRIC ក្នុងនាមជាសមាជិកទី ៥ របស់ខ្លួន។ ដូច្នេះហើយទើបBRIC បានផ្លាស់ប្ដូរទៅជា BRICS វិញ នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១១ ក្នុងឱកាសនៃកិច្ចប្រជុំសន្និសីទរបស់ BRIC លើកទី 3 នៅទីក្រុង Sanya របស់ប្រទេសចិន និងបានប្រកាសស្វាគមន៍ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូងជាផ្លូវការក្នុងនាមជាសមាជិកនៃប្លុកនេះ។ តួយ៉ាង ប្រទេស BRICS គឺជាក្បាលម៉ាស៊ីនដ៏សំខាន់នៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះ ហើយបណ្តាប្រទេស BRICS បានរួមគ្នាពិភាក្សាលើបញ្ហាសំខាន់ៗក្រោមសសរស្តម្ភទាំងបីគឺ នយោបាយសន្តិសុខ សេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ និងវប្បធម៌និងប្រជាជន។ យោងតាមទិន្នន័យធនាគារពិភពលោក(World Bank) ចាប់តាំងពីដើមសតវត្សទី ២១ មក បណ្តាប្រទេស BRICS ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ខ្លាំងបំផុតទាំងប្រាំក្នុងពិភពលោកដែលរួមបញ្ចូលគ្នាមាន ៤១% នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោកសរុប ២៤% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ពិភពលោក និងជាង ១៦% ជាចំណែកនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។

បញ្ហាជម្លោះក្នុងប្រទេសBRICS

ក្រោយពីមានសង្រ្គាមនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់អ៊ឺរ៉ុប និងអាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើប្រទេសរុស្ស៊ី។ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងអ៊ុយក្រែន វាបានធ្វើឱ្យកាន់តែពិបាកសម្រាប់សមាជិក BRICS ក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាជុំវិញគោលការណ៍ដែលបានដាក់ជាមូលដ្ឋាន។ វិបត្តិអ៊ុយក្រែននាំមកនូវលទ្ធផលនៃការកើនឡើង ការចំណាយលើថាមពល អាហារ និងទំនិញ ដែលវារងមកនូវការប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ។ ម្យ៉ាងទៀត បញ្ហានយោបាយដែលមានកើតឡើងនោះគឺជាជម្លោះរវាងប្រទេសចិនជាមួយនឹងប្រទេសឥណ្ឌាពីស្ថានភាពទឹកដីនិងជុំវិញបញ្ហាព្រំដែន។ នៅថ្ងៃទី០១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ឥណ្ឌាបានប្រគល់តួនាទីជាប្រធាន BRICS ដល់ប្រទេសចិន។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌា លោក S Jaishankar បាននិយាយថា « BRICS បានអះអាងម្តងហើយម្តងទៀត ចំពោះការគោរពសមភាពអធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី និងច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយក៏ត្រូវតែធ្វើតាមការប្តេជ្ញាចិត្តទាំងនេះដែរ »។ ហេតុនេះ ការមិនចុះសម្រុងគ្នារវាងចិននិងឥណ្ឌាទៅលើព្រំដែន អាចជាការធ្វើឱ្យចំណងសាមគ្គីភាពនៃសមាជិកភាព BRICSមានភាពរង្គោះរង្គើ ។ ចិនបានពង្រីកការត្រួតត្រារបស់ខ្លួនក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោកបានធ្វើឱ្យសណ្តាប់ធ្នាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកកាន់តែធ្លាក់ចុះ។ ចំណែកឯ ប្រទេសឥណ្ឌានិងប្រទេសផ្សេងទៀតចង់រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់នេះឡើងវិញ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកទៅប្រជាជាតិណាមួយ។ តួយ៉ាង ជំងឺកូវីដ១៩គឺជាសារដាស់តឿនដល់ប្រទេសឥណ្ឌាពីគ្រោះថ្នាក់នៃការពឹងផ្អែកលើចិនទាំងស្រុងសម្រាប់ការនាំចូលដ៏សំខាន់ ចំណែកឯវិបត្តិអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញពីភាពរងគ្រោះរបស់ប្រទេសនេះពីការពឹងផ្អែកខាំ្លងរបស់ខ្លួនទាក់ទងនឹងការការពារពីរុស្ស៊ី។

តើBRICS អាចជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ប្រទេសរុស្ស៊ីដែរឬទេ?

ក្រោយពីសង្គ្រាមនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដែលបង្កឡើងដោយរុស្ស៊ី ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប។ ក្រុមបស្ចិមប្រទេសបានដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងខ្លាំង រួមទាំង ការរឹតត្បិតលើការនាំចូលប្រេងរបស់រុស្ស៊ី ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សមាជិកក្នុងប្រទេសBRICS នៅតែប្រកាន់ជំហរអព្យាក្រឹតគាំទ្រទៅលើសម្ព័ន្ធមិត្តរុស្ស៊ី។ ចិននិងឥណ្ឌាមានទំនាក់ទំនងយោធានិងសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងជាមួយរុស្ស៊ី ព្រមទាំងការទិញប្រេងនិងឧស្ម័នយ៉ាងច្រើនផងដែរ។ ប្រទេសចិន និងឥណ្ឌាក៏បានបង្កើនការនាំចូលប្រេងឆៅពីរុស្ស៊ី ដោយបានជួយទីក្រុងមូស្គ ទូទាត់ការខាតបង់ពីបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដោយជួយបង្កើនការទិញថាមពលពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ យោងតាមទិន្នន័យពីក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវ Rystad Energy បង្ហាញថាប្រទេសឥណ្ឌាបានទិញប្រេងពីរុស្ស៊ីច្រើនជាង៦ដងក្នុងចន្លោះខែមីនា និងឧសភា បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំមុន ខណៈដែលការនាំចូលដោយប្រទេសចិនក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាបានកើនឡើងបីដង។ កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមីនា សមាជិកចំនួនបីរបស់ BRICS គឺចិន ឥណ្ឌា និងអាហ្រ្វិកខាងត្បូងបានបដិសេធមិនបោះឆ្នោតលើដំណោះស្រាយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិដែលថ្កោលទោសលើ ប្រទេសរុស្ស៊ីសម្រាប់ការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ដែលជាប្រទេសសមាជិកមួយរូបរបស់ BRICS ប៉ុន្តែក្រុមសមាជិក BRICS បានគាំទ្រកិច្ចចរចារវាងទីក្រុងមូស្គូ និងទីក្រុងគៀវ ព្រមទាំងសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីស្ថានភាពមនុស្សធម៌កាន់តែអាក្រក់នៅអ៊ុយក្រែនផងដែរ។ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងប្រាំ មានតែប្រេស៊ីលប៉ុណ្ណោះដែលគាំទ្រដំណោះស្រាយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិដែលថ្កោលទោសលើរុស្ស៊ី។

ជារួមមក BRICS អាចជាបានផ្តល់ជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចមួយកម្រិតដល់ប្រទេសរុស្ស៊ីដែលកំពុងទទួលទណ្ឌកម្មពិតប្រាកដមែន។ ដូច្នេះហើយទើបប្រទេសរុស្ស៊ីបានបង្វែរទិសដៅសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួន ចូលទៅក្នុងបណ្តាប្រទេស BRICS ដែលមានការគាំទ្រពីសមាជិកនៃ BRICS ហើយក៏កំពុងនឹងព្យាយាមភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាទ្វីបអាស៊ីដើម្បីជំនួសឱ្យទីផ្សារដែលបានបាត់បង់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអ៊ឺរ៉ុប។

ប្រទេសក្រិកគឺជាប្រទេសមួយនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលបានចូលជាសមាជិកតំបន់ប្រាក់អឺរ៉ូ (Eurozone) នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ គឺជាប្រទេសមួយដែលទទួលរងនូវវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងតំបន់ប្រាក់អឺរ៉ូនៅពេលដែលពិភពលោកត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលកាលពីឆ្នាំ២០០៨។ ប្រទេសក្រិកមានទំហំបំណុលជាតិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់​​​ ដែលមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសក្រិកក៏នៅតែជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានបំណុលជាតិច្រើនជាងគេបំផុតផងដែរនៅក្នុងពិភពលោក។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងក្រលេកមកមើលអំពីមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យប្រទេសក្រិកធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបំណុលបរទេសដ៏មហាសាលបែបនេះ។

រូបភាពសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសក្រិក និងមូលហេតុនៃការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបញ្ហាបំណុលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ

នៅមុនពេលដែលពិភពលោកជួបប្រទះនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលនៅឆ្នាំ២០០៨ ប្រទេសក្រិកបានជួបប្រទះនូវអស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចជាស្រេចរួចទៅហើយ ដោយសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនេះត្រូវរងគ្រោះដោយសារតែការកើនឡើងនៃកម្រិតអតិផរណា​ ឱនភាពសារពើពន្ធនិងពាណិជ្ជកម្ម ព្រមទាំងការធ្លាក់ចុះនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។​ បើយោងទៅតាមទិន្នន័យដែលបានចេញផ្សាយដោយគេហទំព័ររបស់​ OECD នៅត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ ទំហំបំណុលជាតិរបស់ប្រទេសក្រិកបានកើនឡើងទៅដល់ទៅ ២២២.៤% ប្រសិនបើធៀបទៅនឹងទំហំផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប  ដែលបំណុលទាំងនោះគឺជាកម្ចីពីប្រទេសនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប​​ និង​ពីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF)ផងដែរ។​

មានការសិក្សារជាច្រើនបានធ្វើការសង្កេតទៅលើមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសក្រិកមានសភាពដុនដាបហើយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបញ្ហាបំណុលដ៏ច្រើនលើសលប់នេះ។​ មូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យប្រទេសនេះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច​ និងជាប់ជំពាក់បំណុលយ៉ាងច្រើននេះគឺដោយសារតែភាពទន់ខ្សោយនៃរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច​ និង ហិរញ្ញវត្ថុរបស់គេ។​ ជាក់ស្តែងប្រទេសក្រិកបានបាត់បង់នូវសមតុល្យនៃជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មទៅហើយ ដែលនេះគឺបណ្តាលមកពីការពឹងផ្អែកទៅលើការនាំចូលច្រើនជាងការនាំចេញ ហើយប្រសិនបើធៀបទៅនឹងប្រទេសផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប ប្រទេសក្រិកគឺជាប្រទេសដែលមានការនាំចេញផលិតផលតិចជាងគេដែលនេះជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសនេះបាត់នូវសក្តានុពលនៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងក្នុងការនាំចេញផលិតផលនៅក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ការនាំចេញផលិតផលក្នុងស្រុកទៅក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិគឺជាប្រភពចំណូលជាតិមួយដ៏សំខាន់ ហេតុដូច្នេះហើយ នៅក្នុងករណីនេះគឺបានន័យថា​ ប្រទេសក្រិកគឺជាបានបាត់បង់ប្រភពចំណូលមួយផ្នែកចូលទៅក្នុងប្រទេសទៅហើយ។​ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសនេះក៏ត្រូវធ្វើឡើងទៅក្នុងវិស័យដែលមិនបានជួយលើកស្ទួយលើការនាំចេញឡើយ​ ដោយហិរញ្ញវត្ថុដែលបានពីកម្ចីបរទេសត្រូវបានវិនិយោគទៅក្នុងវិស័យអចលនទ្រព្យជាដើម។​ បន្ថែមពីលើនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាលប្រទេសក្រិកក៏បានប្រើប្រាស់ប្រាក់កម្ចីទាំងនោះ យ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ទៅលើសេវាសាធារណៈ និងទៅលើគោលនយោបាយផ្សេងៗដែលបំរើទៅដល់ផលប្រយោជន៍បក្សរបស់ខ្លួន។

នៅក្នុងឆ្នាំ​ ២០០១ ប្រទេសក្រិកបានលាក់បាំងអំពីទំហំបំណុលរបស់ខ្លួនហើយបានទទួលជោគជ័យនៅក្នុងការចូលជាសមាជិករបស់ប្រទេសតំបន់ប្រាក់អឺរ៉ូ។ ការចូលជាសមាជិកនៃតំបន់ប្រាក់អឺរ៉ូនេះក៏អាចជាមូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានការកើនឡើងនូវបំណុលរបស់ប្រទេសក្រិកផងដែរ ដោយតំបន់នេះបានផ្តល់លក្ខខណ្ឌងាយស្រួលទៅដល់ប្រទេសជាសមាជិកនៅក្នុងទំនាក់ទំនងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះដែរក៏បានផ្តល់ឱកាសឱ្យប្រទេសក្រិកកាន់តែមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការធ្វើកម្ចីប្រាក់ពីប្រទេសជាសមាជិកផ្សេងៗទៀតដែលក្នុងទំហំការប្រាក់ទាបផងដែរ។ នេះជាហេតុដែលបណ្តាលឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រទេសក្រិកកាន់តែបង្កើនខ្ទង់ចំណាយជាតិបន្ថែមទៀត ដែលជាលទ្ធផលគឺបណ្តាលឱ្យប្រទេសក្រិកកាន់តែមានឱនភាពនៅលើបញ្ជីចំណូលចំណាយ។ មូលហេតុទាំងអស់នេះក៏បានរួមបញ្ចូលជាមួយនឹងការអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធពន្ធដារដ៏មានតម្លាភាព និងភាពច្បាស់លាស់មួយដែលបណ្តាលឱ្យមានការគេចវេសអំពីការបង់ពន្ធជូនទៅរដ្ឋ ហើយធ្វើឱ្យចំណូលជាតិធ្លាក់ចុះមួយកម្រិតទៀត។

ការឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និង បញ្ហាបំណុលរបស់ប្រទេសក្រិក

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១០​​ មក បំណុលជាតិរបស់ប្រទេសក្រិកបានកើនឡើងជាលំដាប់រហូតដល់ប្រទេសនេះគ្មានលទ្ធភាពនៅក្នុងការសងបំណុលរបស់ខ្លួនហើយប្រឈមមុខនឹងក្លាយជាប្រទេសដែលខកខានក្នុងការសងប្រាក់ត្រលប់ទៅវិញ ប៉ុន្តែប្រទេសក្រិកមិនបានដោះស្រាយនូវបំណុលនេះតែឯកឯងនោះទេ ដោយសារតែមានជំនួយដែលបានផ្តល់មកពីប្រទេសនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបជាពិសេសប្រទេសដែលនៅក្នុងតំបន់ប្រាក់អឺរ៉ូ។​ ជាដំបូង ប្រទេសទាំងនោះមិនមានបំណងនៅក្នុងការជួយជ្រោមជ្រែងនៅក្នុងបញ្ហាបំណុលរបស់ប្រទេសក្រិកនោះទេដោយសារតែពួកគេយល់ថា ប្រសិនបើមានការផ្តល់ជាជំនួយហិរញ្ញវត្ថុទៅកាន់ប្រទេសក្រិក នោះប្រទេសក្រិកនឹងនៅតែបន្តការប្រើប្រាស់គោលនយោបាយសារពើពន្ធដោយខុសគោលដៅ​ និង ដោយគ្មានប្រសិទ្ធិភាព។​ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត ការផ្តល់ជាជំនួយទៅកាន់ប្រទេសក្រិកត្រូវបានគេយល់ឃើញថាអាចជាការបើកផ្លូវឱ្យប្រទេសនេះបន្តដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយធ្វេសប្រហែស។​​ យ៉ាងណាមិញ ចុងក្រោយ សហភាពអឺរ៉ុបនៅតែសំរេចបន្តផ្តល់ជាជំនួយក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិបំណុលរបស់ប្រទេសក្រិកដោយហេតុផលមួយចំនួន។ ហេតុផលទីមួយគឺ ប្រសិនបើប្រទេសក្រិកមិនអាចសងបំណុលទាំងអស់នោះទេ នោះធនាគារនិងស្ថាប័នដែលបានផ្តល់កម្ចីទៅដល់ប្រទេសក្រិកជាច្រើននៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបគឺជាអ្នករងគ្រោះ ហើយអាចបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុរីករាលដាលនៅក្នុងប្រទេសជាសមាជិកផងដែរ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើប្រទេសក្រិកមិនទទួលបានជំនួយពីប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តទេនោះ វាអាចបង្ហាញអំពីភាពទន់ខ្សោយរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនៅក្នុងការជួយសង្គ្រោះសមាជិកថែមទៀតផង។ ​

ជាលទ្ធផល ប្រទេសក្រិកបានទទួលថវិការជំនួយពីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ និងពីសហភាពអឺរ៉ុបដើម្បីធ្វើការសងបំណុល។​ ប៉ុន្តែការផ្តល់ជាជំនួយនេះក៏បានភ្ជាប់មកជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌជាច្រើនដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសក្រិកកែប្រែនូវទម្រង់ការប្រើប្រាស់ថវិការ កាត់បន្ថយការចំណាយ និង តំឡើងតម្លៃពន្ធដើម្បីបង្កើនចំណូលថវិការជាតិ ដែលលក្ខខណ្ឌទាំងនេះក៏បានធ្វើឱ្យប្រជាជនក្រិកមានការមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។​

បច្ចុប្បន្នភាពនៃបញ្ហាបំណុលរបស់ប្រទេសក្រិក

បច្ចុប្បន្ននេះ បើយោងទៅតាមមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសក្រិកបានមានការរីកលូតលាស់ឡើងវិញបន្ទាប់ពីវិបត្តិកូវីដ​១៩។ កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២២ កន្លងទៅនេះប្រទេសក្រិកបានបញ្ចប់ការបង់ប្រាក់សម្រាប់ឥណទានដែលផ្តល់ឱ្យដោយមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ​ (early payment of all outstanding IMF credit) ផងដែរ​។ យ៉ាងណាមិញប្រទេសក្រិកក៏នៅតែមានជាប់ជំពាក់បំណុលដ៏ច្រើនលើសលប់ដូចដែលបានលើកឡើងនៅខាងដើម ​ ប៉ុន្តែបើទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសក្រិកក៏បានព្យាយាមទាញសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដើម្បីចាកចេញពីគំនរបំណុលដ៏ធំនេះដោយមានការប្រើប្រាស់គោលនយោបាយសារពើពន្ធ និង គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុដែលល្អប្រសើរជាងមុនក្រោមការគាំទ្រពីសហភាពអឺរ៉ុបផងដែរ។

ប៉ុន្មានសប្ដាហ៍ចុងក្រោយនេះ សេដ្ឋកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានអ្នកជំនាញជាច្រើនកំពុងព្រួយបារម្ភដោយសារតែយល់ឃើញថាកំពុងផ្ដល់សញ្ញាណទៅស្ថានភាព recession ឬ ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច។ យ៉ាងណាមិញ កាលពីដើមខែមិថុនា ធនាគារពិភពលោកបានឱ្យសញ្ញាណពីបញ្ហាពិភពលោក ដែលបានបញ្ជាក់ថាប្រទេសជាច្រើនឹងមិនអាចគេចផុតពី ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចឡើយ។

ដូច្នេះ តើអ្វីគឺជាឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច?

តាមពិតទៅ ពាក្យថា recession ឬ ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច គឺគ្មាននិយមន័យឬការចាត់ចំណាត់ ផ្លូវការណាមួយឡើយ។ បើយោងតាមនិយមន័យកំណត់ដោយ National Bureau of Economic Research បានឱ្យនិយមន័យថា ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច គឺជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលកំពុងធ្លាក់ចុះនូវសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងបានរីកសាយភាយទៅកាន់ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់ និងមានមានរយៈកាលច្រើនខែ។ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនេះអាចរាប់បញ្ចូលទាំងការធ្លាក់ចុះនូវប្រាក់ចំណូល ការកើនឡើងនូវអត្រាអ្នកអត់ការងារធ្វើ អត្រានៃការផលិតធ្លាក់ចុះ និងការបិទហាងឬអាជីវកម្មជាដើម។ Recession នេះហាក់ធ្ងន់ជាង Stagnation ប៉ុន្តែធូរស្រាលជាង Depression។ Stagnation គឺជាស្ថានភាពដែលសេដ្ឋកិច្ចគ្មានការលូតលាស់ឬសន្ទុះសេដ្ឋកិច្ចស្មើសូន្យ ខណៈ depression គឺជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្លាក់ចុះដុនដាបខ្លាំងនិងអាចមានរយៈពេលរាប់ឆ្នាំ។ ខុសពី Depression ដែលធ្ងន់ធ្ងរនិងជាស្ថានភាពកម្រកើតមានជាង recession កើតមានញឹកញាប់ ដែលវាអាចកើតឡើងតាមរយៈកំណើនសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្វើឱ្យមានកំណើនអតិផរណា (overheated economy) ព្រឹត្ដិការណ៍ក្ងានខ្មៅ (Black Swan) និងការកើនឡើងនូវពពុះទ្រព្យសកម្ម (Asset Bubbles)។ overheated economy គឺសំដៅដល់សន្ទុះសេដ្ឋកិច្ចកើនឡើងលឿនរហ័សពេករហូតដល់មានស្ថានភាពអតុល្យភាពនូវតម្រូវការនិងការផ្គត់ផ្គង់ដែលធ្វើឱ្យអតិផរណាបានកើនឡើង។ Black Swan គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងដោយស្មានមិនដល់ ដូចជាវត្ដមាននូវមេរោគកូវីដ១៩។ Asset Bubbles គឺជាស្ថានភាពដែលអ្នកវិនិយោគបានធ្វើឱ្យតម្លៃទ្រព្យសកម្មឡើងថ្លៃជាងតម្លៃទីផ្សារពិតប្រាកដ ឧទាហរណ៍តម្លៃផ្ទះបានឡើងថ្លៃស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារជាក់ស្ដែង ៣ ឆ្នាំមុន។

ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវបារម្ភពីឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច?

សេដ្ឋកិច្ចស្ថិតក្នុងសភាពឱនភាពគឺជាអ្វីដែលគេមិនចង់ប្រាថ្នាឱ្យកើតមាននោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាជំងឺសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលសេដ្ឋវិទូ និងអ្នកគោលនយោបាយមិនអាចបញ្ជៀសបានគ្រប់ពេលនោះដែរ។ ទោះបីជាឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចអាចមានសភាពមិនសូវធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញនិងអ្នកគោលនយោបាយតែងព្យាយាមធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីស្ដារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញក្នុងទម្រង់ V Shape ដោយបញ្ជៀសនិងទប់ស្កាត់កុំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ក្នុងវិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ច (Economic Depression) ដែលជាស្ថានភាពមួយអាចឈានទៅដល់វិបត្ដិសង្គម និងពិបាកក្នុងការស្រោចស្រង់ឡើងវិញ។

ជាក់ស្ដែង ទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះក៏បានហែលឆ្លងឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចច្រើនដង និងក៏ធ្លាប់បានបណ្ដាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ក្នុងវិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ច (Economic Depression) ផងដែរ។ ជាក់ស្ដែង មុន និងអំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្លាក់ក្នុងឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច រហូតឈានដល់វិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ច ដែលកើតចេញមកពីការកើនឡើងនូវផលិតកម្មប៉ុន្តែតម្រូវការធ្លាក់ចុះ ភ័យខ្លាចហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបន្ទាប់មកគឺផលិតកម្មធ្លាក់ចុះ អត្រាអ្នកអត់ការងារធ្វើកើនឡើង និងវិបត្ដិសង្គមបានកើតឡើង។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដើរផុត Economic Depression តាមរយៈកម្មវិធី New Deal មិនទាន់បានប៉ុន្មានឆ្នាំផង សហរដ្ឋអាមេរិកបានជួបប្រទះនូវឱនភាពម្ដងទៀតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ដោយសារតែកងទ័ពដែលធ្លាប់ច្បាំងបានត្រលប់មកសហរដ្ឋអាមេរិកវិញហើយប្រកួតប្រជែងទីផ្សារការងារជាមួយប្រជាជនក្នុងស្រុក។

ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចនេះក៏អាចជាជំងឺឆ្លងបានដែរ ដែលជាក់ស្ដែង វិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ Lehman Brothers ប៉ុន្តែប្រទេសជប៉ុនបានពើបប្រទះនូវឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចដែរ។ កាលនោះ មុននឹងឈានទៅដល់ឱនភាពសេដ្ឋកិច្ច ជប៉ុនជាប់ក្នុង Stagnation ជាច្រើនឆ្នាំ ប៉ុន្តែធ្លាក់ការដួលរលំនៃ Lehman Brothers បានរុញច្រានឱ្យជប៉ុនធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពឱនភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ដែលកត្តាចម្បងនោះត្រូវបានចង្អុលទៅការធ្លាក់ចុះនូវការនាំចេញ ជាពិសេសគឺការនាំចេញទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលការនាំចេញនេះបានបណ្ដាលឱ្យប៉ះពាលដល់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដទៃទៀត។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុនគឺបានមកពីឧស្សាហកម្មផលិតយានយន្ដ ប៉ុន្តែដោយសារវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ពលរដ្ឋអាមេរិកមិនចង់ចំណាយលើមិនសូវសំខាន់ដូចជាការប្ដូរឬទិញរថយន្ដ ឬម៉ូតូ។

អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ គឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំពើ ប្រព្រឹត្តដោយមានចេតនាបំផ្លាញទាំងស្រុង ឬប្រឆាំងទាំងស្រុងទៅនឹងក្រុមជាតិ ជាតិសាសន៍ ពូជសាសន៍ ឬសាសនាណាមួយ។ នៅពេលដែលគេនិយាយអំពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ គេស្រមៃដល់របបប្រល័យពូជសាន៍ដែលបានកើតឡើងលើប្រទេសកម្ពុជាពោលគឺរបបខ្មែរក្រហម ឬរបបប៉ុលពត។ យ៉ាងណាមិញ មានប្រទេសជាច្រើនទៀតដែលបានឆ្លងកាត់នូវរបបដ៏ជូរចត់បែបនេះ។ ក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងទៅសិក្សាទៅលើប្រទេសនៅតំបន់អាហ្រ្វិកមួយដែលបានជួបប្រទះនូវរបបប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ឃោរឃៅមួយនោះគឺប្រទេស រ៉ាវាន់ដា (Rwanda)។

មុននឹងចាប់ផ្តើម យើងគួរក្រលេកមកមើលប្រវត្តិរបស់ប្រទេសនេះបន្តិចសិន។ នៅក្នុងប្រទេសរ៉ាវាន់ដា មានក្រុមជាតិសាសន៍ពីរដែលតែងតែមានការខ្វែងគំនិតគ្នា​ ពោលគឺរវាងជនជាតិភាគតិច Hutus និងជនជាតិភាគតិច Tutsis ដែលភាពច្របូកច្របល់ដោយសារការខ្វែងគំនិតរវាងពួកគេបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីសម័យអាណានិគម។ ជនជាតិទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងណាស់ ដោយពួកគេនិយាយភាសាដូចគ្នា រស់នៅតំបន់ដូចគ្នា និងមានប្រពៃណីដូចគ្នា។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ រ៉ាវាន់ដាបានស្ថិតក្រោមអាណានិគមរបស់បែលហ្ស៊ិក។ អំឡុងពេលដែលបែលហ្ស៊ិកកំពុងកាន់អំណាច គេបានអនុគ្រោះដល់ជនជាតិភាគតិច Tutsis ជាងពួក Hutus ព្រោះពួកជនជាតិ Tutsi មានស្បែកថ្លាជាងពួក Hutu ហើយពួកគេតែងតែដើរតាមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកបែលហ្ស៊ិក។ រឿងនេះបានធ្វើឱ្យមានភាពតានតឹងដែលផ្ទុះឡើងជាអំពើហិង្សារវាងជនជាតិទាំងពីរនេះសូម្បីតែមុនពេលប្រទេសរវ៉ាន់ដាទទួលបានឯករាជ្យក៏ដោយ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ បដិវត្តមួយបានកើតឡើងពីសំណាក់ពួក Hutu ហើយបានបង្ខំជនជាតិ Tutsis ៣៣០០០០នាក់ឱ្យភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស ដែលបណ្តាលឱ្យពួកគេក្លាយជាជនជាតិភាគតិច។ នៅដើមឆ្នាំ១៩៦១ ពួកក្រុម Hutus បានបង្ខំស្តេច Tutsi របស់ Rwanda ឱ្យនិរទេសខ្លួន ហើយប្រកាសប្រទេសនេះជាប្រទេសសាធារណៈរដ្ឋ។ បន្ទាប់ពីការធ្វើប្រជាមតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅឆ្នាំដដែលនោះ បែលហ្ស៊ិកបានផ្តល់ឯករាជ្យជាផ្លូវការដល់ប្រទេសរាវ៉ាន់ដាក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២​ ដែលក្នុងនោះផងដែរ ប្រជាជន Hutu​ មានប្រហែលជា ៨៥% នៃប្រជាជនសរុប។ ប្រមាណជា ២ ទសវត្សរ៍បន្ទាប់ លោក Habyarimana បានបង្កើតគណបក្សនយោបាយថ្មីមួយនៅក្នុងប្រទេសរ៉ាវាន់ដា គឺចលនាបដិវត្តន៍ជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ National Revolutionary Movement for Development (NRMD) ។ គាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ​ ១៩៧៨ ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីក្នុងការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៣ និង ១៩៨៨ ផងដែរ។

នៅឆ្នាំ ១៩៩០ កងកម្លាំងនៃរណសិរ្សស្នេហាជាតិ Rwandese Patriotic Front (RPF) ដែលភាគច្រើនជាជនភៀសខ្លួន Tutsi បានលុកលុយប្រទេស Rwanda ពីអ៊ូហ្គង់ដាមកលើរដ្ឋាភិបាលរបស់​ Hutu។ លោក Habyarimana បានចោទប្រកាន់អ្នកស្រុក Tutsi ថាជាអ្នកសមគំនិតជាមួយនឹង RPF ហើយបានចាប់ខ្លួនពួកគេរាប់រយនាក់។ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០ និង ១៩៩៣ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបានដឹកនាំការសម្លាប់រង្គាលទៅលើជនជាតិ Tutsi ផងដែរ។ យ៉ាងណាមិញ មានការចរចារវាងរដ្ឋាភិបាល និង RPF ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២​ មួយបានកើតឡើងទាក់ទងជាមួយនឹងបទឈប់បាញ់គ្នា។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៣ លោកប្រធានាធិបតី Habyarimana បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង Arusha, Tanzaniaនិងបានកោះហៅសម្រាប់ការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលដែលអាចរួមបញ្ចូលកងកម្លាំងនៃរណសិរ្សស្នេហាជាតិRPF។ ដែលរឿងនេះបានធ្វើអោយពួក Hutu ជ្រុលនិយមខឹងយ៉ាងខ្លាំង។

នៅថ្ងៃទី 0៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៩៤ យន្តហោះដែលដឹកលោក Habyarimana និងប្រធានាធិបតី ប៊ូរុនឌី Cyprien Ntaryamira ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ពីលើរដ្ឋធានី Kigali ដោយមិនបន្សល់ទុកអ្នកនៅរស់រានមានជីវិតឡើយ។ អ្នកខ្លះបានស្តីបន្ទោសពួកជ្រុលនិយម Hutu ខណៈដែលអ្នកផ្សេងទៀតបានបន្ទោសមេដឹកនាំនៃ RPF ។ ក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោងបន្ទាប់ពីការធ្លាក់យន្តហោះរបស់ប្រធានាធិបតី Habyarimana កងកម្លាំងប្រធានាធិបតី រួមជាមួយនឹងសមាជិកនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ Rwandan (FAR) និងក្រុមជីវពល Hutu និង Impuzamugambi ដែលមានគោលដៅដូចគ្នា បានបង្កើតការបិទផ្លូវ ហើយបានចាប់ផ្តើមសម្លាប់ Tutsis និង Hutus យ៉ាងឃោឃៅរបំផុត។ ការសម្លាប់រង្គាលនៅ Kigali បានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពីទីក្រុងនោះទៅកាន់ប្រទេស Rwanda ដែលនៅសល់។ ក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ដំបូង អ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់នៅភាគកណ្តាល និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស Rwanda ជាកន្លែងដែល Tutsi ភាគច្រើនរស់នៅ បានទប់ទល់នឹងការប្រល័យពូជសាសន៍។ បន្ទាប់ពីថ្ងៃទី ១៨ ខែមេសា មន្ត្រីជាតិបាន សម្លាប់ពួកនាក់ជាច្រើននាក់។ ពួកមន្ត្រី​បាន​ផ្តល់​រង្វាន់​ដល់​ឃាតករ​ជា​អាហារ ភេសជ្ជៈ គ្រឿងញៀន និង​ប្រាក់និងផ្សព្វផ្សាយពីស្ថានីយ៍វិទ្យុដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលដោយចាប់ផ្តើមអំពាវនាវឱ្យជនស៊ីវិល រ៉ាវាន់ដាធម្មតាសម្លាប់អ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេដែលជាជនជាតិTutsi។ ដែលលើសពីនេះទៅទៀតប្តីក៏អាចសម្លាប់ប្រពន្ធរបស់ខ្លួនដែលជាជនជាតិTutsis ផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ RPF បានបន្តការប្រយុទ្ធគ្នា ហើយសង្រ្គាមស៊ីវិលបានផ្ទុះឡើងជាមួយនឹងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ ក្រោយមកទៀតកងកម្លាំង RPF បានទទួលការគ្រប់គ្រងលើផ្ទៃប្រទេសភាគច្រើននិងទទួលបានជ័យជំនះ។

ជាលទ្ធផលនៃអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ក្នុងរយៈពេលបីខែនៃឆ្នាំ១៩៩៤ មនុស្សប្រហែលជា ៨០០០០០នាក់ត្រូវបានសម្លាប់និង ប្រហែលជាជាង២០០០​០០០ នាក់ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិ Hutu និង Tutsiបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសZaireខាងត្បូង។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ជំហររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកនៅតែ មិនមានភាពច្បាស់លាស់។ ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលរបស់លោកអតីតប្រធានាធិបតី​ បារ៉ាក់ អូបាម៉ា លោកបានព្យាយាម ប្រើប្រាស់គោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឆ្ពោះទៅតំបន់អាស៊ី ខណៈដែលក្នុងរដ្ឋបាលរបស់ លោក ដូណាល់ ត្រាំ អតីតប្រធានាធិបតី បានផ្លាស់ប្តូរផ្ទុយគ្នាដោយលោកបានដកខ្លួនចេញពីភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៧។ នៅឆ្នាំ២០២០លោកចូ បៃឌិនមានការប៉ុនប៉ងបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រជាថ្មី ក្នុងការកសាងនូវជំហររបស់ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងទឹកដីឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសម្ព័ន្ធមិត្ត ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ សន្តិសុខ និងវិធីសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់។អត្ថបទនេះយើងនឹងវិភាគឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅទៅលើគោលនយោបាយបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច ពហុភាគីនិយម លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សម្ព័ន្ធភាព សន្តិសុខរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងភាពជាដៃគូក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលរបស់ប្រធានាធិបតីទាំងបីរូប។ យើងនឹង មើលទៅលើភាពទន់ខ្សោយនិងបញ្ហាប្រឈមដោយចាប់ផ្តើមពីរដ្ឋបាលរបស់លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា លោក ដូណាល់ ត្រាំ និង សង្កេតមើលយុទ្ធសាស្ត្រនាពេលបច្ចុប្បន្នរបស់ លោក ចូ បៃឌិននៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។ ផ្អែកលើរដ្ឋកាលទាំងបី យើងអាចស្វែងយល់ពីមូលហេតុដែលគោលនយោបាយបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក អាចបង្កើតរបត់នានានៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសេរី។

រដ្ឋបាលរបស់​លោក​ បារ៉ាក់ អូបាម៉ា

នៅក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោក​ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា សហរដ្ឋអាមេរិកមាននូវយុទ្ធសាស្រ្តតម្រង់ទិស ដែលមានគោលបំណងស្ថាបនា និង កសាងឡើងវិញនូវអានុភាពរបស់ខ្លួន ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។​ គោលនយោបាយរបស់លោកបារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានឆ្លុះបញ្ចាំងនិងលំអៀងទៅរកសេរីនិយមពីព្រោះ គាត់បានយល់ដឹងពីផលវិបាកសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកនៃគោលនយោបាយប្រាកដនិយម ដែលបានលុបបំបាត់ នូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ការបង្កើតជម្លោះ និង ការមិនចុះសម្រុង​ដែល​ធ្វើអោយមានការប៉ះពាល់ដល់ សណ្តាប់ធ្នាប់របស់ពិភពលោក។ ហេតុយ៉ាងដូចនេះហើយ លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានព្យាយាមបង្កើតគម្លាត រដ្ឋបាលរបស់គាត់ពី “សង្គ្រាមលើភេរវកម្ម” ហើយលោកបានផ្តោតទៅលើការលើកកម្ពស់ផលប្រយោជន៍ និង សន្តិសុខវិញ។​​​ លើសពីនេះ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការធ្វើការ​ជាមួយស្ថាប័នអន្តរជាតិ​ដើម្បីឆ្ពោះទៅរកការ អភិវឌ្ឍបន្ថែមទៀតនូវលទ្ធិពហុភាគីនិយម លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សម្ព័ន្ធភាព និង ភាពជាដៃគូសហការ។ ពោល​គឺ​ ការផ្ដោតសំខាន់ទៅលើការកសាង​តុល្យភាព​ក្នុង​តំបន់​ឡើង​វិញ​ដោយ​ការ​ពង្រឹង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ភាពរបស់​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ី​តាមរយៈសហគមន៍ដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក (Trans-Pacific Partnership) ដោយចូលរួមកាន់នៅក្នុងអង្គការក្នុងតំបន់ ឬ ការអនុវត្តសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ មួយវិញទៀត លោកបានលូកដៃជួយជ្រោមជ្រែង និង គាំទ្រដល់ប្រទេសសមាជិកនៃប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងការចរចាជុំវិញលើ​ជម្លោះ​ដែន​សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ខណៈដែលការជ្រោមជ្រែងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានចាត់ទុកថាគឺជាការជួយដល់រដ្ឋអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែទិដ្ឋភាពយោធាដែលភ្ជាប់ទៅនឹងគោលនយោបាយ “Pivot to Asia”​បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់ប្រទេសចិនទាក់ទងនឹងមហិច្ឆិតា ឥទ្ធិពល​ និង ការគ្រប់គ្រងទឹកដី​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាស៊ី ជាពិសេសអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។​​ ក្រៅ​ពី​នេះ លោក​ក៏​បានផ្តោតយ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅលើ​សារៈសំខាន់​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ និង​​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ជាមួយ​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ផ្សេង​ទៀត។ ផ្ទុយពីលោកចច ​បូស​ លោកបារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានកសាងនូវទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំ​ជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត​សំខាន់ៗ​ដូចជាប្រទេសបារាំង  និង អាល្លឺម៉ង់ ពីព្រោះគោលនយោបាយរបស់គាត់ជឿលើ “ការគាំទ្រអន្តរជាតិ និង ភាពស្របច្បាប់” និង “សារៈសំខាន់នៃមតិអន្តរជាតិ”។ យ៉ាងមិញរដ្ឋបាលរបស់គាត់ក៏បានបង្ហាញថា ពហុភាគីនិយមគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ មួយសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកដរាបណាវាមានតម្លៃ និង លទ្ធភាពក្នុងការលុបបំបាត់នូវការរចំណាយ​ និង ផ្តល់ភាព ស្របច្បាប់ដល់សហរដ្ឋអាមេរិកដោយគ្មានឧបសគ្គ​ដែលអាចកើតមាន។ សរុបមក ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា គោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក​អាច​ប៉ះពាល់ដល់ សណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសេរី និង ទំនាក់ទំនងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

រដ្ឋបាលលោកដូណាល់ ត្រាំ

នៅក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោកប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ សហរដ្ឋអាមេរិកមានការព្រងើយក្នុងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកក៏ដូចជាពិភពលោក។ គោលនយោបាយចម្បងរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ អំពីសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសេរី​​(International-Liberal-Order) គឺជ្រើសយកការប្រកួតប្រជែងជាជាងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ បើតាមការលើកឡើងរបស់លោក​ហា វ៉ូតនៅ​CNBC ក្នុងឆ្នាំ២០១៨​ លោកអតីតប្រធានាធិបតី ​ដូណាល់ ត្រាំ បានធ្វើឱ្យមានភាពរង្គោះរង្គើរចនាសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិនៅក្នុងបេសកកម្មរបស់គាត់ដែលគេស្គាល់ថា “អាមេរិចមុនគេ ឬ American-First”។ ​​មូលហេតុ​សំខាន់ចំនួន ៤ បានបង្ហាញថាគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក អាចប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសេរី​  និង ទំនាក់ទំនងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ។​ មូលហេតុទីមួយគឺ លោក ដូណាល់ ត្រាំបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច​​​​សេរីនិយម។​​ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតី​ដូណាល់ ត្រាំ ​សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកខ្លួនពីកិច្ចព្រមព្រៀង​សេដ្ឋកិច្ច  និងភាពជាដៃគូជាច្រើនប្រភេទ។ ឧទាហរណ៍ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រកាសដកសហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិកដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដែលអនុម័តដោយប្រទេសចំនួន ១២ នៅប៉ាស៊ីហ្វិករួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិកហើយវាក៏គ្របដណ្តប់ ៤០% នៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ដោយសារហេតុផលទាំងនេះ គោលនយោបាយ របស់គាត់បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពជាដៃគូជាមួយបណ្តាប្រទេសអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ មូលហេតុទីពីរគឺពហុភាគីនិយម(Multilateralism) ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកប្រធានាធិបតី ​ដូណាល់ ត្រាំមានការផ្លាស់ប្តូរគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារសហរដ្ឋអាមេរិកបានដកចេញពីអង្គការ និង ដៃគូពិភពលោកនានាជាច្រើន។ ជាក់ស្ដែង ក្នុងឆ្នាំ២០២០ លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានបដិសេធមិនធ្វើការរួមគ្នាជាមួយបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងគំនិតផ្តួចផ្តើមសកលដែលហៅថាWHO-COVAX-Facility របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក​​ ដើម្បីចែកចាយវ៉ាក់សាំងទៅកាន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ហើយលោកក៏ចង់ ដកសហរដ្ឋអាមេរិកចេញពីសមាជិកអង្គការសុខភាពពិភពលោកផងដែរ។ ដោយសារហេតុផលទាំងនេះប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះ និង កំពុងអភិវឌ្ឍជាច្រើន នៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកបានពឹងផ្អែកលើប្រទេសចិន          ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរីករាលដាលនេះ។ ចំណុចទីបី ​យើងអាចសង្កេតមើលសម្ព័ន្ធមិត្ត និង ដៃគូការពារសន្តិសុខរបស់អាមេរិក។ ​​ក្នុងរដ្ឋបាលលោក ដូណាល់ ត្រាំ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកគេនៅ អឺរ៉ុប និង ចក្រភពអង់គ្លេស។ ជាងនេះទៅទៀត លោក​តែងតែ​សង្កត់ធ្ងន់​លើបញ្ហាឥទ្ធិពល​របស់ប្រទេសមួយចំនួនដែល​កំពុង​លេចឡើង​ដូចជា ប្រទេស​ចិន និង ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។ តាមការលើកឡើងរបស់លោក ប្រេតបឺត អ្នកជំនាញផ្នែកនយោបាយ សន្តិសុខអឺរ៉ុប និង ទំនាក់ទំនងឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ព្រមទាំងលោក ឃឹមមេត សាស្រ្តានៃសាកលវិទ្យាល័យកាតូលិកអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០១៨ រដ្ឋបាលលោក ដូណាល់ ត្រាំបានប្រឆាំងនឹងការប្រកួតប្រជែងអំណាចពីប្រទេសចិន និង រុស្ស៊ីព្រមទាំងការគំរាមកំហែងពីរដ្ឋទាំងឡាយ ដូចជាអ៉ីរ៉ង់ និង កូរ៉េខាងជើង។ ចំណុចទីបួន ប្រសិនបើយើងវាយតម្លៃលើ ផ្នែ​កប្រជាធិបតេយ្យក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធានាធិបតី​ដូណាល់ត្រាំ​ គាត់មិនបានផ្តោតច្រើនលើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ  និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក្នុងប្រព័ន្ធអន្តរជាតិនោះទេ ។     ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង លោក​លោកគ្រាន់​តែ​ផ្តោត​លើ​ការ​ទាញផលប្រយោជន៍​ឲ្យសេដ្ឋកិច្ច​អាមេរិក​ពីសហគមន៍​អន្តរជាតិ។ ជារួម ការគ្រប់គ្រង របស់ប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ គោលនយោបាយការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់ អន្តរជាតិសេរី និង ទំនាក់ទំនងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

រដ្ឋបាលរបស់លោក ចូ បៃឌិន

ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកចូ បៃឌិន អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនៅតែបន្តជាផ្នែកសំខាន់នៃគោលនយោបាយការបរទេស របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកប្រធានាធិបតីបានប្រកាសថា ‘អាមេរិចត្រលប់មកវិញ សម្ព័ន្ធ​ ភាពអាត្លង់ទិកត្រលប់មកវិញ’  ឬ​ ‘America is back, transatlantic alliance is back’ ជាគោលនយោបាយថ្មីសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលលោកក្នុងការកសាងប្រទេសអាមេរិចឡើងវិញ។ សម្រាប់​លោក​ប្រធានាធិបតីចូ បៃឌិន ការ​កសាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ឡើង​វិញ ​បន្ទាប់​ពី​ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់អតីតប្រធានាធិបតី លោក ដូ ណាល់ត្រាំ  វាជាឱកាស​សំខាន់ និង​ ជា​ចំណុច​របត់​នៃ​គោលនយោបាយ​ការបរទេស​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិកដោយ​ការ​ស្ដារ​ឡើងវិញ​នូវទំនុកចិត្ត​ពី​សម្ព័ន្ធ មិត្តចាប់​តាំងពី​អឺរ៉ុប​ដល់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិកដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ ក្នុងរយៈពេលបួន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ ជំហានដំបូងលោកប្រធានាធិបតី ចូ បៃឌិនបានរៀបចំនូវកិច្ចប្រជុំកំពូល ជាមួយអាស៊ាន ឬ JoeBiden-ASEAN ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សម្រាប់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ឬ ‘Pivot to Asia’ ដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់ប្រទេសចិននៃខាងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច-យោធានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ យោងតាមទស្សនៈរបស់ប្រធានាធិបតី ចូ បៃឌិន លោកយល់ថា នយោបាយ-សេដ្ឋកិច្ចចិន ក្នុងការប្រើប្រាស់បណ្តាញវារីអគ្គិសនី ក្នុងការសាងសង់ទន្លេឆ្លងដែន (Mekong Salween) គឺ​ដើម្បីបំពេញតម្រូវការថាមពលរបស់ប្រទេសចិន​​ ​និង ​គ្រប់គ្រងលំហូរទឹកទន្លេមេគង្គ របស់ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំង៥រួមមាន មីយ៉ាន់ម៉ា ឡាវ ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាម។  ជាលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំកំពូល រដ្ឋបាលចូ បៃឌិនបានសន្យាថានឹងបែងចែកប្រាក់ប្រមាណ ៨០០ លានដុល្លារជាជំនួយទ្វេភាគីជាមួយបណ្តា ប្រទេសអាស៊ានក្នុងឆ្នាំ២០២៣ និង​​ ប្រមាណ២៥លានដុល្លារសម្រាប់វិនិយោគលើវិស័យបម្រើ រួមទាំងថាមពលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សុខភាព ការអប់រំ ពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីទប់ស្កាត់ និង​ កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទៅលើទីក្រុងប៉េកាំង តាមរយៈការបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន​លើគោលនយោបាយវិនិយោគ និង ពហុជាតិ(ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស)ផ្សេងទៀត។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាប្រឈមនៅ តែមានសម្រាប់រដ្ឋបាលលោក​ ចូ បៃឌិន ។ នៅថ្ងៃ១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ សេតវិមាន​បានប្រកាសអំពី “សេរីភាព និងបើកចំហឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក” ឬ​ ‘Free and Open Indo Pacific’’ ជាយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីមួយដែលសហរដ្ឋអាមេរិកសន្យាគាំទ្រសម្រាប់ការតភ្ជាប់ក្នុងតំបន់ ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ និង ការធ្វើឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅនូវភាពជាដៃគូទ្វេភាគី និង ពហុភាគី ជាមួយគ្រប់ជ្រុងនៃតំបន់ ចាប់ពីអាស៊ីឦសាន ដល់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រហូតដល់ភាគខាងត្បូងអាស៊ី និង អូសេអានី រួមទាំងកោះប៉ាស៊ីហ្វិក ជាពិសេសមាន​គោល​បំណង​កាត់​បន្ថយ​ការ​គំរាម​កំហែង និងឥទ្ធិពល​របស់ចិនក្នុងតំបន់អាស៊ាន។​ ប៉ុន្តែសម្រាប់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មីរបស់​នេះ លោក ចូ បៃឌិន ត្រូវបាន​គេយល់់​ឃើញថាជាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចទន់ខ្សោយ។ យុទ្ធសាស្ត្រ ថ្មីនេះផ្តោតខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្ម ការកសាងសម្ព័ន្ធភាពក្នុងតំបន់ឡើងវិញជាជាងយុទ្ធសាស្រ្ត សន្តិសុ​ខ ឬ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែងរបស់ប្រទេសចិន។ ដូច្នេះ គេសង្កេតឃើញថាគោលនយោបាយថ្មីនេះ គឺខុសពីគោលនយោបាយរដ្ឋបាលមុនៗ​ដែលតម្រូវឲ្យសមាជិកតំបន់ជ្រើសរើសឲ្យច្បាស់ដៃគូ សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន រវាងប៉េកាំង​ ឬ​ វ៉ាស៊ីនតោន។ ឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅ ក្នុងតំបន់គឺនៅកាន់តែខ្លាំងពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ដូច្នេះការប្រើយុទ្ធសាស្ត្របែបនេះនឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីទប់ទល់នឹងតុល្យភាពរបស់ប្រទេសចិនទេ ប្រសិនបើ សហរដ្ឋអាមេរិកពិតជាចង់ទទួលបានតំណែងជាមេដឹកនាំតំបន់ឡើងវិញ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត រដ្ឋ​ជាសមាជិក​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ក៏កំពុងមាន​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​ល្អ​ជាមួយ​ចិន​រួច​ទៅ​ហើយ។ លើសពីនេះទៅទៀត​ ​លោកប្រធានាធិបតី បានចាត់ទុក សិទ្ធិមនុស្សសេរីភាព និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាស្នូលនៃគោលនយោបាយការបរទេសរបស់គាត់ ចំពោះអាស៊ីអាគ្នេយ៍។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បើយោងតាម ​​Freedom house ប្រទេសចំនួន ៦​​ ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរី ឯប្រទេសចំនួន៤ផ្សេងទៀតគឺសេរីមួយផ្នែក និងគ្មានប្រទេសណាមួយ ជាប្រទេសសេរីពេញលេញនោះទេ។​ ដូច្នេះវាច្បាស់ណាស់ ថាសមាជិកទាំងអស់មិនចាប់អារម្មណ៍ រួចហើយចំពោះគោលនយោបាយរដ្ឋបាលរបស់ ​លោកចូ បៃឌិន​ ក្នុងការឆ្ពោះទៅរកការផ្លាស់ប្តូរប្រជាធិបតេយ្យ​ និង​ សិទ្ធិមនុស្សនោះទេ។ ជុំវិញបញ្ហាសន្តិសុខ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្តកំណត់អត្តសញ្ញាណលើបញ្ហាប្រឈម បច្ចុប្បន្នពីកូរ៉េខាងជើង និង ជាពិសេសការឈ្លានពានរបស់ចិនជុំវិញតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ឯកសារយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្ហាញនៅពេលដែលរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសលោក អេនតូនីប្លីងខិន ស្ថិតនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំប៉ាស៊ីហ្វិកជាមួយអ្នកការទូតផ្សេងទៀតរបស់ប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ប្រជាជាតិកោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងរដ្ឋាភិបាលផ្សេងទៀតដោយសង្កត់ធ្ងន់លើគោលបំណងសំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងតំបន់ថា“មិនមែនដើម្បីផ្លាស់ប្តូរប្រទេសនោះចិនទេ”ប៉ុន្តែដើម្បីរៀបចំបរិយាកាសយុទ្ធសាស្ត្រដែលខ្លួនដំណើរការ”។ ឯកសារយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីនេះ ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់លើយុទ្ធនាការសេដ្ឋកិច្ចដែលដាក់សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច លើប្រទេសអូស្ត្រាលី ជម្លោះនៅតាមបណ្តោយបន្ទាត់គ្រប់គ្រងរបស់ចិនជាមួយឥណ្ឌាជម្លោះព្រំដែនតៃវ៉ាន់ ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងអ្នកជិតខាងនៃសមុទ្រចិនខាងកើត និងខាងត្បូង”។ រដ្ឋបាលលោក ចូ បៃឌិន បាននិយាយថាផែនការរបស់ខ្លួនក្នុងការរួមបញ្ចូលការគាំទ្រ សម្រាប់ការការពារស្វ័យការពាររបស់តៃវ៉ាន់ ក៏ដូចជាការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋនៅក្នុងតំបន់សមុទ្រ និង ផ្ទៃមេឃដែលប្រទេសចិនតែងតែចូលឆ្លងដែនអាកាស និង ដែនទឹកហើយអះអាងថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ ។

វាជាបញ្ហាដែលគួរអោយកត់សម្គាល់នៅពេលដែលគោលនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនអាចស្ដារឡើង វិញនូវអំណាចរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយគោលនយោបាយភាគច្រើនដែលត្រូវបានអនុវត្តគឺមិន អាចធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពអំណាចឡើងវិញជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃអំណាចចិន។ ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលរបស់ ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ដែលគោលនយោបាយ “Pivot to Asia” បានបង្កភាពតានតឹង រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និង អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ ម៉្យាងវិញទៀត ក្នុងអំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ លោកបានដក អាមេរិកចេញពីភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក ជាលទ្ធផលវាបានធ្វើអោយអំណាចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅ​ក្នុង​​តំបន់ អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកមានភាពទន់ខ្សោយដែលផ្តល់ឱកាសឱ្យប្រទេសចិនពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេ។  ជាចុងក្រោយ សម្រាប់លោកប្រធានាធិបតីចូ បៃឌិន លោកបានផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយរបស់គាត់ ដោយងាកមកកសាងសម្ព័ន្ធភាពរបស់អាមេរិក និងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកឡើងវិញ ប៉ុន្តែយើងនៅតែមិនឃើញមានការរីកចម្រើនណាមួយឡើយ ព្រោះគោលនយោបាយដែលត្រូវបានណែនាំដោយគាត់មានភាពទន់ខ្សោយ ជាពិសេសទាក់ទងនឹង​ការផ្លាស់ប្តូរ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិមនុស្ស។ សរុបសេចក្តីមក យើងអាចទស្សន៍ទាយបានថាវានឹងមិនងាយ ស្រួលសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការកសាង និង ពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកឡើងវិញនោះទេ។

រដ្ឋាភិបាលចិនបានចាប់ផ្តើមបង្កើននូវឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនទៅលើប្រទេសផ្សេងៗ ដោយការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឬជំនួយ តាមរយៈយុទ្ធសាស្រ្តនៃគំនិតផ្ដួចផ្ដើម «ខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ» (BRI)។ ដោយបានឃើញពីការរីកសុះសាយនៃយុទ្ធសាស្រ្តនេះ ដែលធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលរបស់ចិនកាន់តែកើនឡើង សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រមួយគឺ «Indo Pacific Strategy» ដែលត្រូវបានគេហៅថាជា«យុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក» ហើយក៏ត្រូវយល់ថាដើម្បីជាការទប់ទល់ទៅនឹងយុទ្ធសាស្ត្រ «Belt and Road Initiative» របស់មហាអំណាចកុំម្មុយនីស្តចិនផងដែរ។ ក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងមកស្គាល់អំពីយុទ្ធសាស្ត្រទាំងពីរដែលកំពុងតែមានការប្រកួតប្រជែងគ្នា ព្រមទាំងភាពខុសគ្នា និងទំនាក់ទំនងរវាងយុទ្ធសាស្ត្រនេះផងដែរ។

តើអ្វីទៅជាBRI?

BRI គឺជាគម្រោងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំ មួយរបស់ប្រទេសចិន ដែលផ្ដោតយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគនានា ដោយមានគោលបំណងបង្កើនភាពតភ្ជាប់គ្នារវាងប្រទេសចិន ជាមួយបណ្ដាប្រទេសដទៃទៀតនៅទ្វីបអាស៊ី អាហ្រ្វិក និងអឺរ៉ុបតាមរយ: បណ្ដាញផ្លូវគោកនិងផ្លូវសមុទ្រ។ ដំបូងឡើយ BRI ដែលសព្វថ្ងៃមានពាក្យពេញថា «Belt and Road Initiative» ឬជាភាសាខ្មែរថា គំនិតផ្ដួចផ្ដើម “ខ្សែក្រវ៉ាត់និងផ្លូវ” ត្រូវបានគេហៅពីមុនថា «One Belt One Road» ដែលពេលនោះវាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រធានាធិបតីនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន លោក ស៊ី ជីងពីង នៅអំឡុងពេលលោកទៅទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន កាលពីឆ្នាំ២០១៣។ គម្រោងនេះត្រូវបានលោក ស៊ី ជីងពីង បង្កើតឡើងដោយទទួលបានពីគំនិតនៃផ្លូវសូត្រ ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងរជ្ជកាលរាជវង្សហាន កាលពីជាង២០០០ឆ្នាំមុន។ គម្រោងBRIនេះមិនទាន់ចេញនូវរូបរាងពេញលេញភ្លាមៗនោះទេក្រោយពីការប្រកាសនៅឆ្នាំ២០១៣ លុះដល់ពីរឆ្នាំក្រោយមកទើបគម្រោងនៃគំនិតផ្ដួចផ្ដើមនេះបានលេចរូបរាងពេញលេញជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី២៨ មីនា ឆ្នាំ២០១៥ ដែលបានដាក់ចេញដោយ គណៈកម្មការអភិវឌ្ឍន៍ និងកំណែទម្រង់ជាតិ (NDRC) ក្រសួងការបរទេស (MOFA) និងក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម (MOFCOM) ដោយមានការអនុញ្ញាតពីក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ យោងទៅតាម Belt and Road Portal គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៣ មីនា ឆ្នាំ២០២២ មានប្រទេសចំនួន ១៤៧ និង អង្គការអន្តរជាតិចំនួន៣២បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រាងចូលរួមជាមួយគំនិតផ្ដួចផ្ដើមBRI ដែលបូកបញ្ចូលគ្នាស្មើនឹងមួយភាគបីនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងពិភពលោក និងស្មើនឹងប្រមាណពីរភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនក្នុងពិភពលោកសរុប។ តួយ៉ាង គំនិតផ្ដួចផ្ដើមBRIនេះផងដែរ បានបូកបញ្ចូលនូវគំនិតសំខាន់ពីរចូលគ្នាគឺ៖ ខ្សែក្រវ៉ាត់សេដ្ឋកិច្ចផ្លូវគោកតាមបណ្ដោយផ្លូវសូត្រ (The Silk Road Economic Belt) និងផ្លូវសូត្រសមុទ្រសតវត្សទី២១ (The 21st Century Maritime Silk Road)។ គោលដៅដ៏សំខាន់មួយនៃគំនិតផ្ដួចផ្ដើម «ខ្សែក្រវ៉ាត់និងផ្លូវ» គឺ ការចង់ឱ្យមានការសម្របសម្រួលផ្នែកយុទ្ធសាស្រ្ត ការអភិវឌ្ឍផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសចិននិងបណ្ដាប្រទេសជាដៃគូ ព្រមទាំងការគាំទ្រផ្នែកគោលនយោបាយចំពោះកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងគម្រោងធំៗតាមរយ: ការតភ្ជាប់គ្នាផ្នែកសំណង់ដែលរួមមានទាំងការសាងសង់ច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍបណ្ដាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឆ្លងដែននានា។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ គោលដៅដែលសំខាន់មួយទៀតនៃយុទ្ធសាស្ត្រ BRI នេះគឺ ចង់បង្កើនការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងលុបបំបាត់ឧបសគ្គនៃការវិនិយោគនិងពាណិជ្ជកម្ម ព្រមទាំងជំរុញឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចថែមទៀតផង។

តើអ្វីទៅជាUS Indo Pacific Strategy?

US Indo Pacific strategy គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលគ្របដណ្តប់នៅក្នុងតំបន់ដែលលាតសន្ធឹងពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រហូតដល់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា រួមបញ្ចូលទាំងតំបន់ឆ្នេរមួយចំនួននៃទ្វីបអាស៊ីផងដែរ។ ដើមឡើយយុទ្ធសាស្ត្រនេះត្រឹមតែជាគំនិតដែលចង់តភ្ជាប់តំបន់នៃមហាសមុទ្រទាំងពីរគឺ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្រោយមកកំណែប្រែនៃយុទ្ធសាស្រ្តនេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីចក្ខុវិស័យនៃការទាញយកផលប្រយោជន៍។ នៅឆ្នាំ២០១៨ពាក្យ «Indo Pacific strategy»ត្រូវបានលើកឡើងជាដំបូងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឥណ្ឌាគឺ លោក Narendra Modi នៅក្នុងកំឡុងកិច្ចសន្ទនា Shangrila អំពីគោលលទ្ធិ SAGAR ( Security and Growth for All in the Region) នៅប្រទេសសិង្ហបុរី ហើយវាក៏ត្រូវបានគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។ នៅក្នុងអាណត្តិរបស់លោក អូបាម៉ា យុទ្ធសាស្ត្រនេះមានត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា «Asia Pacific» ដែលមានសសរស្តម្ភចំនួនបី គឺ យោធា សន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្ម ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក(TPP)។ ក្រោយមកនៅក្នុងអាណត្តិរបស់លោក ដូណាល់ត្រាំ បានដូរទៅជា «យុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក» វិញ ព្រមទាំងពង្រឹងផ្នែកយោធា និងសន្តិសុខច្រើនជាងមុន។ Indo-Pacific strategy ត្រូវបានគេដាក់ប្រកាសជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ដោយប្រធានាធិបតី លោក ចូ បៃឌិន នៅការិយាល័យប្រតិបត្តិប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២២។ សព្វថ្ងៃ Indo-pacific Framework ដឹកនាំដោយមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេស ឥណ្ឌា អូស្ត្រាលី ជប៉ុន អង់គ្លេស នូវែលសេឡង់ និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ានមួយចំនួន។

គោលដៅសំខាន់ៗទាំង៥របស់យុទ្ធសាស្ត្រនេះមានដូចជា៖
• ជំរុញឱ្យតំបន់ Indo-Pacific ក្លាយជាតំបន់ដែលសេរី និងបើកចំហ
• បង្កើតទំនាក់ទំនង ក្នុងនិងក្រៅប្រព័ន្ធ
• ជំរុញភាពរុងរឿងក្នុងតំបន់
• ពង្រឹងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ Indo-Pacific
• បង្កើតភាពធន់ក្នុងតំបន់ពីការគំរាមកំហែងឆ្លងដែន។

ប្រៀបធៀប BRI និង US Indo Pacific Framework

បើយើងមើលមួយភ្លែត យុទ្ធសាស្រ្តទាំង ២ នេះមានគោលដៅស្របគ្នាមួយនោះគឺដើម្បីអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងភ្ជាប់កិច្ចសហប្រតិបត្ដិការរវាងប្រទេសនានាជាមួយចិន ឬជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រសិនបើយើងវិភាគបន្តិចទៀត យុទ្ធសាស្ត្រទាំង ២ នេះមានគោលដៅក្នុងការបញ្ជ្រៀបនិងទាញយកប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ២ តំបន់។ ប្រសិនបើយើងទៅមើលភាពខុសគ្នាវិញ ប្រទេសចិនហាក់ចាក់ឬសឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនដោយប្រើប្រាស់របបសណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោកមានស្រាប់ ហើយភាគច្រើនគឺបំពេញតម្រូវការរបស់ប្រទេសជាសមាជិក ខណៈសហរដ្ឋអាមេរិកហាក់ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកដើម្បីបង្កើតសណ្ដាប់ធ្នាប់ថ្មីមួយទៀត ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកចង់តែសហការតែជាមួយសមាជិកណាមានឆន្ទៈស្រដៀងគ្នា មានគុណតម្លៃដូចគ្នា និងអាចទុកចិត្ដក្នុងបរិបទសន្តិសុខនិងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម។ បើតាមសន្ទរកថារបស់លោក ចូ បៃឌិន “ក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច Indo-Pacific ដើម្បីវិបុលភាព” នឹងបង្កើតច្បាប់វិន័យថ្មីក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងសត្សវត្សន៍ ២១ ដែលជួយនឹងការកើនឡើងនូវសេដ្ឋកិច្ចរហ័ស និងស្មើភាព។ យ៉ាងណាមិញ ទោះបីជាលោក ចូ បៃឌិន មិនបានរំលេចឱ្យចំៗថាក្របខណ្ឌនេះសម្រាប់ខ្ទប់ឥទ្ធិពលរបស់ចិន ប៉ុន្តែក្របខណ្ឌនេះហាក់ស្ដែងយ៉ាងច្បាស់ក្នុងការពន្យឺតឥទ្ធិពលចិនមកលើអាស៊ី។ មួយវិញទៀត ក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចនៅអាស៊ីនេះ លោក ចូ បៃឌិនក៏បានរំលេចពីសង្គ្រាមវាយលុករបស់រុស្ស៊ីទៅលើអ៊ុយក្រែន ហើយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ពីហានិភ័យនៃការពឹងផ្អែកខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មជាមួយប្រទេសដែលមិនមានគុណតម្លៃដូចនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើម។ ទន្ទឹមនេះ សមាជិកដែលមានវត្ដមាននៅក្នុងវេទិការនៃការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នេះមានតែប្រទេសដែលជិតស្និតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកហើយមាននយោបាយកល្អក់ករជាមួយចិនដែលចាប់ផ្ដើមដោយសមាជិកចំនួន ១៣ ដូចជាប្រទេសអូស្រ្តាលី ប្រទេសឥណ្ឌា ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ប្រទេសជប៉ុន ជាដើម និងប្រទេសចំនួន ៧ របស់អាស៊ានប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងណាមិញ លោក ចូ បៃឌិន ក៏បានរំលេចថា ប្រទេសដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ក្នុងការដាក់ពាក្យស្នើសុំជាសមាជិកនៃក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចនេះ អាចដាក់ពាក្យស្នើសុំបាន ប្រសិនបើមានគុណវុឌ្ឍក្នុងការសម្រេចគោលដៅ និងខិតខំធ្វើដើម្បីសម្រេចគោលដៅ។

ជារួម ការបង្កើតឱ្យមានយុទ្ធសាស្រ្តទាំងពីរនេះឡើង បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីការប្រកួត ប្រជែងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លាដែលអាចឆ្ពោះទៅកាន់សង្រ្គាមត្រជាក់នៃមហាអំណាចទាំងពីរ។ ទោះជាមានការគាំទ្រច្រើនចំពោះBRIក៏ដោយ ក៏BRIនៅតែប្រឈមមុខនឹងការលំបាកដ៏ច្រើនដែលគេមើលឃើញពីភាគរយនៃការបរាជ័យដ៏ខ្ពស់។ ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមបង្កើត BRI សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសជាដៃគូធំនៃយុទ្ធសាស្រ្ត Indo Pacific ដែលមានដូចជា ជប៉ុន ឥណ្ឌា និងអូស្ត្រាលីមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងថា ប្រទេសចិននឹងគ្របដណ្តប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ជាពិសេសទៅលើប្រទេសពឹងផ្អែកលើសេដ្ឋកិច្ចទេ្វភាគី។ ហេតុដូចនេះហើយទើប ប្រទេសអាមេរិកព្យាយាមទប់ស្កាត់ BRI ដោយមានការកសាងចំណុចស្នូលយុទ្ធសាស្ត្រ (Indo Pacific Strategy) និងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនយោបាយ និងយោធារបស់ពួកគេជុំវិញប្រទេសចិននិងតាមបណ្តោយ BRI ដែលអាចនឹងរំខានដល់ការតភ្ជាប់អន្តរតំបន់និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដោយជៀសមិនរួច។ ទោះបីជាមនុស្សជាច្រើនហាក់ចាប់អារម្មណ៍ជាមួយក្របខណ្ឌឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកថា ប៉ុន្តែក៏មានមនុស្សជាច្រើនទៀតយល់ឃើញថាក្របខណ្ឌនេះនឹងមិនជោគជ័យនោះទេ ដែលប្រៀបបានជាហាំបឺហ្គឺមានតែបន្លែប៉ុន្តែគ្មានសាច់។