"ថង់ប្រាជ្ញារបស់កម្ពុជា ដឹកនាំដោយគ្រាប់ពូជរបស់កម្ពុជា"

ផ្ទះ កំណត់​ហេតុ​បណ្ដាញ

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកូរ៉េខាងជើង

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ(Democratic People’s Republic of Korea or DPRK) ឬ ហៅម្យ៉ាងទៀតថាកូរ៉េខាងជើង(North Korea) ជារដ្ឋផ្តាច់ការមួយដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ដែលបានបំបែកខ្លួនចេញពី កូរ៉េខាងត្បូង ហើយប្រកាសខ្លួនជារដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៤៨។ ប្រទេសនេះ មានទីក្រុងឈ្មោះ ព្យុងយ៉ាង(Pyongyang)ហើយមានមេដឹកនាំដំបូងគេ គឺលោក គីម អ៊ីលសុង ហើយបច្ចុប្បន្នគឺជា លោកគីម ជុងអ៊ុន។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងមកស្វែងយល់អំពីពីមូលហេតុនៃការបង្កើតកូរ៉េខាងជើង ព្រមទាំងស្ថានភាពក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ។

តើកូរ៉េខាងជើងជានរណា?

តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រប្រជាជនកូរ៉េត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដំបូងដោយរាជវង្សស៊ីឡា(SILA)នៅឆ្នាំ៦៦៨នៃគ្រឹស្តករាជ ហើយបានពង្រីកមហិច្ឆតា និងទឹកដីរហូតមកឆ្នាំ១៩១០ របបរាជានិយមត្រូវបានបញ្ចប់ដោយការដាក់អាណានិគមរបស់ជប៉ុនមកលើប្រទេសកូរ៉េ។ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅឆ្នាំ១៩៤៥ សហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែចង់រក្សាឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅកូរ៉េ។ ហេតុដូច្នេះហើយ បាននៅថ្ងៃទី ១០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ មន្ត្រីយោធាវ័យក្មេងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកពីរនាក់បានគូសខ្សែបន្ទាត់កំណត់តំបន់កាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសូវៀតនៅខ្សែស្របទី៣៨ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកកាន់កាប់តំបន់នៅខាងត្បូង រីឯសហភាពសូវៀតកាន់កាប់នៅផ្នែកខាងជើងនៃខ្សែស្រប។ ការបែងចែកនេះគ្រាន់តែបណ្តោះអាសន្នតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយសារឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់បណ្តាលឱ្យការមូលមតិគ្នារវាងភាគីនីមួយក្នុងការជ្រើសរើសមេដឹកនាំសម្រាប់ឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូលត្រូវបានបរាជ័យ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតក៏បានដំឡើងមេដឹកនាំនៅតំបន់ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងរៀងៗខ្លួន។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រគល់ការគ្រប់គ្រងពាក់កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបទៅឱ្យ លោក រី ស៊ឹងម៉ាន់ (Syngman Rhee) ខណៈ ដែលសហភាពសូវៀតបានប្រគល់អំណាចឱ្យ គីម អ៊ីលស៊ុង(Kim Il-sung )លើភាគខាងជើង។

ក្រោយពីលោក រី ស៊ឹងម៉ាន់ បានប្រកាសបង្កើតឧបទ្វីបខាងត្បូងជា សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ (Republic of Korea) មក ក្នុងថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញាឆ្នាំ១៩៤៨ លោក គីម អ៊ីលស៊ុង ក៏បានប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ប្រជាធិបតេយ្យ​កូរ៉េ​នៅទី​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាងដោយទាំងកូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូង សុទ្ធទាមទារលើការគ្រប់គ្រងទឹកដី និងប្រជាជនកូរ៉េទាំងអស់។

ថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០លោក គីម អ៊ីលស៊ុង បានព្យាយាមបង្រួបបង្រួមកូរ៉េទាំងពីរ តាមរយៈកម្លាំងយោធា ប៉ុន្តែត្រូវបានបរាជ័យដោយកូរ៉េខាងត្បូងមានជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅកូរ៉េខាងជើង។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមរវាងកូរ៉េខាងជើងនិងកូរ៉េខាងត្បូង បានធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រជាជនកូរ៉េខាងជើងចំនួន១០% និងបំផ្លេចបំផ្លាញទីក្រុងក្លាយទៅជាគំនរបាក់បែក។

នៅទីបំផុត ភាគីទាំងពីរបានចុះហត្ថលេខាលើបទឈប់បាញ់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ។ តំបន់គ្មានយោធា(Demilitarized Zone)ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាខណ្ឌចែកនៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយគ្រួសារប្រជាជនកូរ៉េរាប់លាននាក់ត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នាទៅម្ខាងៗនៃព្រំដែន។

សង្គម នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច

ចាប់ពីមានសង្គ្រាមរវាងកូរ៉េខាងជើង និងខាងត្បូង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតអស់ជាច្រើន។ កូរ៉េខាងជើងបានទទួលយកគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការពឹងផ្អែកលើខ្លួនឯងដោយផ្តោតទៅលើការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ និងការវិនិយោគ ក្នុងវិស័យដែក ស៊ីម៉ងត៍ និងឧបករណ៍ម៉ាស៊ីន។ ប៉ុន្តែមកទល់ឆ្នាំ១៩៧០ សេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េខាងជើងមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើប្រទេសជាដៃគូ គឺសហភាពសូវៀត និងការបាត់បង់ដៃគូពាណិជ្ជកម្មប្រទេសនៅប្លុកបូព៌ាព្រោះតែការបែកបាក់របបកុម្មុយនីស្តនៅអ៊ឺរ៉ុប និងការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១ ស្របពេលដែលមានគ្រោះធម្មជាតិដូចជាទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត ធ្វើឱ្យដំណើរការផលិតកសិកម្មមានបញ្ហាជីវភាពប្រជាជននៅគាំងទ្រឹង។ នៅឆ្នាំ១៩៩៤លោក គីម អ៊ីលសុងបានទទួលមរណភាព ហើយអ្នកបន្តតំណែងគឺជាកូនប្រុសរបស់លោក គឺ គីម ជុងអ៊ីល។ លោក គីម ជុងអ៊ីល បានបង្កើតគោលនយោបាយ “យោធាដំបូង” ដែលផ្តល់អាទិភាពដល់កងទ័ពក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ និងបែងចែកធនធាន ប៉ុន្តែការធ្វើបែបនេះមិនបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែប្រសើរនោះទេ​ ផ្ទុយទៅវិញបែរជាធ្វើឱ្យវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងរហូតដល់ពាក់កណ្តាលទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ដែលបង្កការអត់ឃ្លានដល់ប្រជាជន។ ប្រជាជនកូរ៉េនៅពេលនោះព្យាយាមលក់អ្វីដែលគេមានទៅក្នុងទីផ្សារតូចៗ និងផ្សារខុសច្បាប់ដែលរីកសាយភាយទូទាំងប្រទេស។ នៅឆ្នាំ១៩៩៨ ប្រទេសនេះមានអត្រាកំណើនប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យម-៤.១% សេដ្ឋកិច្ចរបស់កូរ៉េខាងជើងបានឈានចូលដល់ដំណាក់កាលដ៏អាក្រក់បំផុតមួយ ។ ហេតុនេះហើយ កូរ៉េខាងជើងបានបង្វែរមកទទួលជំនួយពីមនុស្សធម៌ពីប្រទេសផ្សេងៗដូចជាកូរ៉េខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើមរហូតត។ ទោះបីជាធ្លាក់នៅក្នុងស្ថានភាពដុនដាបយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ប្រទេសកូរ៉េខាងជើងនៅរក្សាភាពអំណត់របស់ខ្លួននៅក្នុងការស្តារសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនឡើងវិញ។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០២មកការរឹតបន្តឹងមួយចំនួនត្រូវបានកាត់បន្ធយ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានទីផ្សារពាក់កណ្តាលឯកជន និងបានចាប់ផ្តើមកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសកូរ៉េខាងជើងត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៦. ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០២១ នេះបើយោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ បើ​និយាយ​ពី GDP សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់ កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មាន GDP សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់ ៦៣៩ ដុល្លារ។ កសិកម្មមានចំនួន ២១.២% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ឧស្សាហកម្មមាន ៤៤.៧% និងសេវាកម្មមានចំនួន ៣៤.១% ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសចិនគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់របស់កូរ៉េខាងជើង។ កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ចិន​សម្រាប់​ជំនួយ​ទាំង​សេដ្ឋកិច្ច និង​ការទូត។ ការនាំចេញសំខាន់ៗរបស់ប្រទេសគឺផលិតផលលោហធាតុ អគ្គិសនី ឧបករណ៍សូត្រ និងម្សៅដំឡូង ។

ចាប់តាំងពីការប្រកាសខ្លួនជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េលោក គីម អ៊ីលស៊ុង បានកែប្រែសង្គមកូរ៉េខាងជើងឡើងវិញ តាមរយៈមនោគមវិជ្ជាដ៏ខ្លាំងក្លាដែលត្រូវបានហៅថា ជូឆឺ(Juche)ក្នុងការលើកកម្ពស់ស្វ័យភាពរបស់ប្រទេសតាមរយៈការគ្រប់គ្រងដោយមេដឹកនាំតែមួយ ថែរក្សាយោធាដ៏រឹងមាំ និងសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ។ អំណាចមេដឹកនាំត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈវង្សត្រកូល ដែលឪពុកត្រូវផ្ទេរទៅកាន់កូន នៅក្នុងប្រព័ន្ធមួយដែលគេឱ្យឈ្មោះថា ប្រព័ន្ធស៊ូរ្យុង(Suryong System or Leader System)។ រដ្ឋធ្វើការគ្រប់គ្រងលើទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន និងអង្គការទាំងអស់ រាប់ចាប់ពីសម្លៀកបំពាក់នៅលើខ្លួនរហូតដល់អាជីវកម្ម គ្រប់គ្រងលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់ និងរឹតបន្តឹងការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិ។ ការកែប្រែសង្គមឱ្យក្លាយជាប្រទេសស្វ័យភាពបានបង្កើតឱ្យមានសុងប៊ុន(Songbun) ដែលជាគម្លាតវិសមភាពដ៏ធំមួយនៅក្នុងសង្គមកូរ៉េខាងជើង។​ ក្រោមប្រព័ន្ធនេះ ប្រជាជនទាំងមូលត្រូវបែងចែកឋានៈសង្គមផ្សេងៗគ្នា ទៅតាមការយល់ឃើញរបស់បុគ្គលមានអំណាច ឬ បុគ្គលដែលមានភក្ដីភាពចំពោះរបបសង្គមនិយម ។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសុងប៊ុន មនុស្សម្នាក់មនុស្សម្នាក់ដែលមានថា្នក់សុងប៊ុនទាបត្រូវបានគេកំណត់ឱ្យធ្វើ ឬ​​ ទទួលបានអ្វីមួយទៅតាមការចាត់តាំងរបស់មនុស្សម្នាក់ទៀត សូម្បីតែការជ្រើសរើសមុខរបរ ការជ្រើសរើសសាលារៀន ឬសូម្បីតែលំនៅស្ថានដោយមិនមានសិទ្ធិក្នុងការជ្រើសរើសដោយខ្លួនឯងដែរ។ របបនេះបានបណ្តេញប្រជាជនប្រហែលមួយភាគបួននៃប្រជាជននៃទីក្រុងព្យុងយ៉ាងឱ្យទៅកាន់ខេត្តជនបទ ដោយសារតែសុងប៊ុនរបស់ពួកគេទាប។ ម្យ៉ាងវិញទៀតរបប​នេះ​បាន​បំបិទ​មាត់​អ្នក​ណា​ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រព័ន្ធ​ដោយការ​ផ្ដន្ទាទោស​ដាក់​ពន្ធនាគារ ឬ​ ប្រហារជីវិត។ សូម្បីតែ នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន គ្រួសាររបស់ពួកគេរហូតដល់បីជំនាន់ក៏ត្រូវបញ្ជូនទៅជំរុំពន្ធនាគារដូចគ្នាដែរ។ ដោយសារតែប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបសុងប៊ុននេះ ធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនបានលួចភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង ប៉ុន្តែភាគច្រើនត្រូវបានប្រទេសចិនបញ្ជូនត្រឡប់មកវិញ ឬត្រូវចាប់បាននិងធ្វើការដាក់ទោស។

ជារួម ការធ្វើនយោបាយការបែងចែកថ្នាក់មនុស្សនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង ធ្វើឱ្យប្រជាជនកូរ៉េខាងជើងភាគច្រើនទទួលរងនូវការគាបសង្កត់ ការបំបិទសិទ្ធិសេរីភាព រួមទាំងការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្សេងៗ រួមផ្សំនិងឥទ្ធិពលសង្គ្រាម និងអស្ថិរភាពនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពលំបាក ជាពិសេសការផ្តាច់ខ្លួនរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងជើងក្នុងអំឡុងពេលជំងឺកូវីដ១៩ កាន់តែធ្វើឱ្យប្រជាជនកូរ៉េខាងជើងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពឯកោ។

 

កម្មវិធីវិចារណកថាថ្ងៃសុក្រ៖ បញ្ហាសុខភាពរដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិអាមេរិកប៉ះពាល់ដល់ប្រជាប្រិយភាពលោកចូបៃដិន

ជារៀងរាល់៤ឆ្នាំម្តង សហរដ្ឋអាមេរិកតែងតែរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដែលជាប្រមុខរដ្ឋរបស់ខ្លួន។ ក្នុងឆ្នាំ២០២៤នេះ លោក ចូ បៃដិននឹងត្រូវប្រកួតប្រជែងសាជាថ្មីក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីសំរាប់អាណត្តិថ្មី។ ប៉ុន្តែកាលពីពែលថ្មីៗនេះ រដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិក្នុងរដ្ឋការរបស់លោកគឺ លោក ឡយដ៍ អូស្ទីន ត្រូវបានមន្ទីរបពា្ចកោណប្រកាសថា លោកមានជំងឺមហារីកក្រពេញប្រូស្តាតផងដែរ។ ការធ្លាក់ខ្លួនឈឺរបស់លោករដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិនេះ បានធ្វើអោយមានការរិះគន់ជាខ្លាំងអំពីបក្សប្រឆាំង និងមជ្ឈដ្ឋានទូទៅផងដែរ ដោយសារតែលោកមិនបានប្រាប់ទៅប្រធានាធិបតីអោយដឹងទាន់ពេលវេលា។ តើជំងឺមហារីករបស់ប្រមុខការពារជាតិអាមេរិករូបនេះប៉ះពាល់ដល់ប្រជាប្រិយភាពលោកចូ​ បៃដិននៅពេលបោះឆ្នោតខាងមុខឬទេ?

១. បញ្ហាសុខភាពរបស់លោករដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ ឡយដ៍ អូស្ទីន

លោក ឡយដ៍ អូស្ទីនគឺជាបុគ្គលដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍មួយរូប បន្ទាប់ពីការឈ្នះឆ្នោតរបស់លោក ចូ បៃដិន នៅឆ្នាំ២០២០ និងចូលកាន់តំណែងក្នុងឆ្នាំ២០២១។ អ្វីដែលជាការចាប់អាម្មរណ៍ទៅលើរូបលោក ដោយសារលោកជាជនជាតិអាមេរិកស្បែកខ្មៅដំបូងដែលបានកាន់តំណែងជាប្រមុខការពារជាតិរបស់ប្រទេសមហាអំណាចពិភពលោកមួយនេះ។ បន្ទាប់ពីកាន់អំណាចរយៈពេល៣ឆ្នាំ ស្រាប់លោក អូស្ទីន ត្រូវបានមន្ទីរបញ្ចកោណបានប្រកាសថាលោកមានជំងឺមហារីកប្រូស្តាតនៅដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ថ្មីៗនេះ។ ក្នុងវ័យ៧០ឆ្នាំ លោកអូស្ទីន ត្រូវបានចូលព្យាបាលជំងឺនៅថ្ងៃទី ២២ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២៤ និងលោកបានសំរាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ និងនៅផ្ទះផងដែរមកដល់ពេលនេះ។ ដោយសារបញ្ហាសុខភាពខាងលើ ត្រូវគេបានមើលឃើញថាលោកអូស្ទីន បានព្យាយាមលាក់បាំងផងដែរ ព្រោះពេលដែលពិនិត្យឃើញភា្លមៗ   សូម្បីតែលោកប្រធានាធិបតី ចូ បៃដិន ក៏ពុំបានដឹងថារដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិរបស់ខ្លួនបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺនោះឡើយ។ លោកប្រធានាធិបតីទើបតែទទួលដំណឹងអំពីសុខភាពលោកអូស្ទីននេះ នៅដើមខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ប៉ុណ្ណោះ។​ ទោះបីជាមានជំងឺមហារីកក៏ដោយ លោក ឡយដ៍ អូស្ទីនគ្មានចេតនាក្នុងការបង្ហាញពីការលាឈប់ពីតំណែងមួយនេះទេ។ នេះបើយោងតាមការធ្វើសន្និសីទព័ត៌មានតាមរយៈអ្នកនាំពាក្យមន្ទីរបញ្ចកោណ។ ក្នុងពេលកំឡុងក្នុងការព្យាបាលជំងឺរបស់លោក លោក អូស្ទីនបានផ្ទេរភារកិច្ចរបស់លោកទៅដល់អនុរដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិរបស់ខ្លួន។

២. តើបញ្ហាសុខភាពរបស់លោក ឡយដ៍ អូស្ទីន អាចប៉ះពាល់ដល់ប្រជាប្រិយភាពលោក បៃដិន ឬទេ?

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា តួនាទីរដ្ឋមន្រ្តីការពារជាតិរបស់អាមេរិកគឺជាតំណែងសំខាន់ទី២បន្ទាប់ពីតំណែងប្រធានាធិបតី ព្រោះអាមេរិកជាប្រទេសមហាអំណាចពិភពលោក ហើយមានមូលដ្ឋានទ័ពជាច្រើនក្នុងពិភពលោកផងដែរ។ ក្នុងបរិបទពិភពលោកសព្វថ្ងៃ កំពុងជួបប្រទះវិបត្តិនិងសង្គ្រាមជាច្រើនដូចជា សង្គ្រាមរុស្សី និងអ៊ុយក្រែន សង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល និងពួកហាម៉ាសជាដើម។ ក្នុងនាមសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសមហាអំណាច សង្គ្រាមទាំងនេះគឺជារឿងសំខាន់ដែលអាមេរិកត្រូវគ្រប់គ្រង និងពិនិត្យអោយបានច្បាស់លាស់គ្រប់ស្ថានការ។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលៈទេសៈនេះ ស្រាប់តែប្រមុខការពារជាតិអាមេរិចធ្លាក់ខ្លួនឈឺនឹងជំងឺមហារីក ក៏បានធ្វើឱ្យមានមតិរិះគន់ទៅលើរដ្ឋការលោកចូ បៃដិនផងដែរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤នេះទៀតសោត ក៏ជាឆ្នាំនៃការរៀបចំការបោះឆ្នោតជាថ្មីសំរាប់ជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីអាមេរិក អាណត្តិថ្មីផងដែរ។ ហេតុដូច្នោះ ការធ្លាក់ខ្លួនឈឺនៃប្រមុខមន្ទីរបញ្ចកោណ គឺជារឿងមួយដែលលោកបៃឌិន ត្រូវត្រៀមខ្លួនក្នុងការរិះគន់និងវាយប្រហារពីសំណាក់បក្សសាធារណរដ្ឋ ដែលជាគូប្រជែងរបស់ខ្លួននៅពេលខាងមុខនេះ។ ភាគីខាងគូប្រជែងអាចនឹងលើកយករឿងបញ្ហានេះ នៅក្នុងយុទ្ធនាការឃោសនារកសម្លេងឆ្នោតរបស់ខ្លួននិងរិះគន់អំពីចំណុចខ្សោយរបស់លោកប្រធានាធិបតីដែលពុំបានដឹងពីជំងឺរបស់មន្រ្តីសំខាន់របស់ខ្លួនជាដើម។ ម្យ៉ាងការរិះគន់នេះមិនមែនត្រឹមតែគូប្រជែងនោះទេ សូម្បីតែក្នុងរង្វង់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ក៏មានការមិនពេញចិត្តផងដែរចំពោះការបិទបាំងចំពោះការធ្លាក់ខ្លួនឈឺដែលសរបញ្ជាក់ថាធ្វើមានការបាត់បង់ទំនុកចិត្តចំពោះការខ្វះតម្លាភាពរបស់លោកអូស្ទីនផងដែរ។​

ជាសរុបមក បញ្ហាសុខភាពរបស់លោក ឡយដ៍ អូស្ទីន នឹងជះឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់ប្រជាប្រិយភាពរបស់ប្រធានាធិបតី ចូ បៃដិន នាពេលបោះឆ្នោតខាងមុខនេះ ដោយសារតែនេះអាចជាហេតុផលមួយដែលធ្វើអោយបក្សគូប្រជែងយកធ្វើការការរិះគន់ដល់លោកក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់រូបលោកផ្ទាល់ និងអាចទាញយកប្រជាប្រិយភាពពីលោកប្រធានាធិបតីកាន់តែច្រើនផងដែរ។ដូច្នេះ លោក បៃដិន ត្រូវតែត្រៀមខ្លួន និងពង្រឹងការធ្វើយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោតរបស់ខ្លួនក្នុងការឆ្លើយតបការរិះគន់នានានៅពេលខាងមុខនេះ ដើម្បីអោយខ្លួនលោកបានបន្តធ្ចើជាប្រធានាធិបតីក្នុងអាណត្តិទី២របស់ខ្លួនបន្តទៀត។

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ វិសមភាពរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ

រាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២០ ដល់ចុងឆ្នាំ ២០២៣ បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកចំនួន​៥ រូប រកចំណូលបានទ្វេដងនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ ខណៈដែលមនុស្សប្រហែល ៥​​ ប៊ីលាននាក់នៅលើពិភពលោកកំពុងជួបប្រទះនឹងភាពក្រីក្រ។ ការលំបាក និងភាពអត់ឃ្លានបានកើតឡើងលើជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់សេដ្ឋវិទូ ប្រសិនបើគេចង់បញ្ចប់ទុរភាពនៃអ្នកក្រីក្រ គេត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់ទៅ ២៣០ ឆ្នាំឯណោះ រីឯចំពោះអ្នកមានវិញ គេអាចនឹងក្លាយទៅជាមហាសេដ្ឋីដែលមានទ្រព្យសម្បតិ្តខ្ទង់ទ្រីលានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងរយៈពេលប្រហែល ១០ ឆ្នាំខាងមុខទៀត។ តើគម្លាតរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្របង្កើតឱ្យមានវិសមភាពក្នុងសង្គមដូចម្តេចខ្លះ? ក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងសិក្សាពីទិដ្ឋភាពទូទៅនៃវិសមភាពសកល។

យុគសម័យថ្មីនៃអំណាចកំពូលមហាសេដ្ឋី

កាលពីឆ្នាំ ២០២០ ពិភពលោកបានជួបប្រទះនឹងវិបត្តមួយចំនួន ក្នុងនោះរួមមាន ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ វិបត្តិនៃតម្លៃរស់នៅប្រចាំថ្ងៃកើនឡើង និងគ្រោះធម្មជាតិជាដើម ដែលជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជនជាច្រើនក្នុងពិភពលោក ដែលក្នុងខណៈពេលនោះដែរ វាក៏បានបង្កើតឱកាសដល់អ្នកមាន ឬមហាសេដ្ឋីក្នុងការបង្កើនប្រាក់ចំណូលរបស់ពួកគេ។ ក្នុងចំណោមកំពូលមហាសេដ្ឋីដែលមានទ្រព្យច្រើនជាងគេបំផុតទាំង ៥ រូប នៅលើពិភពលោកមានដូចជា លោក អេឡុន ម៉ាសក៍ (Elon Musk) ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Tesla និង​ SpaceX លោក បឺណាដ អាណុល (Bernard Arnault) ជាម្ចាស់ប្រេន LVMH លោក ចេហ្វ ប៉េហ្សូស (Jeff Bezos) ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Amazon លោក ឡារី អេលីសុន (Larry Ellison) ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Oracles និង លោក ម៉ាក ហ្សុកឃឺបឺក (Mark Zuckerberg) ជាជានាយកប្រតិបត្តិ នៃក្រុមហ៊ុនMeta។

តាមរយៈរបាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការអុកហ្វាម (Oxfam) កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ កន្លងទៅនេះបានបង្ហាញថា ទ្រព្យសម្បត្តិមហាសេដ្ឋីដែលមានបំផុត បានកើនឡើងទ្វេដងរាប់ពីឆ្នាំ ២០២០ ដែលមានចំនួន ៤០៥ ប៊ីលានដុល្លារ រហូតទៅដល់ ៨៦៩ ប៊ីលានដុល្លារ នៅចុងបញ្ចប់ឆ្នាំ២០២៣ ហើយបើគិតជាភាគរយគឺកើនឡើងចំនួន ១១៤%។ ម្យ៉ាងទៀត នៅក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្មធំបំផុតទាំង ១០ លើពិភពលោក មាន ៧ ក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្មដែលមានមហាសេដ្ឋីទ្រព្យសម្បត្តិខ្ទង់លានដុល្លារ និងមហាសេដ្ឋីទ្រព្យសម្បត្តិខ្ទង់ប៊ីលានដុល្លារធ្វើជានាយកប្រតិបត្តិ ឬជាម្ចាស់ភាគហ៊ុនធំ។ ជាក់ស្ដែង លោក ចេហ្វ ប៉េហ្សូស គឺជាបុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមមហាសេដ្ឋីដែលមានបំផុត និងជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Amazon មានទ្រព្យសម្បត្តិសរុប ១៦៨.៤ ប៊ីលានដុល្លារ គិតចាប់ពីឆ្នាំ ២០២០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ២០២៤។

គម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្របានធ្វើឱ្យមានវិសមភាពនៅលើពិភពលោក រួមទាំងការបែងចែកជាសកលរវាងលោកភាគខាងជើង និងលោកភាគខាងត្បូងឱ្យកាន់តែមានភាពមិនស្មើគ្នា។ គេបានសង្កេតឃើញថា មហាសេដ្ឋីភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំគ្នានៅសកលលោកភាគខាងជើងដែលជាប្រទេសនៅតំបន់អ៊ឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាក់ស្ដែង លោកភាគខាងជើង ឬ (Global North) កំពុងកាន់កាប់ ៦៩% នៃទ្រព្យសម្បត្តិសកល។ ទិន្នន័យចុងក្រោយបំផុតដែលចេញផ្សាយដោយ UBS​​​​ Global Wealth Report ២០២០ និង Forbes បានបង្ហាញថា ចំនួនមហាសេដ្ឋីនៅលើពិភពលោកមានត្រឹមតែ ១% នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោកប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេមានរហូតដល់ទៅ ៧៤% ដែលស្ថិតនៅលោកភាគខាងជើង។

ពិភពលោកដែលឃោរឃៅរសម្រាប់អ្នកក្រីក្រ និងជាឋានសួគ៌សម្រាប់អ្នកមាន

មនុស្ស ៤,៨ ប៊ីលាននាក់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នមានស្ថានភាពក្រីក្រជាងកាលដែលពួកគេស្ថិតនៅឆ្នាំ២០១៩។ មហាសេដ្ឋី និងអ្នកមានបំផុត ភាគច្រើនជាសាជីវករដែលមានអំណាចផ្តាច់មុខ ជាអ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុ និងជាអ្នកមានឥទ្ធិពលសាធារណៈ។ រីឯ ជនក្រីក្របំផុតវិញ ភាគច្រើនគឺជាស្ត្រី ក្រុមដែលត្រូវបានគេរើសអើង (ពូជសាសន៍ វណ្ណៈ ពណ៌សម្បុរ) និងក្រុមជនពិការជាដើម។

សាជីវកម្មធំៗដែលដឹកនាំ ​និងគ្រប់គ្រងដោយមហាសេដ្ឋី បានបង្កើនវិសមភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងតាមរយៈការរំលោភសិទ្ធិកម្មករ ការគេចពន្ធ ការជ្រៀតចូលក្នុងវិស័យសាធារណៈ និងជាអ្នករួមចំណែកដល់កត្តាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុកាន់តែខ្លាំង។ ក្នុងរយៈពេលនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកល ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនបានកាត់បន្ថយប្រាក់បៀវត្ស៍របស់បុគ្គលិក និងបង្កើនបន្ទុកការងារដល់បុគ្គលិក។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់ World Benchmarking Alliance បានបង្ហាញថា ក្នុងក្រុមហ៊ុនធំៗ និងមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោកចំនួន ១៦០០ មានតែ ០.៤% ប៉ុណ្ណោះដែលបានប្តេជ្ញាចិត្តជាសាធារណៈ ក្នុងការផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលសមរម្យដល់បុគ្គលិករបស់ខ្លួន។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រាក់ឈ្នួលប្រចាំខែរបស់កម្មករភាគច្រើនមិនអាចគ្រប់គ្រាន់នឹងការចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ទៅលើទំនិញដែលតម្លៃកើនឡើងឥតឈប់ឈរនោះទេ។

យោងតាមស្ថិតិរបស់អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ (ILO) កម្មករចំនួន ៧៩១ លាននាក់បាត់បង់ប្រាក់ឈ្នួលចំនួន ១ ខែក្នុងរយៈពេល ២ ឆ្នាំចុងក្រោយ បើគិតសរុបជាប្រាក់ប្រហែលជា ១,៥ ទ្រីលានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ លើសពីនេះ គេរកឃើញថាស្ត្រីទទួលការប្រឈមច្រើនជាងបុរស ដោយមិនទទួលបានការគាំពារនោះទេ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យការងារ ស្ត្រីរកចំណូលបានត្រឹមតែ ៥១ សេនក្នុងមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ខណៈពេលដែលបុរសអាចរកបាន ១ ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះជនជាតិស្បែកខ្មៅក៏ទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលពុំសមាមាត្រទៅនឹងជនជាតិស្បែកសផងដែរ។ ម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន និងក្រុមសាជីវកម្មធំៗបានបង្កើតអំណាចកាន់កាប់ផ្តាច់មុខ គ្រប់គ្រងទីផ្សារ កំណត់លក្ខខណ្ឌនៃការប្តូរប្រាក់ គាបសង្កត់ទៅលើកម្មករដោយពុំអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញស្របតាមច្បាប់ការងារនោះឡើយ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត អត្រាពន្ធទៅលើសាជីវកម្មធំៗក៏មានការធ្លាក់ចុះ ឬត្រូវបង់ពន្ធទាបបំផុតជាដើម។ តាមរយៈអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) ក្នុងបណ្តាប្រទេសនានា អត្រាពន្ធជាមធ្យមសម្រាប់ប្រាក់ចំណូលបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨០ ពី ៦១% ទៅ ៤២% ហើយប្រទេសមួយចំនួនដូចជាប្រេស៊ីល មិនបានយកពន្ធចំពោះក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្មនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន និងរដ្ឋាភិបាលបានបង្វែរការពឹងផ្អែកកាន់តែខ្លាំងឡើង លើការតម្លើងពន្ធ​​ទំនិញ និង​សេវាកម្ម ដែលហាក់ដូចជាមិនសមាមាត្រគ្នាសោះចំពោះគ្រួសារដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប។

ជាមួយគ្នានេះផងដែរ ក្រុមហ៊ុន និងអំណាចសាជីវកម្មបានជ្រៀតចូលក្នុងវិស័យសេវាសាធារណៈ បង្កើតសាលារៀនឯកជនក្នុងវិស័យអប់រំ ក្រុមហ៊ុនទឹកឯកជន បង្កើតសេវាថែទាំសុខភាពឯកជនដែលមានតម្លៃពន្ធថ្លៃធ្វើឱ្យមានវិសមភាពទទួលបានសេវាកម្មចំពោះអ្នកប្រើប្រាស់។ ចំពោះអ្នកមានវិញ អាចទទួលបានសេវាកម្មស្តង់ដាល្អប្រសើរ ខណៈដែលពលរដ្ឋធម្មតាពុំបានទទួលសេវាល្អ ហើយអ្នកក្រពុំមានលទ្ធភាពក្នុងការបង់ថ្លៃសេវា។ ក្រៅពីនេះក៏មានការទទួលបានមិនស្មើគ្នាទៅតាមការរើសអើងយេនឌ័រ ពណ៌សម្បុរ និងជាតិសាសន៍ផងដែរ។

ការស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការអុកហ្វាម បានបង្ហាញថា ក្រុមដាលីត (Dalits) ដែលចង់សំដៅទៅលើអ្នកដែលមានវណ្ណៈទាប និងក្រីក្របំផុតនៅប្រទេសឥណ្ឌា កំពុងទទួលការរើសអើងក្នុងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ។  ការធ្វើភាវូបនីយកម្ម ការបង្កើនគុណភាព និងការធ្វើឱ្យបាត់បង់ដល់គុណភាពសេវាសាធារណៈ បានបើកឱកាសឱ្យមានអំពើពុករលួយ និងផលប្រយោជន៍ឯកជនច្រើនជាងប្រយោជន៍សាធារណៈ។

ក្រៅពីការកេងប្រវ័ញ្ចនៅក្នុងវិស័យសាធារណៈ វិសមភាពដែលសាជីវកម្មបានបង្កើត គឺជាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ អ្នកមាន និងមហាសេដ្ឋីភាគច្រើន វិនិយោគទុនរកស៊ីទៅលើការបញ្ចេញឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តាមរយៈរោងចក្រ ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ធំដល់បរិស្ថាន។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានជះផលជាអវិជ្ជមាន ជាពិសេសអ្នកដែលងាយរងគ្រោះគឺជាប្រជាជនដែលក្រីក្របំផុតដែលពួកគេគ្មានលទ្ថភាពការពារសុខភាព ឬជម្រកសុវត្ថិភាពដូចជាអ្នកមានឡើយ។

នៅឆ្នាំ២០២៣ សេដ្ឋវិទូឈានមុខគេក្នុងពិភពលោក គឺលោក ចេយ៉ាទី ហ្គោស (Jayati Ghosh) លោក ថូម៉ាស ភីកេទី (Thomas Piketty) រួមទាំងអតីតបុគ្គលិកអង្គការសហប្រជាជាតិ និងធនាគារអន្តរជាតិបានអំពាវនាវឱ្យមានការកាត់បន្ថយវិសមភាពនេះ។ ពួកគេបានលើកឡើងថា វិធីសាស្ត្រចំនួន ៣ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានសមភាព និងកាត់បន្ថយអំណាចសាជីវកម្មគឺ រដ្ឋាភិបាលមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងអំណាចរដ្ឋ និងកាត់បន្ថយអំណាចផ្តាច់មុខសាជីវកម្ម ហើយពង្រាយទៅជាអាជីវកម្មខ្នាតតូចវិញ។

ជារួម អំណាចផ្តាច់មុខនៃសាជីវកម្ម បានបង្កើតឱ្យមានលំហនៃវិសមភាពដ៏ធំមួយរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ដែលជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ លោក ចូហ្សេប ស្ទីកលីត (Joseph Stiglitz) សេដ្ឋវិទូនជាតិកូឡុំបៀរ បានលើកឡើងថា គ្រប់ជាតិសាសន៍ត្រូវមានគោលដៅក្នុងការកាត់បន្ថយវិសមភាព ប្រសិនបើប្រាក់ចំណូលនៃប្រជាជន ៤០% ដូចគ្នានឹង ១% នៃ មហាសេដ្ឋីកំពូលនោះ បញ្ហាវិសមភាពនឹងត្រូវបានដោះស្រាយ។

កម្មវិធីវិចារណកថាថ្ងៃសុក្រ៖ ទំនាក់ទំនងកូរ៉េខាងជើងនិងរុស្សីកាន់តែស្អិតរមួត

ក្រោយពីសង្រ្គាមរុស្សីនិងអ៊ុយក្រែនកើតឡើង យើង​ឃើញ​ថា​ទំនាក់ទំនង​រវាង​រុស្ស៊ី​និង​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​កាន់តែមានភាព​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាង​មុន ដែល​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ យើង​ឃើញ​ថា​មាន​ការ​ជំនួបរវាងមេដឹកនាំ​​ជាន់ខ្ពស់ជា​ច្រើន​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នេះដែលដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិរុស្ស៊ីលោក Sergei Shoigu ទៅកាន់ប្រទេសកូរ៉េខាងជើងក្នុងថ្ងៃទី ២៥ដល់២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣និងនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកវ្ល៉ាឌីមៀពូទីនបានស្វាគមន៍មេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើង​ គីម ជុងអ៊ុនដែលទំនាក់ទំនាក់នេះបានទទួលការចំណាប់អារម្មណ៏ពីពិភពលោកនិងអាចជាបរិបទថ្មីមួយសម្រាប់នយោបាយពិភពលោក។ ដូច្នេះក្នុងអត្ថបទនេះនឹងនិយាយអំពីប្រវត្តិទំនាក់ទំនងរវាងរុស្ស៊ី និងកូរ៉េខាងជើង អត្ថប្រយោជន៍នៃទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក និងថាតើទំនាក់ទំនងនេះប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសផ្សេងទៀតយ៉ាងដូចម្តេច?

ប្រវត្តិនៃទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះ

ទំនាក់ទំនងរវាងកូរ៉េខាងជើងនិងរុស្ស៊ីមានភាពជិតស្និទ្ធតាំងពីយូរណាស់មកហើយពោលគឺតាំងពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ដែលសហភាពសូវៀតគឺជាដៃគូដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់កូរ៉េខាងជើងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំដោយសហភាពសុវៀតតែងតែផ្តល់ផលប្រយោជន៍ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខដ៏សំខាន់សម្រាប់កូរ៉េខាងជើងប៉ុន្តែក្រោយពីសហភាពសូវៀតដួលរលំក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានចុះខ្សោយ។ ទំនាក់ទំនងប្រទេសទាំងពីរចាប់ផ្តើមល្អម្តងទៀតក្នុងក្រោយពីលោកវ្ល៉ាឌីមៀពូទីនបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០០០។ នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ទំនាក់ទំនងកូរ៉េខាងជើងនិងរុស្ស៊ីកាន់តែប្រសើរឡើងមួយកម្រិតទៀតដោយពួកគេបានពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើផ្នែកផ្សេងៗដូចជាការសមយុទ្ធយោធារួមគ្នា ការផ្លាស់ប្តូរមន្ត្រីយោធាគ្នាទៅវិញទៅមកនិងចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន។ ជាពិសេសក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដែលមេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើងលោក គីម ជុងអ៊ុន បានធ្វើទស្សនកិច្ចលើកដំបូងទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដើម្បីជួបជាមួយប្រធានាធិបតីពូទីន ​ដែលមេដឹកនាំទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិបន្ថែម។ សង្គ្រាម​នៅ​អ៊ុយ​ក្រែ​ន​បាន​ជំរុញ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​រុ​ស្ស៊ី និង​កូរ៉េ​ខាងជើង​ឱ្យ​កាន់តែជិតគ្នាជាងមុនដោយរុស្ស៊ីបានវេតូចំពោះសេចក្តីសម្រេច(resolution)របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដែលបម្រុងនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មថ្មីលើកូរ៉េខាងជើងជុំវិញការសាកល្បងមីស៊ីលរបស់ខ្លួន។ ចំណែកកូរ៉េខាងជើងវិញគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសផ្សេងទៀតដែលគាំទ្រដោយបើកចំហរការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ និងកូរ៉េខាងជើងក៏បានទទួលស្គាល់ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិរបស់រុស្សីនៅទីក្រុង Donetsk, Lugansk, Kherson និង Zaporizhzhia ​ចាត់ចូលក្នុងសហព័ន្ធរុស្សីដែលរុស្សីយកបានពីអ៊ុយក្រែនកំឡុងសង្រ្គាម។

អត្ថប្រយោជន៍នៃទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក

ទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់គ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងវិស័យការទូត សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខ។ ទីមួយផ្នែកការទូត ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ រដ្ឋទាំងពីរនេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមកខាងការទូតក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលរុស្ស៊ីបានប្រើវេតូដើម្បីជួយមិនឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមទៀតលើកូរ៉េខាងជើង។ ចំណែក​កូរ៉េ​ខាង​ជើងបានជួយ​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​នឹង​សេចក្តីសម្រេច(Resolution)ដែលថ្កោលទោស​លើ​រុស្ស៊ី​នៅ​ក្នុង​មហាសន្និបាត​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិហើយជាពិសេសទៅទៀតនោះ កូរ៉េ​ខាង​ជើងជាប្រទេសដំបូងនទទួលស្គាល់រដ្ឋថ្មីដែលរុស្ស៊ីយកពីអ៊ុយក្រែនចាត់ជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសរុស្ស៊ីផងដែរ។

ផលប្រយោជន៍ផ្នែកសន្តិសុខ៖ យើងអាចនិយាយបានថាប្រទេសទាំងពីរមានមានផលប្រយោជន៍រួមផ្នែកសន្តិសុខជាងផ្នែកណាៗទាំងអស់ដែលពួកគេមានទំនោរប្រឆាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដូចជាជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូងដូចគ្នា។ កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មើល​ឃើញ​រុស្ស៊ី​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​យោធា​ដឹកនាំ​ដោយ​អាមេរិក​នៅ​អាស៊ីបូពា័។ រុស្ស៊ី​មើល​ឃើញ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ជា​រដ្ឋមួយ(buffer state)ដ៏​មាន​សំខាន់ដើម្បីរក្សាទឹកដីរបស់​ខ្លួន​មិនឱ្យជាប់ដោយផ្ទាល់នឹងកូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អាមេរិក។ ប្រទេសទាំងពីរនេះបានធ្វើការជាមួយគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៅក្នុងផ្នែកសន្តិសុខ ដែលតាមការវិភាគរបស់អ្នកជំនាញ​ ថ្មីៗនេះកូរ៉េខាងជើងបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធយោធាដល់រុស្ស៊ីសម្រាប់សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ដោយគេអង្កេតមើលតាមរយ:ផ្កាយរណប គេឃើញមានការកើនឡើងនៃចរាចរណ៍ផ្លូវដែករបស់ប្រទេសទាំងពីរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយមានជំនួបរវាងមេដឺកនាំទាំងពីរដែលគេជឿ ជាថ្នូរនឹងសព្វាវុធដែលកូរ៉េខាងជើងផ្តល់ឱ្យរុស្សី​ រុស្ស៊ីអាចផ្តល់បច្ចេកវិជ្ជាយោធាទំនើបដើម្បីជួយកូរ៉េខាងជើងអភិវឌ្ឍនិងពង្រីកសមត្ថភាពយោធារបស់ខ្លួន ជាក់ស្តែងការទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបាញ់ផ្កាយរណបលើកទី៣របស់កូរ៉េខាងជើង ​ ត្រូវបានអ្នកវិភាគេថាកូរ៉េខាងជើងបានទទួលការជ្រួមជ្រែងពីរុស្សី។

ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច៖ទោះបីទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះមានទំហំតូចតែវាមានសារប្រយោជន៏ជាខ្លាំងសម្រាប់កូរ៉េខាងជើងដែលកូរ៉េខាងជើងបានពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រទេសចិនជាខ្លាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ដោយទំហំពាណិជ្ជកម្មរបស់កូរ៉េខាងជើងជាមួយចិនគ្របដណ្តប់ច្រើនជាង៩០ភាគរយនៃពាណិជ្ជកម្មសរុបរបស់កូរ៉េខាងជើង។ ទំនាក់ទំនងជាមួយរុស្សីបានជួយកូរ៉េខាងជើងធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លូនខ្លះចេញពីចិនដោយប្រទេសរុស្ស៊ីបាននាំចេញប្រេង ធ្យូងថ្ម គ្រឿងចក្រ ជាដើម។ ចំណែកកូរ៉េខាងជើងវិញបាននាំចេញវត្ថុធាតុដើម និងកម្លាំងពលកម្មទៅរុស្សី។

តើទំនាក់ទំនងនេះប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសផ្សេងទៀតយ៉ាងដូចម្តេច?

ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងកូរ៉េខាងជើងនិងរុស្ស៊ី ជាក្តីកង្វល់ដ៏ធំសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តនៅក្នុងតំបន់។ ពួកគេ​បារម្ភ​ថារុស្ស៊ី​អាច​ផ្តល់​ជំនួយ​យោធានិង​សេដ្ឋកិច្ច​ដល់​កូរ៉េខាងជើង​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ និង​កម្មវិធី​អាវុធផ្សេងៗទៀត។ ទំនាក់​ទំនង​ជិតស្និទ្ធ​នេះ​អាច​នឹង​បង្កើនការ​ប្រណាំង​អាវុធ​(Arm race) កាន់តែខ្លាំងក្នុង​តំបន់​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​សម្ព័ន្ធភាព​ជប៉ុន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​និង​អាមេរិក ខិតជិតគ្នា​កាន់​តែ​ខ្លាំង។

ចំពោះចិនវិញ​ បើតាមការវិភាគរបស់អ្នកជំនាញ​ ​​​ទំនាក់ទំនងជិតស្និតរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះបានផ្តល់ប្រយោជន៏និងផលវិបាកផងដែរ។ការ​ផ្តល់​អាវុធយោធារបស់កូរ៉េខាងជើង ដល់​រុស្ស៊ីជាប្រយោជន៏មួយសម្រាប់ចិនព្រោះចិនមិនចង់ឱ្យរុស្សីចាញ់សង្រ្កាមតែចិនមិនអាចផ្តល់​សម្ភារៈ​យោធា​ដល់​រុស្ស៊ីបានទេ​​ហើយម្យ៉ាងទៀតចិនអាចរួចផុតពីទំនួលខុសត្រូវក្នុងការការពារកូរ៉េខាងជើងពីទណ្ឌកម្មថ្មីៗបន្ថែមទៀតនៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដោយរុស្សីអាចជាអ្នកទទួលម្តងព្រោះការការពារកូរ៉េខាងជើង បានប៉ះពាល់កេរ្ត៍ឈ្មោះរបស់ចិននៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ សម្រាប់ផល់វិបាកវិញ ទំនាក់ទំនាក់ទំនងទាំងពីរនេះបានធ្វើឱ្យសម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគីរវាងអាមេរិកជប៉ុននិងកូរ៉េខាងត្បូងកាន់តែខិតជិតគ្នា ហើយអាចនឹងធ្វើឱ្យអាមេរិកបង្កើនសកម្មភាពយោធាកាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងកើត ដែលចិនមិនចង់ឱ្យមានសកម្មភាពយោធារបស់អាមេរិកនៅក្បែររបងរបស់ខ្លូនទេ។

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ គំនិតផ្តួចផ្តើមសន្តិសុខសកល (Global Security Initiative)

ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសមហាអំណាចនាពេលបច្ចុប្បន្ន ប្រធានាធិបតីចិនលោក ស៊ី ជីនពីង បានដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្រគំនិតផ្តួចផ្តើមថ្មីមួយ ដែលសមស្របទៅនឹងគោលនយោបាយការបរទេសថ្មីរបស់ចិនគឺគំនិតផ្តួចផ្តើមសន្តិសុខសកល ដែលហៅជាភាសាអង់គ្លេសថា Global Security Initiative។

តើអ្វីទៅជាគំនិតផ្តួចផ្តើមសន្តិសុខសកល?

គំនិតផ្តួចផ្តើមសន្តិសុខសកល ឬ Global Security Initiative (GSI) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប្រទេសចិនដែលត្រូវបានដាក់ចេញដោយប្រធានាធិបតីចិនលោក ស៊ី ជីនពីង នៅ Boao Forum for Asia សម្រាប់សន្និសិទអាស៊ីប្រចាំឆ្នាំ ២០២២។ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះផងដែរគឺផ្តោតទៅលើការថែរក្សាសន្តិសុខរួម ទាំងថ្នាក់ជាតិ អន្តរជាតិ និងតំបន់ ដើម្បីរក្សាលំនឹងសន្តិសុខសកលក្នុងយុគសម័យថ្មី និងផ្តោតលើក្នុងការជំរុញ ដល់ការសម្រេចនូវគោលដៅអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ ២០៣០។

២ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់លោក ស៊ី ជីនពីង រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោកវ៉ាង យី ក៏បានលម្អិតអំពីផែនការ GSI ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយគោលការណ៍សំខាន់ៗដែលមានចំនួន ៦ ដូចជា៖ ១) ការចែករំលែកអំពីចក្ខុវិស័យសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរួមដ៏ទូលំទូលាយ និងប្រកបដោយនិរន្តរភាព ២) ការគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីនៃប្រទេសទាំងអស់ ៣) ការគោរពតាមគោលបំណង និងគោលការណ៍នៃធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ៤) ការយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសន្តិសុខស្របច្បាប់របស់ប្រទេសទាំងអស់ ៥) ការដោះស្រាយទំនាស់និងវិវាទរវាងប្រទេសនានាដោយសន្តិវិធី តាមរយៈការសន្ទនា និងការពិគ្រោះយោបល់ ៦) ការរក្សាសន្តិសុខទាំងក្នុងផ្នែកប្រពៃណីនិងមិនប្រពៃណី។

តើអ្វីទៅជាគោលបំណងនៃគំនិតផ្តួចផ្ដើមនេះ?

គោលបំណងនៃការដាក់ចេញនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះគឺ៖ ទី១ សម្រាប់ឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការចាំបាច់របស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាពពិភពលោក ទប់ស្កាត់ជម្លោះនិងសង្គ្រាម ទី២ គឺដើម្បីបំពេញតាមសេចក្តីប្រាថ្នារួមរបស់ប្រទេសទាំងអស់ លើកកម្ពស់ពហុភាគីនិយម និងសាមគ្គីភាពអន្តរជាតិ និងទី៣ ដើម្បីបំពេញបំណងប្រាថ្នារួមរបស់ប្រជាជនទាំងអស់ ក្នុងការធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីដោះស្រាយនិងកសាងពិភពលោកឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង បន្ទាប់ពីការរាតត្បាតសកលនៃជំងីកូវីដ-១៩។ ជារួមមកផែនការ GSI នេះមានគោលបំណងលុបបំបាត់នូវបុព្វហេតុចម្បងនៃជម្លោះអន្តរជាតិ លើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ចសន្តិសុខសកល លើកទឹកចិត្តដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នារបស់អន្តរជាតិ ដើម្បីនាំមកនូវស្ថិរភាព ឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរ ជំរុញសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពក្នុងពិភពលោក។

មិនខុសគ្នាពី គំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់មួយផ្លូវមួយ ឬ Belt and Road Initiative (BRI) ប៉ុន្មានទេ GSI នឹងដើរតួជាឧបករណ៍មួយដែលចិនអាចប្រើប្រាស់ដើម្បីលើកកម្ពស់គំនិតផ្តួចផ្តើមការទូតជាច្រើនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសម្ព័ន្ធពហុភាគី។ គោលបំណងចម្បងគឺកសាងរចនាសម្ព័ន្ធសន្តិសុខសកលដើម្បីប្រកួតប្រជែងនឹងផែនការសន្តិសុខសកលផ្សេងៗដែលដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះយោងទៅលើបញ្ហាសន្តិសុខជាច្រើនប្រភេទដូចជា៖ អំពើភេរវកម្ម ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ការជួញដូរគ្រឿងញៀន សុខភាពសាធារណៈ គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ការរីកសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិត បញ្ញាសិប្បនិម្មិត។ ចិនក៏នឹងប្រើប្រាស់គំនិតផ្តួចផ្តើម GSI នេះកំណត់ខ្លួនជាអ្នកសម្របសម្រួលឬបង្កើតសន្តិភាពនៅក្នុងជម្លោះក្នុងតំបន់ផ្សេងៗរួមទាំងសង្គ្រាមរុស្សី និងអ៊ុយក្រែនផងដែរ ។

ទស្សនវិស័យនាពេលអនាគត

ការដាក់ចេញនៃ GSI របស់ចិនគឺមិនមែនគ្រាន់តែចង់ផ្សព្វផ្សាយនូវពាក្យ សន្តិសុខ តែមួយមុខទេ។ ការភ្ជាប់គ្នានៃ GSI ទៅនឹង គំនិតផ្តួចផ្តើមអភិវឌ្ឍសកល (GDI) ដែលបានកំណត់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១ បានធ្វើនការចាប់អារម្មណ៍ទាក់ទងទៅនឹងការកើនឡើងនូវភាពសកម្មនៃភ្នាក់ងារការទូតរបស់ចិន។ ចិននឹងប្រើប្រាស់គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះអនុវត្តដើម្បីពង្រឹងតួនាទីជាអ្នកដោះស្រាយបញ្ហាសន្តិសុខសកលដែលនឹងជះឥទ្ធិពលបន្ថែមលើការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីចិន ស៊ី ជីនពីង។ GSI នឹងពង្រឹងបន្ថែមទៅលើតួនាទីរបស់ចិនក្នុងគំនិតផ្តួចផ្តើមនានាដែលមានស្រាប់ដោយឈរលើគោលការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងផ្តោតសំខាន់លើផ្នែកអភិវឌ្ឍនិងសន្តិសុខផងដែរ ក៏ដូចជាចូលរួមបន្ថែមជាមួយផែនការផ្សេងៗដូចជា គំនិតផ្តួចផ្តើមផ្លូវ និងខ្សែក្រវាត់(BRI) ផ្នែកសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច, ធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី រួមទាំងគំនិតផ្តួចផ្តើម GDI។

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ ការផ្លាស់ប្តូរមេដឹកនាំនៅសិង្ហបុរី

គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (People’s Action Party) នឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមេដឹកនាំថ្មីបន្ទាប់ពីមានការពន្យាពេលដោយសារវិបត្តិកូវីដ១៩។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង (Lee Hsien Loong) បានប្រកាសកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា​ លោកនឹងប្រគល់ដំណែងជាប្រធានគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជនទៅកាន់ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ឡរ៉េន វង្ស (Lawrence Wong) នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤​ ខាងមុខនេះដែលត្រូវនឹងខួបទី ៧០ របស់គណបក្ស។​ ការផ្លាស់ប្តូរនេះនឹងធ្វើឡើងមួយឆ្នាំមុនការបោះឆ្នោតសកលឈានចូលមកដល់។ ក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងរំលឹកមកវិញអំពីប្រវត្តិត្រួសៗរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ លោក លី សៀនឡុង និងស្នាដៃមួយចំនួនដែលលោកបានបន្សល់ទុកក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី និងមូលហេតុពីក្រោយការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនៅពេលនេះ។ ក្រោយមកយើងនឹងមកស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិការសិក្សា និងប្រវត្តិការងាររបស់លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឡរ៉េន វង្ស ដែលនឹងត្រូវឡើងមកធ្វើជាប្រធានគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន ហើយក៏អាចនឹងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរីថ្មីផងដែរ។

ប្រវត្តិត្រួសៗរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក លី សៀនឡុង និងស្នាដៃ

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង គឺជាកូនប្រុសច្បងរបស់លោក លី ក្វាន់យូ ដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាបិតាស្ថាបនិកប្រទេសសិង្ហបុរី។ លោក លី សៀនឡុង បានចូលបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការបក្ស និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីតាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ ដែលជាការបន្តតំណែងពីអតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីលោក ហ្គោ ចុកតុង (Goh Chok Tong) ដែលបានផុតអាណត្តិទៅ។ ការផ្លាស់ប្តូរកាលនោះត្រូវបានគ្រោងទុក និងកើតឡើងដោយគ្មានការបោះឆ្នោតនោះទេ។ ចាប់តាំងពីពេលចូលកាន់តំណែងដំបូងនៅឆ្នាំ ២០០៤ លោក លី សៀនឡុង បានបន្សល់សមិទ្ធផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាច្រើន។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លី សៀនឡុង សិង្ហបុរីបានជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចប្រកួតប្រជែងបំផុតរបស់ពិភពលោក។ លោកបានអនុវត្តយុទ្ធសាស្រ្តដើម្បីទាក់ទាញការវិនិយោគពីបរទេស ជំរុញការបង្កើតថ្មី និងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ ដែលធ្វើឱ្យសិង្ហបុរីក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពិភពលោកសម្រាប់ហិរញ្ញវត្ថុ ពាណិជ្ជកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យា។ បន្ថែមពីនេះ ការរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ចសិង្ហបុរីមានស្ថិរភាពល្អ ជាមួយនឹងអត្រាកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបប្រចាំឆ្នាំជាធម្មតាប្រហែល ៥ ភាគរយ។

ហេតុផលក្រោយការផ្លាស់ប្តូរអំណាចដឹកនាំ

នាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង មាន​គម្រោងប្រគល់តំណែងរបស់លោកនៅពេលដែលលោកឈានដល់អាយុ ៧០ឆ្នាំ។ ក៏ប៉ុន្តែគម្រោងនេះត្រូវបានអាក់ខានដោយសារជំងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩ ដោយលោក លី សៀនឡុង បានសម្រេចចិត្តបន្តកាន់តំណែង ដោយខ្លាចថាអ្នកដឹកនាំថ្មីខ្វះបទពិសោធន៍ក្នុងការដឹកនាំប្រទេសក្នុងគ្រាដ៏លំបាកនេះ។ ឥឡូវនេះលោក លី សៀនឡុង មានអាយុ ៧១ឆ្នាំ ហើយលោកក៏បានប្រកាសសារជាថ្មីថា លោកនឹងផ្ទេរតំណែងរបស់លោកជាប្រធានគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជនទៅឱ្យលោក ឡរ៉េន វង្ស។ មូលហេតុពីក្រោយការផ្លាស់ប្តូរតំណែងនេះគ្មានអ្វីស្មុគស្មាញនោះទេ។ មូលហេតុធំជាងគេនោះគឺកត្តាអាយុរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង តែម្ដង។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា លោកចង់ទុកឱកាសសម្រាប់អ្នកដឹកនាំជំនាន់ក្រោយដើម្បីដឹកនាំប្រទេសសិង្ហបុរីឱ្យកាន់តែរីកចម្រើនទៅមុខ​។ លោកក៏ចង់ចំណាយពេលវេលាចុងក្រោយរបស់លោកនៅជាមួយគ្រួសារឱ្យបានច្រើនជាងមុន ហើយលោកជឿជាក់ថាការផ្លាស់ប្តូរអំណាចឥឡូវនេះគឺជាពេលដ៏ល្អបំផុត។ លោក លី សៀនឡុង ក៏បាននិយាយផងដែរថា លោក​នឹង​ត្រៀមខ្លួនចាំជួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៃរដ្ឋាភិបាលថ្មី​ជានិច្ច។

ប្រវត្តិការសិក្សា និងប្រវត្តិការងាររបស់លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឡរ៉េន វង្ស

លោក ឡរ៉េន វង្ស កើតនៅឆ្នាំ ១៩៧២ បច្ចុប្បន្នមានអាយុ ៥១ឆ្នាំ។ លោក វង្ស បានទទួលការអប់រំនៅអនុវិទ្យាល័យតានចុង កាតុង (Tanjong Katong) និងនៅមហាវិទ្យាល័យ វិកតូរៀ ជូនៀ (Victoria Junior College) ។ គាត់បានទទួលបរិញ្ញាបត្រ និងអនុបណ្ឌិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីសាកលវិទ្យាល័យ វីស្កនស៊ិន ម៉ាឌីសុន (Wisconsin-Madison) និងសាកលវិទ្យាល័យ មីឈីហ្កែន អាន់អាបរ (Michigan-Ann Arbor) ។ គាត់ក៏ទទួលបានសញ្ញាបត្រអនុបណ្ឌិតផ្នែករដ្ឋបាលសាធារណៈពីសាលា ហាវឺដ ខេណឺឌី (Harvard Kennedy) ផងដែរ ។ មុន​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ លោក ឡរ៉េន វង្ស ធ្លាប់បានចូលធ្វើជា​មន្ត្រី​រាជការ។ គាត់ធ្លាប់ជានាយកប្រតិបត្តិនៃអាជ្ញាធរទីផ្សារថាមពល និងជាលេខាឯកជនដ៏សំខាន់របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ គាត់ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាសមាជិកសភាជាលើកដំបូង ជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងអប់រំនិងការពារជាតិ។ លោកអាចបន្តរក្សាអាសនៈបានទាំងនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០១៥ និង ២០២០ ខណៈដែលលោកត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាបន្តបន្ទាប់ទៀត។ លោកក៏ធ្លាប់បានធ្វើជាសហប្រធានក្រុមការងារពហុក្រសួងស្តីពីកូវីដ១៩ កាលពីឆ្នាំ ២០២០ ដែលទទួលបន្ទុកត្រួតពិនិត្យការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីចំពោះជំងឺរាដត្បាតកូវីដ១៩។ លោកបានទទួលការកោតសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះវិធានការឆ្លើយតប​ទៅនឹងជំងឺកូវីដ១៩។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក សិង្ហបុរីបានដាក់ចេញនូវវិធានការទប់ស្កាត់ជំងឺនេះដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដែលធ្វើឱ្យអត្រាអ្នកឆ្លង និងស្លាប់ស្ថិតនៅកម្រិតទាបបំផុត ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃកូវីដ១៩។ នេះក៏ជាពេលដែលប្រជាប្រិយភាពរបស់​លោក ឡរ៉េន វង្ស មានភាពលេចធ្លោខ្លាំងក្នុងចំណោមសាធារណជន។ លោកបានចេញមុខក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានតាមទូរទស្សន៍ជាច្រើនលើក ដែលធ្វើឱ្យសាធារណជនស្គាល់លោកកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ នៅថ្ងៃទី ៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២២ លោក ឡរ៉េន វង្ស ត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលកាន់តែពង្រឹងតួនាទីរបស់លោកជាអ្នកស្នងតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក លី សៀនឡុង បន្ថែមទៀត។

ការរំពឹងទុកអំពីបម្លាស់ប្តូរនយោបាយក្រោយអ្នកដឹកនាំថ្មីឡើងកាន់តំណែង

លោក ឡរ៉េន វង្ស មានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងលើបញ្ហាសង្គម ដូចជាវិសមភាព និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ លោកក៏បាននិយាយផងដែរថា លោកចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការស្វែងរកមធ្យោបាយដើម្បីធ្វើឱ្យជីវភាពរស់នៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរីកាន់តែមានតម្លៃសមរម្យ ជាពិសេសសម្រាប់យុវជន និងក្រុមគ្រួសារ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកវិភាគនយោបាយមួយចំនួនមិនរំពឹងថានឹងមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយការបរទេសធំណាមួយឡើយ ដោយបានធ្វើការកត់សម្គាល់ថា គោលនយោបាយការបរទេសរបស់សិង្ហបុរីមានអព្យាក្រឹតភាពរួចស្រាប់ទៅហើយ បន្ថែមពីនេះសិង្ហបុរីក៏តែងតែផ្តល់អាទិភាពទៅដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួនផងដែរ។

ការឆ្លើយតបរបស់សាធារណៈជន

អ្នកវិភាគមួយចំនួននិយាយថាការផ្ទេរតំណែងមុនការបោះឆ្នោតសកលនេះគឺជា “សកម្មភាពដ៏ក្លាហាន” ដោយសារតែជាធម្មតា នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី​តែងតែរង់ចាំ​រហូតដល់​ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវការ​ប្រគល់តំណែង​ដោយ​រលូន និង​រក្សា​ការ​ឯកភាព​គណបក្ស។ ដូច្នេះគេហៅការផ្លាស់ប្តូរមុនការបោះឆ្នោតនេះ ថាជាការសម្រេចចិត្តដ៏ក្លាហានមួយរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លី សៀនឡុង។ ការផ្លាស់ប្តូរពេលនេះក៏បានបង្ហាញពីទំនុកចិត្តរបស់លោក លី សៀនឡុង ទៅលើលោក ឡរ៉េន វង្ស និងការចង់ផ្តល់ពេលវេលាឱ្យលោក ឡរ៉េន វង្ស ដើម្បីត្រៀមខ្លួនមុនពេលប្រឈមមុខនឹងការបោះឆ្នោត។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រគល់តំណែងមុននេះទំនងជាមិនប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសិង្ហបុរីនោះទេ ព្រោះលោក លី សៀនឡុង ប្រហែលជានៅតែបន្តកាន់តំណែងណាមួយក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។

ដោយឡែក ការឆ្លើយតបរបស់ប្រជាជនទូទៅរបស់ប្រជាជនសិង្ហបុរីមានភាពវិជ្ជមានចំពោះការប្រគល់តំណែងមួយនេះ។ ការសិក្សាមួយបានរកឃើញថា ប្រជាជនសិង្ហបុរីប្រហែល ៦ នាក់ក្នុងចំណោម ១០ នាក់ជឿជាក់ថាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឡរ៉េន វង្ស គឺជាមេដឹកនាំជំនាន់ទី ៤ ដ៏ល្អបំផុតដែលអាចដឹកនាំសិង្ហបុរីក្រោយវិបត្តិកូវីដ១៩។ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា លោកក៏ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជុំវិញស្រទាប់យុវវ័យ។ គេច្រើនឃើញលោកប្រាស្រ័យទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយយុវជនតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមដូចជា Instagram និង TikTok ជាដើម។ នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​គាត់​ហាក់​មាន​ភាព​ទាក់​ទាញ និង​មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាជាមួយក្មេងជំនាន់ក្រោយជាង​អ្នក​នយោបាយ​មួយ​ចំនួន​ទៀត។

កម្មវិធី​វិចារណកថាថ្ងៃសុក្រ៖ សន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (TPNW) តាក់តែងដើម្បីតែលម្អក្រដាស ស តែប៉ុណ្ណោះឬ?

ពិភពលោកបានទទួលរងការគម្រាមកំហែងដោយសារអាវុយនុយក្លេអ៊ែរអស់ជាច្រើនទសវត្ស នេះជាលទ្ធផលនៃការប្រកួតប្រជែងផ្នែកភូមិសាស្ដ្រនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ហួសហេតុរបស់ប្រទេសអ្នកមាន ហើយវាបានជះឥទ្ធិពលពាសពេញពិភពលោក។ ជាសក្ខីភាពគឺសង្រ្គាមលោកលើកទី១ និង សង្រ្គាមលោកលើកទី២ (ប្រជាជនចន្លោះប្រមាណ ៥០ ទៅ​៧០​ បានស្លាប់)ពិសេសជប៉ុនដែលបានរងគ្រោះដោយសារគ្រាប់បែកអាតូមិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ជារូបភាពនៃការចងចាំរបស់ពិភពលោកតែម្ដង។ ម្យ៉ាងវិញទៀត គេមិនដែលបំភ្លេចសង្រ្គាមត្រជាក់ដែលជាយុគសម័យប្រណាំងប្រជែងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear Arms Race) ដែលពេលនោះមានភាពតឹតតែងជាខ្លាំងនោះទេ។ ក្នុងបំណងចង់ធានាសុវត្ថិភាពពិភពលោកអង្គការសហប្រជាជាតិខឹតខំប្រឹងប្រែង បង្កើតនូវសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដែលបានចូលជាធរមានកាលពី  ខែ​មករា ​ឆ្នាំ​២០២១​  បន្ទាប់ពីប្រទេសហុងឌុយរ៉ាស បាន​សម្រេច​ផ្តល់​សច្ចាប័នគ្រប់លេខរៀងទី៥០។ ចំពោះអង្គការសហប្រជាជាតិ ​ការចូលជាធរមាននេះគឺជា​ជោគជ័យ​ថ្មីមួយ​ទៀត សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ ដែល​ធានាចំពោះ​​អនាគត​ពិភពលោក​ល្អប្រសើរ។​ តែសម្រាប់ការយល់ឃើញរបស់មហាជន សន្ធិសញ្ញានេះជាយន្ដការគ្មានប្រសិទ្ធភាព តាក់តែងឱ្យតែមានៗក្នុងក្រដាសតែប៉ុណ្ណោះ ត្បិតថាគេឃើញ​ មានតែប្រទេសតូចៗនោះទេ ដែលរត់ព្រោងព្រាត់ផ្តល់សច្ចាប័ន ខណៈមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរទាំង៥ ឬសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិមានដូចជា អាមេរិក រុស្ស៊ី បារាំង អង់គ្លេស និងចិន មិនបានចូលរួមឡើយផ្ដល់សច្ចាប័នឡើយ។ ហើយសូម្បីជប៉ុនក៏មិនផ្ដល់សច្ចាប័នដែលទោះប្រជាជនអង្វររដ្ឋាភិបាលយ៉ាងណាក៏ដោយ។ ទង្វើរបៀបនេះមានន័យយ៉ាងមិចទៅ?

សូមធ្វើការកត់សម្គាល់៖ តាំងពីចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី២ និង ក្រោយសង្រ្កាមត្រជាក់សន្ធិសញ្ញាស្ដីពីនុយក្លេអ៊ែរបានបង្កើតជាច្រើនក្នុងនោះមានដូចជា៖

១ សន្ធិសញ្ញាសម្រាប់ការហាមឃាត់ដោយផ្នែកនៃ ការធ្វើតេស្តនុយក្លេអ៊ែរដែលមានឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសថា Treaty for the partial banning of nuclear tests.

២ សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការមិនរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons)

៣ សន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរ Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CTBT)

ដែលនៅក្នុងឆ្នាំពី២០១២ ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ថ្កោលទោស​ការ​បាញ់​សាកល្បង​រ៉ុកកែត​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើងដែលផ្ទុយទៅនឹងសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្នុងនោះក្រុមប្រឹក្សាសន្ដិសុខចោទកូរ៉េខាងជើងថា បាន​ធ្វើការ​បាញ់​សាកល្បង​រ៉ុកកែត តែកូរ៉េខាងជើងបែជាតបថា ​​បាញ់​បង្ហោះ​ផ្កាយរណបទៅវិញ។ ក្នុងន័យនេះ យើងមិននិយាយពីសន្ធិសញ្ញាមុនៗទេតែយើងនិយាយតែ សន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (TPNW)ប៉ុណ្ណោះ។

 អ្វីទៅជាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយវាមានកម្លាំងបំផ្ទុះកម្រិតណាទៅ?

បើយើងលើកឡើងពីអាវុធនុក្លេអ៊ែរ គឺជាសំដៅដល់គ្រឿងផ្ទុះដ៏មានឥទ្ធិពលខ្លាំង វាបានមកបានមកពីការបំបែកនៃភាគល្អិតតូច ៗ ក្នុងអាតូម  ពេលខ្លះអ្នកអាចបានឮគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានគេ ហៅថាគ្រាប់បែកអាតូម (Atomic​​ bomb)។ អាវុធនុយក្លេអ៊ែរមានកម្លាំងផ្ទុះខ្លាំងជាគ្រាប់បែកធម្មតា។ ហើយវាត្រូវបានគេដឹងថា កូនគ្រាប់តូចមួយរបស់វាអាចកម្ទេចទីក្រុងដ៏សម្បើមមួយ ( Hiroshima នៅប្រទេសជប៉ុន) បាន។ បន្ថែមពីលើនេះទៅទៀត អាវុធនុយក្លេអ៊ែរនេះមានផ្ទុកសារធាតុវិទ្យុសកម្ម ដែលគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ និង បណ្ដាលឱ្យមានជា បញ្ហាសុខភាពដូចជា៖ រោគសើស្បែក ជំងឺមហារីក និងជំងឺកាចសាហាវនានា និងមិនងាយក្នុងការព្យាបាល ពិសេសវាក៏អាចប៉ះពាល់ដល់ការបំផ្លាស់ប្ដូរហ្សែនរបស់មនុស្សផងដែរ។

ចំនួនក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរនៅតាមប្រទេសមហាអំណាច

ដូចបានលើកឡើងពីដំបូងថា គេឃើញតែប្រទេសតូចៗប៉ុណ្ណោះ ដែលផ្តល់សច្ចាប័ន ខណៈមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរទាំង៥សម្ងំស្ងៀម និងបន្ដផលិត បើបែបនេះតើឱ្យពិភពលោកគ្មាននុយក្លេអ៊ែរបានយ៉ាងម៉េចទៅ? យ៉ាងណាមិនវាមិនមែនជារឿងគួរឲ្យឆ្ងល់ទេ ប្រសិនបើប្រទេសទាំងនោះមិនផលិត តើពួកគេបានអ្វីសំអាងអំណាចរបស់ពួកគេទៅ។ ក្នុងនាមជាប្រទេសធំនិងអំណាចក្នុងលោក សហរដ្ឋអាមេរិកដែលមានមហិច្ឆតា អនុត្តរភាពនិយមផងនោះរឹតដែលមិនអាចឱបដៃមើលប្រទេសផងផលិតអាវុធបានច្រើនជាងខ្លួនទេ ទោះខ្លួននៅលំដាប់រងប្រទេសរុស្ស៊ីដែលមានក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរ ដែលជាមរតកពីអតីតសហភាពសូរៀតក៏ដោយ។ បន្ទាប់ពីនេះ យើងមកដឹងពីចំនួនក្បាលគ្រាប់នៅតាមបណ្ដាលប្រទេសនានា៖ តាម​ការប៉ាន់ប្រមាណរ​បស់ SIPRI​ បង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិក និង​រុស្ស៊ី​ នៅតែ​ជា​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ដ៏​ធំ​បំផុត​របស់​ពិភពលោក ដែល​អាមេរិក​មាន​នុយក្លេអ៊ែ​ចំនួន ៣ ៧០៨ ក្បាល​គ្រាប់ និង​រុស្ស៊ី​មាន ៤ ៤៧៧​ ក្បាល​​គ្រាប់ ខណៈដែល​ចិន​មាន ៣៥០ បារាំង ២៩០ និង​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ចំនួន ១៨០ ក្បាល​គ្រាប់។​ ក្បាល​គ្រាប់​របស់​ចិន បាន​កើនឡើង​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ ពោលគឺ​កើនឡើង​ពី ១៤៥​ ក្បាល​គ្រាប់ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ២០០៦ នេះ​បើ​យោងតាម​វិទ្យាស្ថាន ហើយ​មន្ទីរ​បញ្ច​កោណ​បាន​ព្យាករ​ថា ឃ្លាំង​នុយ​ក្លែ​អ៊ែរ​របស់​ចិន​នឹង មាន​ទំហំ​យ៉ាងតិច​ទ្វេដង ក្នុង​រយៈពេល​ ១​ ទសវត្សរ៍​ក្រោយ​។ បន្ថែមពីលើនេះទៀត ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរយៈក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក បានសន្និដ្ឋានថា ក្នុងឆ្នាំពី​២០៣០ ប្រទេសចិន ទំនងជានឹងមានក្បាលគ្រាប់ នុយក្លេអ៊ែរប្រតិបត្តិការច្រើនជាង ១០០០គ្រាប់ដោយសារប្រទេសចិនខិតខំធ្វើទំនើបកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងធ្វើពិពិធកម្មសមត្ថភាពយោធារបស់ខ្លួន។

សន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (TPNW) និងប្រទេសហត្ថលេខី

កាលណាគេនិយាយពី​ TPNW វាមានពាក្យពេញថា Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons ឬជាភាសាខ្មែរថាសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ សំដៅដល់ប្រការហាមឃាត់រាល់សកម្មភាពទាក់ទិននឹងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរគ្រប់ប្រភេទដូចជា ការអភិវឌ្ឍ ការធ្វើតេស្ត ការស្តុកទុក ការប្រើប្រាស់ និងការយកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរគំរាមកំហែងប្រទេសដទៃ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សន្ធិសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិនេះមិនមានការចាប់បង្ខំ ឬការចងភ្ជាប់កាតព្វកិច្ចសម្រាប់ប្រទេសមួយចំនួន ឬមហាអំណាចឲ្យរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះទេ តែពិភពលោកក៏មានក្ដីរំពឹងថាវាជា សន្ធិសញ្ញាដ៏ល្អមួយ ដែលអាចនាំឲ្យប្រទេសមួយចំនួន កាត់បន្ថយបរិមាណនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងឃ្លាំងស្តុករបស់ខ្លួនបាន។  TPNW ទម្រាំបានចូលជាធរមាន វាត្រូវការការការផ្ដល់សច្ចាប័នពីបណ្ដាប្រទេសឱ្យបានហោចណាស់ ៥០ប្រទេស ដែលមានប្រទេសហុងឌុយរ៉ាសផ្ដល់សច្ចាប័នទី៥០ក្រោយគេបង្អស់។ តាមពិតទៅសន្ធិសញ្ញានេះ គឺជាការខឹតខំប្រឹងប្រែងរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយសន្ធិសញ្ញានេះ អនុម័ត​ចេញ​​​ដោយ​មហាសន្និបាត ​នៃអង្គការ​សហប្រជាជាតិ កាលពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៧ ។ ក្នុងនោះគេកំណត់សម្គាល់​មាន​ការគាំទ្រ​ពី​ប្រទេស​ចំនួន​១២២​។ ​បន្ថែមពីនេះប្រទេស​ដែល​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​ស្រេច​មាន​៨៤រដ្ឋសមាជិក​​នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ បន្ដបន្ទាប់មកមាន​ប្រទេស​មួយចំនួនបន្ថែមទៀត​ផ្តល់​សច្ចាប័ន ដូចជា នីហ្សេរីយ៉ា ម៉ាឡេស៊ី អៀរឡង់ ម៉ាល់ កោះ​ទូវ៉ាលូ ជាដើម។ សំនួរសួរថា បើប្រទេសតូចៗទាំងអស់នោះចុះតើមានន័យអ្វី បើប្រទេសពួកគេគ្មានអាវុធ យកគេជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ហើយប្រជាជនក្រីក្រខ្លាំងនោះ? យ៉ាងណាម៉េច សន្ធិសញ្ញានេះគ្រាន់តែជានិមិត្តសញ្ញា ដើម្បីលួងចិត្តប្រជាជនក្នុងពិភពលោកតែប៉ុណ្ណោះ​ ព្រោះមហាអំណាចដែលផលិត លក់ ចែកចាក ចរាចរណ៍មានបានចាត់ទុកសន្ធិកសញ្ញានេះក្នុងក្រសែភ្នែកពួកគេឡើយ ពិសេសប្រទេសនៅតំបន់អឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិកផ្ទាល់ បើទោះបីជាគេផ្ដល់ជំនួយមនុស្សធម៌ តែពួកគេក៏លក់អាវុធគ្រោះថ្នាក់ ផលិត និងចរាចរណ៍ទំនិញនុយក្លេអ៊ែរដដែល។ ជាក់ស្ដែងអតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាល្លឺម៉ង់ លោក Joschka Fischer បានអះអាងថាក្នុងឆ្នាំ២០២៣នេះថា សហភាពអឺរ៉ុបចាំបាច់ត្រូវទទួលបាន ឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់ខ្លួនដោយយកហេតុផល​ ដើម្បីរារាំងរុស្ស៊ី។

សន្ធិសញ្ញាគ្មានប្រសិទ្ធភាព និងភាពល្អក់កករ

ជាការពិតណាស់ សន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ មាន​ប្រសិទ្ធភាពត្រឹមតែជាក្រដាសមួយដុំប៉ុណ្ណោះ ជាសៀវភៅច្បាប់ដែលមានតែយន្ដការតែមិនបានដាក់ទោសអ្នកប្រព្រឹត្តខុស ព្រោះអ្នកទាំងអស់នោះមិនបានផ្ដល់សច្ចាប័ន មានតែ​ដែនអនុវត្ត ចំពោះប្រសិទ្ធភាពវិញគឺគ្មានឡើយ។  ប្រទេស​មហាអំណាច​ដែល​មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ពេញៗ​​ដៃ គឺ​មិន​បាន​ផ្តល់​សច្ចាប័ន ចំពោះ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ ពួកគេមិនអើពើនិងមកបានយកចិត្តទុកដាក់ទាល់តែសោះ ពួកគេឱបដៃមើលប្រទេសតូចៗរត់ព្រោងព្រាតចុះហត្ថលេខា។ បើក្រឡេកទៅមើលជ្រុងមួយទៀត ប្រទេសនុយក្លេអ៊ែរទាំងនោះតែងបង្កព្យុះភ្លៀងពាក្យសំដី វាយប្រហារគ្នាទៅមក ហើយពួកគេក៏កំពុង​ ញ៉ាប់ដៃញ៉ាប់ជើងបង្កើន ព្រមទាំង​ធ្វើឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​នូវ​ឃ្លាំង​អាវុធ​របស់​ពួកគេរៀងៗខ្លួន ទស្សនីយភាពប្រកួតប្រជែងនយោបាយនេះវាពិតជាដ៏​គួរឱ្យ​ព្រួយបារម្ភចំពោះសន្ដិសុខពិភពលោកពេលខាងមុខ​។ ជាចុងក្រោយ យើងអាចសន្និដ្ឋាន បានថាពិភពលោកនិងនៅតែបន្ដការគម្រាមកំហែលដោយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយអនាគតពិភពលោកគឺមានតែភាពភ័យខ្លាចដោយសារការហែកហួរគ្នារវាងមហាអំណាចពិភពលោក។ តាមពិតទៅ វាជាគំនិតនយោបាយព្រោះថាដើម្បីឲ្យប្រទេសខ្លាំងត្រូវមានអ្វីមួយជាការសម្អាង ហើយប្រទេសមហាអំណាចទាំងនោះពិតជាមិនអាចក្លាយជាមហាអំណាចទេបើគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ បើគ្មានអាវុធតើមានអ្វីទៅគម្រាបកំហែងប្រទេសដទៃនោះ។

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ សង្រ្គាមនៅប្រទេសអេត្យូពី

ប្រទេសអេត្យូពីគឺជាប្រទេសចម្រុះជាតិសាសន៍ដ៏ស្មុគស្មាញ និងមានជម្លោះស៊ីវិលចាប់តាំងពីការដួលរលំនៃរបបរាជានិយមដែលមានអាយុកាល៣០០០ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ និងត្រូវបានជំនួសដោយរបបយោធាសង្គមនិយមផ្តាច់ការ។ ប្រទេសអេត្យូពី ធ្លាប់ជាតំបន់ដែលមានសុខសន្តិភាពអស់ជាយូរឆ្នាំនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក ប្រែក្លាយទៅជាប្រទេសដែលមានភាពចលាចលនិងបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីអន្តរជាតិ។ ក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងធ្វើការសិក្សាអំពីសង្រ្គាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងតំបន់ទីហ្រ្គៃ និងតំបន់អាមហារ៉ា​ នៃប្រទេសអេត្យូពីដែលបានសម្លាប់ប្រជាជនអេត្យូពីអស់ជាច្រើនម៉ឺននាក់។

តើប្រទេសអេត្យូពីជានរណា?

សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សហព័ន្ធ​អេត្យូពី (Federal Democratic Republic of Ethiopia) ជាប្រទេសឯករាជ្យចំណាស់ជាងគេ ដែលមានទីតាំងនៅភាគឦសាននៃ ទ្វីបអាហ្រ្វិក និងត្រូវបាន ​គេស្គាល់ជាទូទៅថា អាហ្រ្វិកខាងកើត (Horn of Africa) ដែល តំបន់នេះរួមមានប្រទេស ជីប៊ូទី អេរីទ្រា អេត្យូពី និងសូម៉ាលីម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសអេត្យូពីក៏មានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅទ្វីបអាហ្រ្វិកផងដែរ ដែលចំនួន ប្រជាជនសរុបមានជាង ១១៥ លាននាក់។

​ទោះបីជា អេត្យូពីជាប្រទេសដីគោកក៏ដោយក៏វាមានលក្ខណៈឆ្ពោះទៅរកទីផ្សារអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំងដូចជា ទីផ្សារមជ្ឈិមបូព៌ាអឺរ៉ុប និងអាស៊ីយ៉ាងងាយស្រួលនៅកំពង់ផែសំខាន់ៗជាមួយប្រទេសដែលព័ទ្ធជុំវិញវាដូចជាប្រទេស សូម៉ាលី អេរីទ្រា និងកេនយ៉ាជាដើម ក្នុងការបង្កើនពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន។  នៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិអូរ៉ូម៉ូ(Oromo) ដែលក្នុងនោះមានចំនួន៣៥.៣%នៃប្រជាជនសរុប ជនជាតិអាមហារ៉ា(Amhara) មានចំនួន២៦.២% និងក្រៅពីនេះចម្រុះជនជាតិភាគតិចប្រហែល៨០សញ្ជាតិកំពុងរស់នៅផងដែរ។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី បានមកពីការវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសទៅលើឧស្សាហកម្ម សំណង់ និងសេវាកម្ម កសិកម្ម និងផលិតកម្ម។ ចាប់តាំងពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី អាប៊ី អាមីត (Abiy Ahmed)ឡើងកាន់អំណាច រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវគោលនយោបាយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មនៃសហគ្រាសរដ្ឋដូចជា គម្រោងផ្លូវដែក រោងចក្រអភិវឌ្ឍន៍ស្ករ សួនឧស្សាហកម្ម សណ្ឋាគារ រួមទាំងផលិតកម្មឧស្សាហកម្មផ្សេងៗទៀត។

សង្រ្គាមរវាងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធអេត្យូពី​ និងរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្រ្គៃ

ទីហ្រ្គៃ (Tigray) គឺជាតំបន់ភាគខាងជើងបំផុតរបស់ប្រទេសអេត្យូពីដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយនឹងប្រទេសអេរីទ្រា ។ ទីហ្រ្គៃជាជម្រករបស់ជនជាតិភាគតិចទីហ្រ្គៃ (Tigrayans) ដែលមានប្រហែល ៦ភាគរយនៃប្រជាជនសរុបនៅអេត្យូពី។ រណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្រ្គៃ ហៅកាត់ TPLF ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧៥ និងធ្លាប់តែជាក្រុមបះបោរតូចមួយបាន ប្រែក្លាយទៅជាកងទ័ព ដែលធ្លាប់ទទួលបានជ័យជំនះក្នុងការផ្តួលរំលំទៅលើ រដ្ឋាភិបាលយោធាផ្តាច់ការនិយម ដែលត្រូវបានគេហៅថា Derg (គណៈកម្មាធិការយោធា)របស់លោក Mengistu Haile Mariam ដែលគាំទ្រដោយសហភាពសូវៀតបានដោយជោគជ័យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។ TPLF បានគ្រប់គ្រងប្រទេសអស់រយៈពេលប្រហែលជិត៣០ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១ ដល់ឆ្នាំ២០១៨។ EPRDF គឺជាសម្ព័ន្ធនៃក្រុមប្រដាប់អាវុធ ដែលជាក្រុមគណបក្សជនជាតិភាគតិចជាច្រើនក្រុម ត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ និងបង្កើតឡើងដោយរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្គ្រៃ (TPLF) ។ EPRDF បង្កើតនូវរដ្ឋាភិបាលថ្មីនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពីដោយ បង្កើតស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ ក្រុមប្រឹក្សាតំណាង ព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងរៀបចំសម្រាប់ការបោះឆ្នោតថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងថ្នាក់ជាតិ។ ក្រោយមក លោក មឺឡេស ហ្សេនណាវី( Meles Zenawi ) ដែលជាមេដឹកនាំ TPLF បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសអេត្យូពី។

នៅឆ្នាំ២០១៨ លោក អាប៊ី អាមីត អាលី(Abiy Ahmed Ali) បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី។ លោកអាប៊ីបានរំលាយ EPRDF ចោល ហើយបង្កើតនូវសម្ព័ន្ធថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះថា គណបក្សវិបុលភាព(Prosperity Party)។ ប៉ុន្តែ TPLF បានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងសម្ព័ន្ធគណបក្សដែលបង្កើតថ្មីនេះឡើយហើយបានដកខ្លួនទៅកាន់មូលដ្ឋានរបស់ខ្លួននៅតំបន់ទីហ្រ្គៃ។ ត្រឹមតែរយៈពេលត្រូវតែ១ឆ្នាំក្រោយពីលោក អាប៊ីឡើងកាន់តំណែងទំនាក់ទំនងក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូចាប់ផ្តើមមានភាពទន់ខ្សោយ និងយ៉ាប់យ៉ឺនកាន់តែខ្លាំងដោយសារតែការពន្យារពេលនៃការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ រដ្ឋាភិបាលលោក អាប៊ី បានប្រកាសបន្តអាណត្តិជាលើកដំបូងដោយពុំមានការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ ដោយលើកឡើងពីមូលហេតុការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺកូវីដ១៩។ TPLF មានការខឹងជាខ្លាំង ហើយបានរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិដោយខ្លួនឯងដោយមិនគោរពតាមបទបញ្ជានៃ សហព័ន្ធរបស់រដ្ឋាភិបាលនៃលោក អាប៊ីនោះឡើយ។ TPLF បានលើកឡើងថា ការពន្យាពេលបោះឆ្នោតនៃលោក អាប៊ីគឺមិនស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ក្រោយមកថ្ងៃទី ៥ ខែវិច្ឆិកា TPLF និងក្រុមប្រឆាំងចំនួនប្រាំបីផ្សេងទៀត បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយ ដើម្បីទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលរបស់លោក អាប៊ី។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមកការប្រកាសសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធជាមួយរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្គ្រៃបានឈានទៅដល់សង្រ្គាមបង្ហូរឈាម។ នៅថ្ងៃទី៤ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ២០២០លោកអាប៊ី បានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី(ENDF)ភាគខាងជើង ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការយោធាដែលគេស្គាល់ថាជា Mekelle Offensive នៅទីហ្រ្គៃឱ្យធ្វើការវាយលុកធ្ងន់ធ្ងរទៅលើពួករណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្គ្រៃ។ ជម្លោះ​បាន​កើន​ឡើង​ជា​បណ្តើរៗ​ហើយវិវត្តន៍ទៅជា​សង្រ្គាម​ទីហ្គ្រី។ អាប៊ីបានប្រើយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកប្រដាប់ដោយអាវុធ និងបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅទីហ្គ្រៃ ហើយបានច្រានចោលការសម្របសម្រួលរបស់ សហភាពអាហ្រ្វិក (AU)។ ខណៈ នៃសង្រ្គាមនៅទីហ្រ្គៃ ប្រទេសអេរីទ្រាដែលធ្លាប់ជាអតីតសត្រូវរបស់អេត្យូពី និងបច្ចុប្បន្នជាសម្ព័ន្ធមិត្ត បានចូលរួមធ្វើសង្រ្គាមជាមួយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធរបស់អេត្យូពី ដើម្បីធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំងនិង ជនជាតិដើមភាគតិចទីហ្រ្គៃ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិដែលបានចេញផ្សាយក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ កងទ័ពអេរីទ្រាបានកំណត់គោលដៅ និងបានសម្លាប់ជនស៊ីវិល និងមនុស្សគ្មានអាវុធជាងមួយរយនាក់នៅក្នុងទីក្រុង Tigrayan នៃ Axum ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោក អាប៊ី និង មេដឹកនាំប្រទេសអ៊ីរីទ្រាដែលជាអ្នកបង្កើតសន្តិភាព និងទទួលបានពានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពរងការវាយប្រហារ និងចោទប្រកាន់អំពើឃោរឃៅនៃឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។ កាលពីមុន សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់ទុកប្រទេសអេត្យូពីថាជាអ្នកធានាសន្តិសុខនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ អាប៊ី ។ ប៉ុន្តែជម្លោះនៅ ទីហ្គ្រៃ មានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសន្តិសុខសម្រាប់តំបន់ទ្វីបអាហ្រ្វិកទាំងមូល។

សហភាពអាហ្រ្វិកបានព្យាយាមជាខ្លាំងក្នុងការសម្របសម្រួលភាគីទាំងពីរ។ នៅទីបំផុត មេដឹកនាំជនជាតិទីហ្រ្គីបានប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការបញ្ឈប់ការបាញ់ប្រហារ ដើម្បីចូលរួមក្នុងការចរចាដែលដឹកនាំដោយ AUក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២២។ TPLFនិងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលអេត្យូពីបន្ទាប់មកបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់សង្រ្គាម នៅថ្ងៃទី ០២ ខែវិច្ឆិកា ២០២២ នៅទីក្រុង ព្រីតូរៀ (Pretoria) ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។  កិច្ចព្រមព្រៀងបានសន្យាថានឹងដកអាវុធដល់ទាហានទីហ្រ្គៃ ហើយប្រគល់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ទីហ្រ្គៃទៅរដ្ឋាភិបាលអេត្យូពី បញ្ចប់ការវាយលុក នៅទីក្រុងមីឃេលលី(Mekelle) និងអនុញ្ញាតឱ្យចូលដំណើរការមនុស្សធម៌ពេញលេញទៅកាន់ Tigray ។ ការផ្ទុះឡើងនៃជម្លោះនៅ ទីហ្រ្គៃ បានបង្កវិបត្តិដល់ជនភៀសខ្លួនដែលមកពឹងពាក់អាស្រ័យនៅប្រទេសអេត្យូពី។ នៅឆ្នាំ ២០២១ប្រទេសអេត្យូពីបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជន ៥.១ លាននាក់បានផ្លាស់ទីលំនៅខាងក្នុងក្នុងរយៈពេល ១២ ខែ។ មនុស្សរាប់លាននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសស៊ូដង់ ខណៈដែលប្រទេសអេត្យូពីភាគខាងជើង ជាពិសេសទីក្រុង Tigray នៅតែត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ពីអាហារ ទឹក និងជំនួយផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ។ ចំណែកនៅខាងក្រៅទីក្រុងទីហ្រ្គៃ នៅតែបន្តភាពតានតឹង។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២១ រដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសភាពអាសន្ននៅក្នុងរដ្ឋអាមហារ៉ា( Amhara )បន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារដោយហិង្សាជាបន្តបន្ទាប់លើអ្នកស្រុក Oromo ដោយសារតែ កងទ័ពក្នុងតំបន់របស់អូរ៉ូម៉ូ( Oromia )បានចងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនឯងជាមួយជនជាតិដើមភាគតិចទីហ្រ្គៃ។ ចំណែកពួកសកម្មប្រយុទ្ធមួយចំនួនមកពីអាមហារ៉ា និងអាហ្វា ត្រូវបានកងទ័ពសហព័ន្ធ របស់រដ្ឋាភិបាលវាយប្រហារដោយសារតែពួកគេត្រូវបានសង្ស័យថាជា ជនជាតិទីហ្រ្គៃ ឬក៏មានទំនាក់ទំនងជាមួយ TPLF។

សហភាពអាហ្រ្វិកបានព្យាយាមជាខ្លាំងក្នុងការសម្របសម្រួលភាគីទាំងពីរ។ នៅទីបំផុត មេដឹកនាំជនជាតិទីហ្រ្គីបានប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការបញ្ឈប់ការបាញ់ប្រហារ ដើម្បីចូលរួមក្នុងការចរចាដែលដឹកនាំដោយ AUក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២២។​TPLFនិងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលអេត្យូពីបន្ទាប់មកបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់សង្រ្គាម នៅថ្ងៃទី០២ ខែវិច្ឆិកា ២០២២ នៅទីក្រុង ព្រីតូរៀ (Pretoria) ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។  

សង្រ្គាមថ្មីនៅតំបន់អាមហារ៉ា

ថ្ងៃទី ៤ ខែសីហា ២០២៣ដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសអេត្យូពីបានប្រកាសដាក់រដ្ឋក្នុងភាពអាសន្នរយៈពេលប្រាំមួយខែកាលពីថ្ងៃសុក្រ នៅក្នុងតំបន់អាមហារ៉ាដើម្បីបើកការប្រយុទ្ធ។

អាមហារ៉ា​ (Amhara) គឺជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាង ៣០ លាននាក់។

តំណាងនៃតំបន់នេះធ្លាប់ជាអ្នកគាំទ្រសំខាន់ និងរឹងមាំនៃរដ្ឋាភិបាលរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អាប៊ី ហើយពួកគេបានដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងសង្រ្គាមជាមួយកងកម្លាំងរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្រ្គៃ (TPLF)។ នៅពេលនោះ កងជីវពលជនជាតិភាគតិចហ្វាណូ (Fano) និងកងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី (ENDF) រួមគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង TPLF ហើយបានកាន់កាប់តំបន់ប្រកួតប្រជែងខ្លះនៃតំបន់ទីហ្រ្គៃខាងលិច។ ហ្វាណូ គឺជាកងជីវពលក្រៅផ្លូវការ ដែលមិនមានរចនាសម្ព័ន្ធដែលគេស្គាល់ជាសាធារណៈឡើយ ក្រុមនេះប្រើការទាក់ទាញអ្នកស្ម័គ្រចិត្តពីប្រជាជនក្នុងតំបន់។

ក្រោយជម្លោះនៅតំបន់ទីហ្រ្គៃ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងរវាងអាមហារ៉ា និងកងកម្លាំងសហព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលបានកើតឡើងរហូតឈានដល់មានការវាយប្រហារដ៏ក្តៅគគុកមួយ ដែលគេព្រួយបារម្ភថាវាជាសង្រ្គាមស៊ីវិលថ្មីមួយទៀតនៅប្រទេសអេត្យូពី។ ជាដំបូង ដោយសារការជាប់គាំងនយោបាយលើស្ថានភាពនៃតំបន់ Welkait, Humera, Tselemt និង Raya ដែលជាទីតាំងក្នុងតំបន់ Tigray ប៉ុន្តែទីនោះមានសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចអាមហារ៉ាជាច្រើននាក់ទាមទារបញ្ចូលតំបន់ទាំងនោះទៅក្នុងតំបន់អាមហារ៉ា។ ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលកំពុងធ្វើប្រជាមតិលើបញ្ហានេះ ក្រុមប្រឆាំងការបោះឆ្នោត បានប្រកែកថារដ្ឋាភិបាលត្រូវបានដឹកនាំដោយ TPLF ដោយដាក់តំបន់ទាំងនេះនៅក្រោមតំបន់ទីហ្រ្គៃ ដោយគ្មានការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយប្រជាជនឡើយតាំងពីឆ្នាំ១៩៩០។ ម្យ៉ាងវិញទៀត កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងព្រីតូរៀក្នុងការចរចារជាមួយ ជាមួយ TPLF និងការចរចាសន្តិភាពតង់ហ្សានីជាមួយកងទ័ពរំដោះអូរូម៉ូ ពុំមានការចូលរួមពីអាមហារ៉ាឡើយ។ រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពីស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការដកហូតអាវុធធ្វើរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីហ្រ្គៃ ទោះបីជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងលើបទឈប់បាញ់ទៅហើយក៏ដោយ។ ស្របពេលជាមួយគ្នា រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពីបានធ្វើការសម្រេចចិត្តរំលាយកងកម្លាំងពិសេសក្នុងតំបន់។ ជនជាតិអាមហារ៉ាបានមើលឃើញថា កងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលមិនបានការពារជនជាតិអាមហារ៉ា ឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួននោះទេ ក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះនៅទីហ្រ្គៃក្នុងឆ្នាំ២០២១ ព្រោះ ENDF បានដកខ្លួនចេញពីទីប្រជុំជន និងទីក្រុងនៃតំបន់អាមហារ៉ា និង អាហ្វា (Afar) ។  ប្រការនេះធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលអាមហារ៉ា ប្រឈមមុខនឹងការរំលោភបំពានដោយកងកម្លាំង TPLF ទាំងអំឡុងពេលសង្រ្គាម និងក្រោយពេលសង្រ្គាម ហើយអ្នកតាំងលំនៅផ្ទាល់នៅអាមហារ៉ាក៏បានប្រឈមមុខនឹងអំពើហិង្សាជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរនៅក្នុងតំបន់ អូរ៉ូមៀ (Oromia) និង ហ្គូមូស(Gumuz)។ កត្តាផ្សេងៗទៀតបណ្តាលមកពីកង្វះខាតទីលំនៅ ការរឹតបន្តឹងលើអ្នកដំណើរអាមហារ៉ាទៅកាន់ទីក្រុង អាឌីសអាបាបា (Addis Ababa) និងការរុះរើផ្ទះជនជាតិអាមហារ៉ាជាងមួយសែនខ្នងនៅក្នុងទីក្រុង ស្សេហ្គឺ (Sheger) ជំរុញឱ្យមានការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល។

នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមេសាឆ្នាំ ២០២៣ មានការធ្វើឃាតទៅលើ លោក ហ្គឺម៉ា យេស៊ី្សត្លា (Girma Yeshitla) ដែលជាប្រធានគណបក្សអភិវឌ្ឍន៍នៃតំបន់អាមហារ៉ា។ ជាបន្តបន្ទាប់ ការចាប់ខ្លួនសកម្មជនជនជាតិអាមហារ៉ានិងកងជីវពលហ្វាណូមានកាន់តែច្រើន។ នៅក្នុងខែមេសាឆ្នាំ២០២៣លោកអាប៊ីបានជំរុញឱ្យមានបាតុកម្មហិង្សាមួយសប្តាហ៍ដោយបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងសន្តិសុខដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងប៉ូលីសទៅក្នុងតំបន់អាមហារ៉ា។ បាតុករ​យល់ឃើញថា​ទង្វើ​នេះ​មាន​គោល​បំណង​បំផ្លាញ​សន្តិសុខ​របស់អាមហារ៉ា ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាល​បាន​បដិសេធ។ ជម្លោះ​នៅអាមហារ៉ា​បាន​ក្លាយ​ជា​វិបត្តិ​សន្តិសុខ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​របស់​ប្រទេស​អេត្យូពី​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ចាប់​តាំង​ពី​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​ពីរ​ឆ្នាំ​នៅ​ទីហ្គ្រៃ ដែលពុំទាន់មានការសម្របសម្រួលណាមួយមានប្រសិទ្ធភាពនៅឡើយ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបាននាំមកនូវ ការខូចខាតហេដ្ឋរចនាសម្ព័ន្ធ និងមានអសន្តិសុខក្នុងប្រទេស​អេត្យូពី ដែលក្នុងនោះអំពើហិង្សាផ្លូវភេទត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីធ្វើភេរវកម្មដល់ប្រជាជន។ ប្រទេសអេត្យូពីធ្លាប់តែជាប្រទេសមួយដែលទទួលបានការទុកចិត្តពីអន្តរជាតិ ថាជាប្រទេសរក្សាសន្តិសុខមួយក្នុងទ្វីបអាហ្រ្វិក ដោយបានធ្វើជាជំរំនៃជនភៀសខ្លួនជាច្រើនមកពី អ៊ីរ៉ាក់ ស៊ូដង់ជាដើម។ ប៉ុន្តែឈានមកដល់អាណត្តិរបស់លោក អាប៊ី អេត្យូពីហាក់មានភាពតានតឹង និងបាត់បង់ការទុកចិត្តជាច្រើន។

 

កម្មវិធីថង់ប្រាជ្ញា៖ ​វិបត្តិ​អចលនទ្រព្យ​នៅ​ប្រទេស​ចិន

ជាលើកដំបូងបង្អស់របស់ចិននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តទំនើបរបស់ខ្លួន ដែលបានជួបប្រទះដោយផ្ទាល់នូវអ្វីដែលហៅថា វិបត្តិអចលនទ្រព្យ។ ផ្ទះ ផ្សារទំនើប រួមទាំងការដ្ឋានសំណង់ជាច្រើនត្រូវបានគេទុកចោលហើយខ្លះត្រូវបានគេហៅថាជា ទីក្រុងខ្មោចដោយសារតែតម្លៃផ្ទះកំពុងធ្លាក់ចុះ បូកផ្សំជាមួយនឹងបញ្ហាដែរក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍មិនមានថវិការគ្រាប់គ្រាន់ក្នុងការបន្តការសាងសង់។  ការ​ព្រួយ​បារម្ភខ្លាំងជាងគេពេលនេះសម្រាប់ប្រជាជន និងរដ្ឋាភិបាលចិន ​គឺ​ផលប៉ះពាល់នៃវិបត្តិនេះ ទៅដល់សេដ្ឋកិច្ច​របស់ចិនដែល​កំពុងតែ​ធ្លាក់​ចុះ​រួច​ទៅ​ហើយ។​ ហេតុដូច្នេះហើយថ្ងៃនេះ យើងនឹងមកស្វែងយល់បន្ថែមអំពីមូលហេតុ ផលប៉ះពាល់ និងការឆ្លើយតបពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលចិនទៅលើវិត្តិមួយនេះ។

តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​មូលហេតុ​នៃ​វិបត្តិ​អចលនទ្រព្យ​នៅ​ប្រទេស​ចិន?

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ មកទីផ្សារលំនៅដ្ឋានរបស់ចិនបានកើនឡើងជាខ្លាំង ដោយសារតែប្រជាជនជាច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅពីជនបទមករស់នៅនិងធ្វើការនៅទីក្រុង។ ការកើនឡើងនេះក៏ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលចិនបានសម្រេចធ្វើកំណែទម្រង់លំនៅដ្ឋានដែលបានផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធលំនៅឋានបែបសង្គមនិយមទៅជាប្រព័ន្ធលំនៅឋានផ្អែកលើទីផ្សារសេរី ។ បើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ធនាគារពិភពលោកបានឱ្យដឹងថាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជននៅទីក្រុងរបស់ចិនចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩០​ ដល់ ២០២១ បានកើនឡើងចំនួន ៣៧ភាគរយ​ដែលនេះបានធ្វើឱ្យតម្រូវការលំនៅដ្ឋាននៅក្នុងទិក្រុងធំៗរបស់ប្រទេសចិនបានកើនឡើងជាលំដាប់។ ក្រុមហ៊ុន និងវិនិយោគគិនជាច្រើនបានធ្វើការវិនិយោគទៅក្នុងអចលនទ្រព្យរួមមានផ្ទះនិង​ផ្សារទំនើប​កុះករជុំវិញទីក្រុងធំៗរបស់ចិន។

កាលពីមុនការធ្លាក់ចុះចូលក្នុងវិបត្តិ ទីផ្សារអចលនទ្រព្យរបស់ចិននាពេលនោះបន្តកើនឡើងពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ ប្រជាជនចិនជាច្រើនបានសម្រុកគ្នាទិញផ្ទះ ក៏ប៉ុន្តែរឿងមួយទៀតដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះគឺថា អ្នកទិញផ្ទះមួយចំនួនមិនបានទិញផ្ទះដើម្បីទុករស់នៅនោះទេ គឺពួកគេទិញដើម្បីទុកវិនិយោគ ពោលគឺទិញពេលនេះហើយនឹងលក់ចេញពេលក្រោយដោយសង្ឃឹមថានឹងអាចទទួលបាននូវតម្លៃតម្លៃថ្លៃជាមុនដែលនឹងផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវផលចំណេញ។ នេះក៏ដោយសារគេគិតថា តម្លៃ​អចលនទ្រព្យនឹងបន្តកើនឡើងជារៀងរហូត។ ក៏ប៉ុន្តែការរំពឹងទុករបស់ពួកគេបែរជាមិនបានដូចអ្វីដែលរំពឹងទុកឡើយដោយសារតែតម្លៃអចលនទ្រព្យនៅក្នុងប្រទេសចិនមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងព្រោះតែចំនួននៃការផ្គត់ផ្គង់មានកំណើនខ្លាំង។​​

ដោយមើលឃើញពីបញ្ហាមួយចំនួនដូចជា បញ្ហាបំណុលដ៏ច្រើនរបស់វិស័យអចលនទ្រព្យ និងលទ្ធភាពនៃការកើនឡើងខ្ពស់កប់មេឃរបស់តម្លៃអចលនទ្រព្យជាដើម រដ្ឋាភិបាល​ចិនបានបង្កើតគោលនយោបាយ បន្ទាត់ក្រហមបី (Three Red Lines) ដែលធ្វើការកំណត់នូវសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុនអចលទ្រព្យក្នុងការទទួលបានហិរញ្ញប្បទាន។ គោលនយោបាយនេះក៏ឆ្លើយតបទៅនឹងប្រសាសន៌របស់ប្រធានាតីលោក ស៊ី ជិនពីង ដែលលើកឡើងថា “ផ្ទះគឺសម្រាប់រស់នៅ មិនមែនសម្រាប់ការរំពឹងទុកនោះទេ”។ គោលនយោបាយបន្ទាត់ក្រហមបីនេះគឺតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យចិនកាត់បន្ថយនូវបំណុលរបស់ខ្លួន។ ក្រោយមក បន្ទាប់ពីមានការប្រកាសឱ្យអនុវត្តគោលនយោបាយ បន្ទាត់ក្រហមបីនៅចុងឆ្នាំ២០២០មក ក្រុមហ៊ុនតូចៗជាច្រើនបានជួបបញ្ហាស្ទើរតែភ្លាមៗតែម្តង។ ហើយបន្ទាប់មកមានក្រុមហ៊ុនធំៗរបស់ចិនចំនួន២គឺ Evergrande និង  Country Garden ដែលបានជួបបញ្ហា។ អ្នកជំនាញមួយចំនួនយល់ឃើញថា គោលនយោបាយ បន្ទាត់ក្រហមបី គឺជាគោលនយោបាយដ៏ល្អដែលនឹងអាចទទួលបានជោគជ័យតែត្រូវបានណែនាំខុសពេលវេលា។ គោលនយោបាយ បន្ទាត់ក្រហមបី​ រួមជាមួយនឹងវិបត្តិកូវីត១៩ ធ្វើឱ្យតម្លៃលំនៅដ្ឋានបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយលំហូរសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានអាក់ខាន ប្រជាជនត្រូវបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល ដែលមិនអាចឱ្យពួកគាត់មានសមត្ថភាពក្នុងការបង់ផ្ទះរបស់ពួកគាត់បាននោះទេ ចំណែកឯចំនួនអតិថិជនដែលចង់ទិញផ្ទះក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងកម្រោល។ ដោយគ្មានលំហូរលុយថ្មី អ្នកសាងសង់ដើរដល់ផ្លូវមួយដែលពួកគេមិនមានលុយគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបញ្ចប់ការសាងសង់ផ្ទះដែលបានលក់ទៅឱ្យអតិថិជនតាំងពីដំបូងហើយនោះទេ។

ផលប៉ះពាល់​នៃវិបត្តិនេះទៅលើសេដ្ឋកិច្ច​ចិន​ និងប្រទេសផ្សេងទៀត

យោងតាមទីភ្នាក់ងារវាយតម្លៃឥណទាន Standard & Poor’s បានឱ្យដឹងថា ក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍ចិនយ៉ាងហោចណាស់ ៥០​ ក្រុមហ៊ុនបានខកខានក្នុងការទូទាត់បំណុលក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ ក្រុមហ៊ុនមួយក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនជាច្រើនទៀតមានឈ្មោះថា​ Evergrande។ Evergrande មានជាង ១៣០០ គម្រោងនៅក្នុងទីក្រុងចំនួន ២៨០ នៅទូទាំងចិនដីគោក។ Evergrande ក៏ជាអ្នកម្ចីធំជាងគេនៅអាស៊ី ដែលប្រើប្រាស់លុយទាំងនោះដើម្បីទិញដីបន្ថែម និងអភិវឌ្ឍច្រើនឡើងៗ។ Evergrande កាលពីឆ្នាំ ២០២១ បានដាក់ពាក្យក្ស័យធននៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោយបរាជ័យក្នុងការសងបំណុលសរុបចំនួន ៣០០ ប៊ីលានដុល្លារ។ សម្រាប់ការក្ស័យធនរបស់ Evergrande រដ្ឋាភិបាលអាចហៅវាថាជាការទ្វេសប្រហែសរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ និងការពង្រីកខ្លួនដោយមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ ប៉ុន្តែចំពោះស្ថានភាពរបស់ Country Garden វិញដែលជាក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍អចលនទ្រព្យដ៏ធំមួយទៀតរបស់ចិន ការដែលក្រុមហ៊ុននេះកំពុងជួបបញ្ហាក្នុងការសងប្រាក់ឱ្យទាន់ពេលវេលា ស្ថានភាពនេះបង្ហាញឱ្យយើងឃើញថាមូលដ្ឋានគ្រឹះទីផ្សារអចលនទ្រព្យរបស់ចិនកំពុងជួបបញ្ហា ដែលបានរុញច្រានសូម្បីតែអតីតក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានស្ថានភាពប្រក្រតីឈានទៅជួបបញ្ហាក្នុងការសងបំណុលរបស់ខ្លួន។ Country Garden ជំពាក់បំណុលច្រើនជាង ១៥០​ ប៊ីលានដុល្លារ ហើយបានប្រកាសកាលពីចុងខែសីហាថា ខ្លួនបានបរាជ័យក្នុងការបង់ការប្រាក់លើប្រាក់កម្ចីចំនួនពីរ។ បើយោងតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ ​​Bloomberg Intelligence ការដួលរលំរបស់ក្រុមហ៊ុន Country Garden នឹងមានផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងការដួលរលំរបស់ Evergrande នៅចុងឆ្នាំ ២០២១ ទៅទៀត។ ការជួបបញ្ហាក្នុងវិស័យអចលទ្រព្យរបស់ប្រទេសចិនក៏កំពុងរីករាលដាលដល់ក្រុមហ៊ុនជួញដូរសន្លឹកហ៊ុន និងប័ណ្ណតំណាងទ្រព្យជាច្រើនផ្សេងទៀត។ ពោលគឺក្រុមហ៊ុន Zhongrong International Trust ដែលគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិប្រហែល ៨៥ ពាន់លានដុល្លារដែលកាលពីពេលថ្មីៗនេះបានខកខានការបង់ប្រាក់ដល់វិនិយោគិនរបស់ខ្លួន។ បញ្ហាទាំងអស់នេះបានធ្វើឱ្យកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនធ្លាក់ចុះ។ ធនាគារពិភពលោកបានកាត់បន្ថយការព្យាករណ៍ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសចិនសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៤ ពី ៤.៨ ភាគរយ មកត្រឹម ៤.៤ ភាគរយ  ដោយលើកឡើងពីការលំបាកក្នុងស្រុកជាបន្តបន្ទាប់ដូចជាបំណុលកើនឡើង និងភាពទន់ខ្សោយវិស័យអចលនទ្រព្យជាដើម។ លើសពីនេះ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) ក៏រំពឹងថា កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិននឹងថយចុះមកនៅត្រឹមប្រហែល ៣.៥​ ភាគរយ នៅឆ្នាំនេះ ថយចុះចំនួន ១.៥ ភាគរយ ដោយសារកត្តាប្រជាសាស្រ្ត និង ផលិតភាពមានការធ្លាក់ចុះ។ មួយវិញទៀត ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទីពីររបស់ពិភពលោក ហើយវិស័យអចលនវត្ថុរបស់ខ្លួនមានចំណែកយ៉ាងសំខាន់នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ខ្លួន។ ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ក្នុង​វិស័យ​នេះ​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​តម្រូវ​ការ​ទំនិញ និង​សេវាកម្ម​ពី​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត ជា​ពិសេស​ទំនិញ និង​សម្ភារ​សំណង់។ នេះបានជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសចិន។ ជាក់ស្តែងថ្មីៗនេះ ធនាគារបម្រុងនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី​ (RBA) ក៏បានព្រមានផងដែលថា បញ្ហាដែលកើតចេញពីវិស័យអចលនទ្រព្យរបស់ចិនអាចនាំឱ្យមានការថយចុះការនាំចូលទំនិញ និងសេវាកម្មរបស់អូស្ត្រាលីទៅកាន់ប្រទេសចិន។

តើ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បានធ្វើ​អ្វីខ្លះ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​នេះ?

​បន្ទាប់ពីមានក្រុមហ៊ុនជាច្រើនជួបបញ្ហា រដ្ឋាភិបាលបានឈានជើងចូលក្នុងការជំរុញការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីពិសេសដើម្បីបញ្ចប់គម្រោងលំនៅដ្ឋានជាប់គាំង។ ជាក់ស្តែងរដ្ឋាភិបាលបានផ្តល់ប្រាក់កម្ចីពិសេសចំនួន ២០០ ប៊ីលានយន់ ដែលស្មើនឹង ២៩ ប៊ីលានដុល្លារដើម្បីបញ្ចប់គម្រោងលំនៅដ្ឋានដែលជាប់គាំងមួយចំនួនធំ។ លើសពីនេះរដ្ឋាភិបាលក៏បាន កែប្រែច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីគាំទ្រអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានបញ្ហា និងធានាឱ្យមានកំណើនប្រាក់កម្ចីទិញផ្ទះ និងប្រាក់កម្ចីអ្នកអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួនផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះទំនងជានៅមានកម្រិត ហើយការជួយឱ្យលើសពីនេះពីរដ្ឋាភិបាលចិនក៏នៅមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់ ។

ជារួមមកវិស័យអចលនទ្រព្យបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនកំពុងរងការគម្រាមកំហែងដោយសារការធ្លាក់ចុះនៃវិស័យអចលនទ្រព្យដែលធ្លាប់តែជាផ្នែកមួយដ៏ធំនៃផលិតផលសរុបក្នុងស្រុករបស់ចិន។ យ៉ាងណាវិញ វិបត្តិនេះមិនមែនជារឿងងាយស្រួលក្នុងការដោះស្រាយនោះទេ រដ្ឋាភិបាលចិននឹងតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំគោលនយោបាយថ្មីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ ប្រសិនបើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនមានការជាប់គាំង ការប៉ះពាល់ជាសកលក៏នឹងអាចកើតឡើងផងដែរ ហើយនឹងប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់អ្នកដែលទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការមានប្រទេសចិនអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ឬជាអ្នកប្រើប្រាស់។ តាមភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិញ សេដ្ឋកិច្ចចិនដែលធ្លាក់ទន់ខ្សោយអាចបង្ខំឱ្យចិនពិចារណាឡើងវិញពីរបៀបដែលខ្លួនប្រកួតប្រជែងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។