នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ សហភាពអឺរ៉ុបគឺជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយ  ហើយក៏ជាផ្ទះសម្រាប់រូបិយប័ណ្ណចំណាត់ថ្នាក់ទីពីរដែលត្រូវបានជួញដូរច្រើនបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ រូបិយបណ្ណនោះគឺត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រាក់អឺរ៉ូ(Euro) ដែលសហភាពអឺរ៉ុបបានណែនាំជាផ្លូវការថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៩។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះដែរ យើងនឹងក្រលេកមកនិយាយបន្ថែមអំពីប្រាក់អឺរ៉ូ និងប្រវត្តិនៃការបង្កើតឡើងនៃប្រាក់អឺរ៉ូ។

១. តើអ្វីជាប្រាក់អឺរ៉ូ(Euro)? ហេតុអ្វីទើបមានការបង្កើតឡើងនូវប្រាក់អឺរ៉ូ(EURO)?

ប្រាក់អឺរ៉ូត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ប៉ុន្តែរហូតដល់ឆ្នាំ ថ្ងៃទី១ មករា ឆ្នាំ២០០២ ទើបក្រដាសប្រាក់អឺរ៉ូត្រូវបានដាក់ចេញចរាចរណ៍ប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេស ចំនួន ១៩ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង២៧ដែលជាសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប។  ប្រាក់អឺរ៉ូ ជារូបិយបណ្ណចំណាត់ថ្នាក់ទីពីរបន្ទាប់ពីប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក ដែលមានការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងការជួញដូររូបិយប័ណ្ណបរទេស (Forex)។ ដើម្បីចូលរួមជាមួយតំបន់អឺរ៉ូ រដ្ឋជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបត្រូវបានតម្រូវឱ្យបំពេញនូវអ្វីដែលគេហៅថា “លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃការបញ្ចូលគ្នា (convergence criteria)”។ លក្ខខណ្ឌនេះគឺត្រូវបានកំណត់ថាជាសំណុំនៃសូចនាករម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើចំណុចចម្បងចំនួន៤ដូចជា៖

• ស្ថិរភាពតម្លៃ​៖ ប្រទេសបេក្ខភាពមិនត្រូវមានអត្រាអតិផរណាលើសពីតម្លៃ ១.៥​​ បើធៀបជាមួយប្រទេសបីដែលមានស្ថិរភាពតម្លៃជាងគេ
• ហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋាភិបាល​៖​​ ប្រទេសជាបេក្ខភាពមិនត្រូវមានបំណុលសាធារណៈលើសពី ៦០ ភាគរយបើធៀបទៅនឹងទំហំផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប និង​​ មិនត្រូវមានឱនភាពហិរញ្ញវត្ថុដែលលើសពី៣ភាគរយនៃទំហំផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបឡើយ
• ស្ថិរភាពអត្រាប្តូរប្រាក់ (ដើម្បីបង្ហាញថារដ្ឋជាសមាជិកមួយអាចគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនបានដោយមិនមានរងនូវឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលរូបិយបណ្ណ)
• អត្រាការប្រាក់រយៈពេលវែង៖ អត្រាការប្រាក់របស់ប្រទេសបេក្ខភាពមិនត្រូវលើសពី ២ ភាគរយនៃអត្រាការប្រាក់របស់ប្រទេសដែលមានស្ថិរភាពតម្លៃជាងគេ។

ដោយសារតែគោលការណ៍ “លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃការបញ្ចូលគ្នា” ដើម្បីប្រើប្រាស់ប្រាក់អឺរ៉ូនេះហើយ ទើបសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបចំនួនប្រាំពីរដែលមានដូចជា ប៊ុលហ្គារី ក្រូអាត ឆែកូស្លូវ៉ាគី ហុងគ្រី ប៉ូឡូញ រូម៉ានី និងស៊ុយអែត នៅមិនទាន់បានអនុម័តប្រាក់អឺរ៉ូជាផ្លូវការបាន បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ដោយសារតែប្រទេសទាំងនោះមិនទាន់មានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងការចូលជាសមាជិក។

មូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការបង្កើតនូវប្រាក់អឺរ៉ូនេះមកគឺដើម្បីលើកកម្ពស់កំណើន ស្ថិរភាព និងសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចនៅអឺរ៉ុប។  ដើមឡើយ ប្រាក់អឺរ៉ូគឺជារូបិយបណ្ណដែលប្រើសម្រាប់តែការដោះដូរតែរវាងប្រទេសនិងប្រទេសនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបតែប៉ុណ្ណោះ ហើយចំពោះប្រជាជនក្នុងប្រទេសនីមួយៗនៅតែបានបន្តប្រើប្រាស់រូបិយបណ្ណផ្ទាល់ខ្លួនទៅតាមប្រទេសរបស់ពួកគេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំក្រោយពីពេលប្រាក់អឺរ៉ូត្រូវបានបង្កើតឡើងទើបប្រាក់អឺរ៉ូក្លាយជារូបិយប័ណ្ណប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រទេសនិងប្រជាជន ហើយបានជំនួសរូបិយប័ណ្ណក្នុងស្រុកនៃប្រទេសសមាជិកជាច្រើន។

២. គុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិនៃប្រាក់អឺរ៉ូ​Euro

ការបង្កើតឱ្យមានរូបិយប័ណ្ណរួមនេះមានសារ:សំខាន់ និងអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនទៅដល់ប្រទេសជាសមាជិក ដែលអត្ថប្រយោជន៍ចម្បងនៃប្រាក់អឺរ៉ូ គឺទាក់ទងទៅនឹងការឱ្យមានកំណើនពាណិជ្ជកម្ម។  រូបិយប័ណ្ណតែមួយក៏អាចជួយដល់ដំណើរសម្រាប់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ឱ្យកាន់តែងាយស្រួលដោយវាបានដកចេញនូវតម្រូវការសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរប្រាក់ ហើយសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត ហានិភ័យនៃរូបិយប័ណ្ណត្រូវបានកាត់បន្ថយដោយសារតែរូបិយបណ្ឌរួមបានបំបាត់បញ្ហាដែលអាចនឹងកើតឡើងដោយសារការប្រែប្រួលនៃអត្រាប្តូរប្រាក់នៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុប។ ម្យ៉ាងវិញទៀតការប្រើប្រាស់រូបិយបណ្ណរួមជាការរួបរួមគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសជាសមាជិកអ៊ឺរ៉ុបដោយការដកចេញនូវឧបសគ្គផ្សេងៗដែលកើតមាន​ និងធ្វើឱ្យមានមានស្ថិរភាពនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ ចំពោះចលនាសេរីនៃដើមទុន ​កម្លាំងពលកម្ម និងទំនិញអាចហូរបានកាន់តែងាយស្រួលឆ្លងកាត់ព្រំដែនទៅកាន់កន្លែងដែលពួកគេត្រូវការ ដែលធ្វើឱ្យសហជីពទាំងមូលធ្វើការកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។

ផ្ទុយទៅវិញ ថ្វីត្បិតតែប្រាក់អឺរ៉ូបានផ្ដល់នូវគុណសម្បត្តិជាច្រើនក៏ដោយ ក៏វាមានគុណវិបត្តិខ្លះៗគឺ រដ្ឋសមាជិកភាពដែលទទួលយកប្រាក់អឺរ៉ូ (Euro) នឹងមិនអាចប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណផ្ទាល់ខ្លួន ឬផ្លាស់ប្តូរអត្រាការប្រាក់របស់ខ្លួននៅពេលដែលមានការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ ដោយសារតែគោលនយោបាយនៃរូបិយវត្ថុនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបានសម្រេចដោយធនាគារកណ្តាលអ៊ឺរ៉ុប។ ហេតុដូច្នេះហើយប្រទេសជាសមាជិកដែលប្រើប្រាស់ប្រាក់អឺរ៉ូត្រូវបោះបង់ការគ្រប់គ្រងលើគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុរបស់ខ្លួន។ បន្ថែមពីលើនេះទៀត ការប្រើគោលនយោបាយប្រាក់រួមរបស់អឺរ៉ុបមានភាពតឹងតែងខ្លាំងពេកសម្រាប់ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចខ្សោយ ដែលធ្វើឱ្យមានវិសមភាពនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសក្នុងតំបន់ នៅពេលណាដែលមានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់កើតឡើង ដែលប្រទេសមួយចំនួនមានភាពរីកចម្រើននឹងកាន់តែមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ផ្ទុយពីប្រទេសមួយចំនួនទៀតដែលទទួលរងនូវសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះខ្លាំង និងអត្រានៃភាពគ្មានការងារធ្វើខ្ពស់។

ជារួម ប្រាក់អ៊ឺរ៉ូគឺជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងបំផុតនៃការធ្វើសមាហរណកម្មអ៊ឺរ៉ុប ដែលមនុស្សប្រហែល៣១៤លាននាក់បានប្រើវាជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារូបិយប័ណ្ណដែលប្រើច្រើនបំផុតទីពីរនៅទូទាំងពិភពលោក។ វាក៏បានផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់ប្រទេសជាសមាជិកនៅក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និង នៅក្នុងដំណើរប្រតិបត្តិការឆ្លងប្រទេសផ្សេងៗផងដែរ។

ការប្រែប្រួលនៃបរិបទពិភពលោករួមមាន សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យាបានធ្វើឱ្យពិភពលោកមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ពីរបត់នយោបាយការបរទេសរបស់លោកNarendra Modiទៅលើប្រទេសមហាអំណាចរួមមានរុស្ស៊ី ចិន និង សហរដ្ឋអាមេរិក។ បើទោះបីជាប្រទេសឥណ្ឌាបានដាក់យុទ្ធសាស្ត្រឯករាជ្យ ប្រកាន់គោលជំហរមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ ក៏ប៉ុន្តែឥណ្ឌានាពេលបច្ចុប្បន្នក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកModiបានជ្រើសយកយុទ្ធសាស្ត្រពហុបក្សសម្ព័ន្ធមកអនុវត្តមានន័យថាឥណ្ឌាអាចនឹងចងមិត្តជាមួយគ្រប់បណ្តាប្រទេសឱ្យតែកាលៈទេសៈបម្រើផលប្រយោជន៍ដល់ឥណ្ឌា។ ហេតុនេះហើយ សប្តាហ៍នេះយើងនឹងមកសិក្សាពីទំនាក់ទំនង របស់ឥណ្ឌាឆ្លើយតបទៅនឹងប្រទេសរុស្ស៊ី ចិន និង សហរដ្ឋអាមេរិក។

ការផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងរវាងឥណ្ឌានិងរុស្ស៊ី

ជំនួបរវាងលោកប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីនិងឥណ្ឌានៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ(SCO)កាលពីខែកញ្ញានេះ បានបង្ហាញពីភាពតានតឹងក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ ខណៈពេលដែលលោកNarendra Modiបានសម្តែងភាពមិនពេញចិត្តរបស់ខ្លួនជាសាធារណៈចំពោះការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ដោយលោក Modi បានលើកឡើងថា “ពេលនេះមិនមែនជាពេលធ្វើសង្រ្គាមទេ ហើយមានតែលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការទូត និងការសន្ទនាគឺជាការដោះស្រាយបញ្ហាដ៏ល្អបំផុត”។ លោកModiក៏បានរៀបរាប់ពីផលប៉ះពាល់នៃសង្រ្គាមទៅលើវិបត្តិ ស្បៀងអាហារ ជីកសិកម្ម និងថាមពលផងដែរ។ សំខាន់ជាងនេះទៅទៀតនោះ ចិន និងរុស្ស៊ី ហាក់បីដូចជាកំពុងពង្រឹងទំនាក់ទំនង កាន់តែស៊ីជម្រៅ ដែលធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងរបស់ឥណ្ឌាកាន់តែអាក្រក់ជាមួយប្រទេសទាំងពីរ។ គួររំលឹកផងដែរថា សម្រាប់ឥណ្ឌា ចិនគឺជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខជាតិលេខមួយរបស់ខ្លួន ហេតុនេះហើយស្របពេលដែលប្រទេសរុស្ស៊ីកំពុងបង្កើនទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសចិន វាបានបន្ថែមសម្ពាធឱ្យឥណ្ឌាក្នុងហានិភ័យនៃការគំរាមកំហែងសន្តិសុខដែលធ្វើឱ្យភាពជាដៃគូរវាងឥណ្ឌានិងរុស្ស៊ីកាន់តែមិនទុកចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើង។

ឥណ្ឌានៅតែត្រូវការរុស្ស៊ី គ្រាន់តែតិចឬច្រើនជាងមុន

បើទោះបីជា សម្តីរបស់លោកModiបង្ហាញពីភាពមិនពេញចិត្តទៅលើរុស្ស៊ីក្នុងការបន្តសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន តែវាបានហួសពេលទៅហើយព្រោះអំឡុងពេលកិច្ចប្រជុំសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ឥណ្ឌាមិនបានបោះឆ្នោតថ្កោលទោសរុស្ស៊ីក្នុងការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមនោះទេ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដូចដែរយើងដឹងហើយថា រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធដ៏សំខាន់មួយទៅឱ្យឥណ្ឌា បើទោះបីជាបំណងនៃធ្វើពិពិធកម្មការផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធរបស់ឥណ្ឌា និងអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មការពារជាតិរបស់ខ្លួនបានធ្វើឲ្យការនាំចូលអាវុធរបស់រុស្ស៊ីទៅឲ្យឥណ្ឌាមានការធ្លាក់ចុះក៏ដោយ។ បន្ថែមពីនោះ ឥណ្ឌានៅតែពឹងផ្អែកការនាំចូលប្រេងនិងឧស្ម័នពីរុស្ស៊ី។ បើយោងតាមទិន្នន័យពី Reuters ក្នុងខែមេសា ការនាំចូលប្រេងរបស់ឥណ្ឌាពីរុស្ស៊ីបានកើនឡើងដល់ ៣៩០,០០០បារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយក្នុងខែឧសភាវាបានឡើងដល់ ៦៥០,០០០បារ៉ែល និង៩៨០,០០០នៅក្នុងខែមិថុនា នៅពេលដែលរុស្ស៊ីបានលោតនាំមុខអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដើម្បីក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឆៅធំបំផុតទីពីរដល់ប្រទេសឥណ្ឌា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការនាំចូលជីកសិកម្មពីរុស្ស៊ីក៏មានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែរពោលគឺកើនឡើងចំនួន៨ដង។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងគីមី និងជីកសិកម្ម លោក Mansukh Mandaviya បានប្រាប់សភាកាលពីខែមុនថា ប្រទេសឥណ្ឌាបាននាំចូលជីចំនួន ៧៧៤,០០០ តោនពីប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងត្រីមាសទីមួយ ដែលលើសពីមួយភាគប្រាំនៃការនាំចូលជីសរុបចំនួន ៣,៦៤ លានតោន។

ទំនាក់ទំនងឥណ្ឌា-ចិន

ជាការពិតណាស់ ទំនាក់ទំនងចិន-ឥណ្ឌាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រក្រតីមានន័យថា វាមិនមានភាពរីកចំរើនណាស់ណាទេ ប៉ុន្តែក៏មិនមានការខ្សោះជីវជាតិដែរ យ៉ាងហោចណាស់ក៏នៅលើផ្នែកកណ្តាលមួយ។ ទោះបីជាមានការជួបប្រជុំគ្នាញឹកញាប់រវាងភាគីទាំងពីរក៏ដោយ ក៏ឥណ្ឌា និងចិនមិនមានការរីកចំរើនច្រើនលើការប្រឈមមុខដាក់គ្នានៅតាមព្រំដែនរបស់ពួកគេដែរចាប់តាំងពីការប៉ះទង្គិចព្រំដែនឆ្នាំ ២០២០ នៅជ្រលងភ្នំ Galwanមកម្ល៉េះ។ យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយក្រសួងការបរទេសឥណ្ឌា (MEA) បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំកោះបាលី រដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌាលោកS. Jaishakarបានលើកឡើងពីបញ្ហាព្រំដែន និង “បានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយឱ្យបានឆាប់នូវបញ្ហាសំខាន់ចម្បងទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយ LAC នៅភាគខាងកើត Ladakh” ។ Jaishankar បានប្រើឱកាសនេះដើម្បីបញ្ជាក់សារជាថ្មីអំពីសារៈសំខាន់នៃការរក្សាសន្ទុះ និង “ការផ្តាច់ទំនាក់ទំនងទាំងស្រុង” ដើម្បី “ស្តារសន្តិភាព និងភាពស្ងប់ស្ងាត់នៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន” ។ លោកបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសចិនគោរពឱ្យបានពេញលេញនូវកិច្ចព្រមព្រៀង និងសារទ្វេភាគីនានាដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាពីមុន។ ហេតុនេះហើយ វាអាចនឹងមានផលវិបាកច្រើនក្នុងការប្រើយុទ្ធសាស្រ្តផ្សះផ្សារទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងឥណ្ឌា ដោយសារតែការខ្វះទំនុកចិត្តលើប្រទេសចិន និងការសង្ស័យដែលជាលទ្ធផលគឺទំនងជាកើនឡើងដោយសារតែអាកប្បកិរិយាជាសត្រូវរបស់ចិន។

ទំនាក់ទំនងឥណ្ឌា-សហរដ្ឋអាមេរិច

គ្មានចំណុចណាមួយដែលបដិសេធការពិតដែលថាសហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ឥណ្ឌា។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ គេសង្កេតឃើញថាទំនាក់ទំនងប្រទេសទាំងពីរមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2018 មក ទីក្រុង New Delhi និង Washington បានរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលប្រចាំឆ្នាំ និងបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខសំខាន់ៗជាច្រើន។ ផងដែរប្រទេសទាំងពីរគឺជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចសន្ទនាសន្តិសុខ Quadrilateral (គេស្គាល់ថាជា Quad) រួមជាមួយអូស្ត្រាលី និងជប៉ុន។ នៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូល Quad នៅទីក្រុងតូក្យូកាលពីខែមុន លោក Modi បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក Joe Biden ដោយផ្ទាល់ជាលើកទីពីរ ដោយបំពេញបន្ថែមការពិភាក្សានិម្មិតដែលកំពុងបន្តរបស់ប្រទេសទាំងពីរ។ ឥណ្ឌាក៏បានចូលរួមជាមួយក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកដែលទើបតែបង្ហាញនាពេលថ្មីៗនេះរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនសម្រាប់វិបុលភាព ដែលមានគោលបំណងពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់ដែលខ្វះខាតសន្ធិសញ្ញាពាណិជ្ជកម្មផ្លូវការ។ ស្ថិតក្នុងភាពជាដៃគូដែលកំពុងរីកដុះដាលរបស់ពួកគេ ឥណ្ឌា និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យដ៏ធំបំផុតទាំងពីររបស់ពិភពលោក បានសន្យាថានឹងបញ្ជូនតម្លៃរួមរបស់ពួកគេ (និងផលប្រយោជន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការទប់ជាមួយប្រទេសចិន) ក្នុងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិសេរីដែលផ្អែកលើច្បាប់។

បើទោះបីជាឥណ្ឌាព្យាយាមចាប់យកយុទ្ធសាស្រ្តពហុបក្សសម្ព័ន្ធមកប្រើប្រាស់ដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្លួន តែវានៅតែមិនមានភាពច្បាស់លាស់ក្រោមហេតុផលដែលថា ពិភពលោកលែងជា bipolar ឬ unipolar ទៀតហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមានភាពមិនច្បាស់លាស់អំពីលក្ខណៈពិសេសនៃលំដាប់ពិភពលោកពហុប៉ូលដែលកំពុងលេចចេញ។ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាមានជំនឿថាផលប្រយោជន៍របស់ឥណ្ឌានឹងត្រូវបានបម្រើយ៉ាងល្អបំផុតនៅក្នុងលំដាប់ពិភពលោកពហុប៉ូលក៏ដោយ ក៏ផលចំណេញរបស់វាមិនត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុននោះទេ។ ឥណ្ឌាអាចត្រូវជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិច តែវាកាន់តែរំកិលឆ្ងាយពីរុស្ស៊ី ព្រោះរុស្ស៊ីកំពុងតែខិតទៅរកចិន ស្របពេលដែលចិនជាសត្រូវរបស់ឥណ្ឌា។

រាជវង្សឈីង (The Qing Dynasty) គឺជារាជវង្សចុងក្រោយនៃប្រទេសចិនដែលមានរជ្ជកាលចាប់ពីឆ្នាំ ១៦៤៤ ទៅដល់ឆ្នាំ ១៩១២។ រជ្ជកាលនេះដែរគឺជារជ្ជកាលដ៏រុងរឿងមួយនៃប្រទេសចិនដោយសារតែប្រទេសចិននៅក្នុងរាជវង្សនោះមានអំណាចខ្លាំងដោយបានវាតទី យកទឹកដីជាច្រើនដូចជាទឹកដីដែលយើងស្គាល់សព្វថ្ងៃថាជាកោះតៃវ៉ាន់ និង ចក្រភពទីបេ។ល។ ម្យ៉ាងទៀតប្រទេសចិននៅអំឡុងរាជវង្សឈីងបានបង្កើតនូវគ្រឿងប្រើប្រាស់ជាច្រើនដែលល្បីល្បាញ និងត្រូវបានគេយកទៅប្រើប្រាស់ពេញពិភពលោក ដែលរបស់ទាំងនោះមានដូចជាកាំភ្លើងនិងអាវុធផ្សេងៗជាដើម។ មួយវិញទៀតប្រទេសចិននៅក្នុងរាជវង្សឈីងក៏បានតាំងខ្លួនថាជា “នគរកណ្តាល” (The Middle Kingdom) ដែលមានវប្បធម៌រុងរឿងនិងមានប្រទេសជិតខាង ដូចជា ប្រទេសកូរ៉េនិងជប៉ុនបានខ្ចីនិងចម្លងវប្បធម៌ខ្លួនផងដែរ។ លើសពីនេះទៀតមហាឈីងក៏មានការកើនឡើងនៃសេដ្ឋកិច្ចជាខ្លាំងដោយសារតែការធ្វើជាពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសដទៃ។ ប៉ុន្តែនៅអំឡុងរាជវង្សឈីង ប្រជាជនរបស់មហាឈីងមានការញៀនអាភៀនខ្លាំង ហើយដោយយោងតាម UKessay នៅឆ្នាំ ១៨៣២ មានបរិមាណជក់អាភៀនចំនួន ២០០០០ ហិបរង្វាល់រង្វាល់ដាក់អាភៀន ដែលចំនួននេះបានកើនឡើងដល់ ទៅ ៤០០០០ នៅឆ្នាំ ១៨៣៨។ ដែលការកើនឡើងនៃការជក់អាភៀននេះបានធ្វើឱ្យប្រជាជនមហាឈីងមានការលំបាកក្នុងការងារដោយសារតែការមានសតិមិនល្អពីការជក់អាភៀន។ អាភៀននេះដែរគឺត្រូវបាននាំចូលពីប្រទេសឥណ្ឌាដោយចក្រភពអង់គ្លេសយកមកលក់ឱ្យមហាឈីង។ ដោយសារតែការញៀនអាភៀនខ្លាំងពេកទើបធ្វើឱ្យមហាឈីងសម្រេចជិតយកអាភៀននៅក្នុងឃ្លាំងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសដែលមាននៅក្នុងប្រទេសចិនយកមកកម្ទេចចោលនិងបញ្ឃប់ការទិញអាភៀនពីចក្រភពអង់គ្លេសដែលធ្វើឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសមានភាពខឹងសម្បារនិងប្រកាសសង្រ្គាម។ ប៉ុន្តែមហាឈីងបានចាញ់សង្គ្រាមអាភៀនដល់ទៅ ២ លើកដោយសារតែប្រទេសចិនកាលសម័យនោះមានកម្លាំងយោធាខ្សោយ។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញអំពីការកើតឡើងនៃសង្រ្គាមអាភៀន មូលហេតុនៃការចាញ់សង្រ្គាម និងការផ្លាស់ប្តូររបស់ប្រទេសចិនក្រោយសង្គ្រាមអាភៀន។

សង្គ្រាមអាភៀនលើកទី១

សង្គ្រាមអាភៀនលើកទី១បានកើតឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ ១៨៣៩ ទៅ ១៩៤២ ដែលសង្រ្គាមនេះបានកើតឡើងរវាងប្រទេសចិននិងចក្រភពអង់គ្លេស។ ដូចដែលបានលើកឡើងមកហើយ ប្រជាជនរបស់មហាឈីងមានការញៀនអាភៀនខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងការងារនៅក្នុងប្រទេសដោយសារតែការជក់អាភៀនដែលមានការចាប់ផ្តើមពីខ្សែរាជវង្សដល់រាស្រ្តធម្មតា។ ដោយសារតែអត្រានៃការញៀនអាភៀនរបស់ប្រជាជនមហាឈីងកើនឡើងខ្លាំងធ្វើឱ្យមហាឈីងមានការរឹតបន្តឹងការនាំចូលអាភៀនដោយចក្រភពអង់គ្លេសព្រមទាំងកម្ទេចអាភៀនដែលមាននៅក្នុងខ្លាំងចោល។ ដោយឡែកការធ្វើបែបនេះបានធ្វើឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសខឹងសម្បារជាខ្លាំដោយសារតែផលចំណេញដែលប្រទេសនោះទទួលបានដោយសារតែការលក់អាភៀនដល់ប្រទេសចិន។ ដោយហេតុនោះហើយសង្រ្គាមក៏បានផ្ទុះឡើង។ មហាឈីងក៏បានចាញ់សង្រ្គាមយ៉ាងទ្រុឌទ្រោមដោយសារតែគេគ្មានអាវុធទំនើបយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើសង្រ្គាម។ ក្រោយពីការចាញ់សង្រ្គាមមកប្រទេសចិនត្រូវចុះសន្ធិសញ្ញា«ណានជីង» (The Treaty of Nanjing or Nanking) ដោយក្រោមសន្ធិសញ្ញានេះប្រទេសចិនត្រូវសងលុយរហូតដល់រាប់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកទៅដល់ចក្រភពអង់គ្លេសជាសំណងនៃសង្គ្រាម។ មួយវិញទៀតចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានចូលមកគ្រប់គ្រងហុងកុងនិងបានបង្ខំឱ្យប្រទេសចិនបើកផែប្រាំផ្សេងទៀតដូចជាផែនៅ គ័ងចូវ សៀងហៃ។ល។ រួចក្រោយពីចប់សង្រ្គាមនោះនៅឆ្នាំ ១៨៤៣ មក ដោយសារតែអំណាចនៃប្រទេសលោកខាងលិច ចក្រភពអង់គ្លេសក៏ឈ្លៀតឱកាសនោះយកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនមកកៀបសង្កត់មហាឈីងដោយដាក់សន្ធិសញ្ញាបន្ថែមទៅលើប្រទេសចិនដូចជាសន្ធិសញ្ញា«វ៉ាងហៃ» និង «ហុងប៉ោ» (The Treaty of Wanghai or Wangpoa and Whampao or Huangpao) ដែលសន្ធិសញ្ញទាំង ២ នេះគឺមហាឈីងបានបង្ខំឱ្យចុះជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងប្រទេសបារាំង។ សន្ធិសញ្ញា វ៉ាងហៃ ត្រូវបានចុះជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិករីឯសន្ធិ សញ្ញា ហុងប៉ោ ត្រូវបានចុះជាមួយនឹងប្រទេសបារាំងដើម្បីឱ្យប្រទេសទាំង ២ មានសិទ្ធិស្របច្បាប់ ក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយមហាឈីង។ ក្រោយពីព្រឹត្តិការណ៍នេះមហាឈីងបានធ្លាក់ចូលក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ប្រទេសលោកខាងលិច ដោយមិនអាចតបតបានដោយសារតែការចាញ់សង្គ្រាម ការសងសំណងទៅចក្រភពអង់គ្លេសនិង ការការគៀបសង្កត់ឱ្យបើកផែបន្ថែម។ ដោយហេតុនោះហើយទើបសង្រ្គាមនេះក្លាយជាមេរៀនមួយសម្រាប់មហាឈីង គឺគេមានការចងគំនុំទៅប្រទេសលោកខាងលិចដោយមានការចិត្តប្រឆាំងជនបរទេសព្រមទាំងបណ្តុះនូវការស្រលាញ់ជាតិ។

សង្គ្រាមអាភៀនលើកទី២

សង្រ្គាមអាភៀនលើកទី២បានកើតឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ ១៨៥៦ ទៅ ១៨៦០ ដោយសារឧបហេតុនៃនាវា Arrow (The Arrow Incident)។ ហើយឧបហេតុនេះបានកើតឡើងដោយសារតែមហាឈីងបានឡើងទៅ លើនាវាឈ្មោះ Arrow របស់ចក្រភពអង់គ្លេសហើយក៏បានចាប់ខ្លួនមនុស្ស១២នាក់។ នៅលើនាវានោះដែរក៏មានការបង្ហូតចុះនូវទង់ជាតិរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសដែលត្រូវបានចក្រភពអង់គ្លេសចោទថាមហាឈីងបានជាន់ឈ្លីទង់ជាតិខ្លួន។ ដោយការធ្វើបែបនេះជាល្បិចរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសដើម្បីបន្តពង្រីកវិសាលភាពពាណិជ្ជកម្ម មហាឈីង។ ក្រោយពីការកើតឡើងនៃភាពតានតឹងនោះចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានប្រកាសសង្រ្គាមអាភៀនលើកទី២ មកលើមហាឈីង ដែលសង្រ្គាមអាភៀនលើកទី២ ប្រទេសចិនបានចាញ់សង្រ្គាមម្តងទៀតដែលធ្វើឱ្យមានការគៀបសង្កត់ថែមទៀតពីចក្រភពអង់គ្លេស។ គួរឱ្យដឹងថាសង្រ្គាមនេះអាចមានឈ្មោះច្រើនដូចជាសង្គ្រាមអង់គ្លេស-ចិនលើកទី២ឬសង្គ្រាមចិន-បរទេសលើកទី២។ រួចក្រោយមកប្រទេសបារាំងក៏បានរួមដៃជាមួយចក្រភពអង់គ្លេសដោយលើកហេតុផលថាប្រទេសចិនបានសម្លាប់បេសកជនបារាំង។ ការចាញ់សង្រ្គាមលើកនេះប្រទេសចិនបានចុះសន្ធិសញ្ញា«ធៀនជីង» (The Treaty of Tianjing) ដែលសទ្ធិសញ្ញានេះបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសចិនបើកផែបន្ថែម អាចឱ្យជនជាតិបរទេសមានសិទ្ធិដើរចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនដោយសេរី និងសងលុយបន្ថែមទៅចក្រភពអង់គ្លេស។ល។ ក្រោយពីបញ្ចប់សង្រ្គាមអាភៀនលើកទី២ប្រទេសចិនទទួលបានមេរៀនមួយទៀតដោយបានបង្កើនស្មារតីស្រឡាញ់ជាតិ និងមានការស្អប់ប្រទេសលោកខាងលិចយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានព្យាយាមវិវត្តខ្លួនធ្វើឱ្យប្រទេសចិនក្លាយជាប្រទេសមួយដែលខ្លាំង។

សរុបសេចក្តីមកប្រទេសចិននៅក្នុងរជ្ជកាលមហាឈីងបានចាញ់សង្រ្គាមអាភៀន ២ ដង ដោយលើកទីមួយមហាឈីងបានចាញ់សង្រ្គាមរវាងចក្រភពអង់គ្លេសប៉ុន្តែត្រូវបានពិន័យនិងគៀបសង្កត់បន្ថែមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងប្រទេសបារាំង។ ហើយនៅសង្រ្គាមអាភៀនលើកទី ២ ជាមួយចក្រភពអង់គ្លេសក៏ប្រទេសចិនបានចាញ់សង្រ្គាមនឹងចក្រភពអង់គ្លេសដែរប៉ុន្តែត្រូវបានប្រទេសបារាំងឈ្លៀតឱកាសរួមដៃដាក់ទណ្ឌកម្មជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស។ ដោយសារតែចាញ់សង្រ្គាមនេះ ប្រទេសចិន ជាពិសេសក្នុងរាជ្ជការមហាឈីងទទួលគំនាបជាខ្លាំងពីប្រទេសលោកខាងលិច និងផ្ដើមបាត់បង់អានុភាព។

លុយហើមគឺជាក្រៀមភាសាដែលប្រជាពលរដ្ឋយើងសព្វថ្ងៃឧស្សាហ៍ប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្គាល់រូបិយវត្ថុមួយបានធ្លាក់ថ្លៃបើធៀបជាមួយលុយដុល្លារអាមេរិក។ ជាក់ស្ដែង លុយបាតដែលជារូបិយវត្ថុរបស់ប្រទេសថៃ និងធ្លាប់ត្រូវបានអ្នកជំនាញវាយតម្លៃខ្ពស់បានដាំក្បាលចុះបន្តិចម្ដងៗរាប់ចាប់ពីវត្ដមានកូវីដ១៩បានកើតឡើង ហើយបន្តចុះដល់ ៣៧ បាតក្នុងមួយដុល្លាអាមេរិក។ គួររំលឹកបន្តិថា ជាទូទៅលុយបាតមានតម្លៃល្បាក់ពី ៣០-៣៣ ក្នុងមួយដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ ហើយតម្លៃលុយបាតបច្ចុប្បន្នគឺស្ថិតក្នុងសភាពទាបបំផុតក្នុងរយៈពេលជាង ១៦ ឆ្នាំ។ ដូចនេះ តើកត្តាអ្វីដែលធ្វើឱ្យលុយបាតធ្លាក់ថ្លៃ?

ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកហាក់ដូចនៅកណ្ដាលសាគរ

បើរាប់ចាប់ពីឆ្នាំ២០២០មក សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបានជួបប្រទះនូវព្រឹត្ដិការណ៍ក្ងានខ្មៅ (Black Swan) ជាច្រើនលើកដែលរាប់ចាប់ពីវត្ដមាននៃកូវីដ១៩ រហូតមកដល់ការសម្រេចចិត្ដឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីទៅលើអ៊ុយក្រែន ដែលបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកធ្លាក់ក្នុងគ្រហុកអតិផរណា។ វិបត្ដិថាមពលដែលកើតឡើងចាប់ពីពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ២០២១ និងសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសរុស្ស៊ីនិងលោកខាងលិចក៏បានធ្វើឱ្យប្រភពថាមពលដែលមានដូចជាប្រេងឥន្ធនៈ និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានស្ទុះឡើងថ្លៃយ៉ាងសន្ធឹកមួយកម្រិតទៀត។ ការថយចុះនៃចំនួនផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងទីផ្សារ ប៉ុន្តែបែរជាកើនឡើងនូវត្រូវការថាមពល គួបផ្សំជាមួយការកកស្ទះសង្វាក់ផលិតកម្ម បានធ្វើឱ្យអតិផរណាកើនឡើង។ ការកើនឡើងអតិផរណាជាសកលនេះក៏បន្ថែមសម្ពាធដោយការប្រណាំងគ្នាដំឡើងអត្រាការប្រាក់របស់ធនាគារកណ្ដាលប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុបជាដើម។ ការដំឡើងអត្រាការប្រាក់របស់ប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះក៏ត្រូវបានធនាគារពិភពលោកបានគូសសញ្ញាណព្រមាណពីការដើរថយក្រោយរបស់សេដ្ឋកិច្ចពិភពនៅឆ្នាំ២០២៣ដែរ។ ក្នុងន័យនេះ ត្បិតតែការដំឡើងអត្រាការប្រាក់អាចជួយសម្រាលស្ថានភាពអតិផរណាក្នុងស្រុករបស់ពួកគេបន្តិចមែន ប៉ុន្តែវាបានជះឥទ្ធិពលមកលើរូបិយវត្ថុរបស់ប្រទេសដទៃ ឧទាហរណ៍ អ្នកកាន់លុយដុល្លាអាមេរិកនាំគ្នាទៅដាក់លុយនៅធនាគារដើម្បីបានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យតម្រូវការដុល្លារអាមេរិកកើនឡើង ហើយវាធ្វើឱ្យដុល្លាអាមេរិកឡើងថ្លៃក្រាក់ៗ។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះក៏ជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅសហរដ្ឋអាមេរិកមិនសូវចាយវាយ ឬខ្ជីប្រាក់ពីធនាគារឡើយ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យតម្រូវការថយចុះ។ ជាក់ស្ដែង ក្រៅពីលុយបាតរបស់ថៃហើយនោះ សូម្បីតែរូបិយបណ្ណរបស់ប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជាចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន ជាដើមក៏កំពុងជួបប្រទះនូវការធ្លាក់ចុះតម្លៃបើធៀបជាមួយលុយដុល្លារអាមេរិកដែរ។

សុខភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសថៃខ្លួនឯង

កាលពីឆ្នាំ២០១៩ លុយបាតរបស់ប្រទេសថៃ និង លុយ shekel របស់អ៊ីស្រាអ៊ែលត្រូវបានអ្នកជំនាញរបស់ The Economist វាយតម្លៃថាមានសភាពល្អជាបណ្ដារូបិយវត្ថុដទៃទៀតក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំ។ កាលនោះ The Economist បានលើកឡើងពីអតិផរណា ដែលវាជាប់ទាក់ទងនឹងអំណាចទិញ ហើយកាលនោះប្រទេសថៃមានអតិផរណាតែល្បាក់ ២.២% តែប៉ុណ្ណោះ ខណៈបច្ចុបន្ននេះអតិផរណារបស់ប្រទេសថៃបានកើនដល់ ៧.៦% ដែលជាចំនួនមួយលើសពីកាលពីវិបត្ដិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៨ទៅទៀត នេះបើយោងតាមការសិក្សារបស់សេដ្ឋវិទូរបស់ Bloomberg។ ការកើនឡើងនូវអតិផរណានេះបណ្ដាលមកពីការឡើងថ្លៃលើរបស់របរប្រើប្រាស់ចាំបាច់ប្រចាំថ្ងៃ ជាពិសេសគឺប្រេងឥន្ធនៈនិងចំណីអាហារជាដើម។

ទន្ទឹមនេះ តម្រូវការលុយបាតក៏ធ្លាក់ចុះទៅតាមបរិមាណភ្ញៀវទេសចរណ៍ផងដែរ។ គួររំលេចបន្តិចថា ១ ភាគ ៥ នៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសថៃក៏ត្រូវអូសដោយវិស័យទេសចរណ៍ ដែលនៅឆ្នាំ២០១៩ភ្ញៀវទេសចរណ៍មកកាន់ប្រទេសថៃប្រមាណជិត ៤០ លាននាក់ ហើយនៅឆ្នាំ២០២១ភ្ញៀវទេសចរណ៍មានត្រឹមតែជាង ៤០ ម៉ឺននាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដោយហេតុតែវិស័យទេសចរណ៍គឺជាចន្ទល់សេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏សំខាន់គួបផ្សំជាមួយនឹងភាពធូរស្រាលពីកូវីដ១៩ផងនោះ រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានសម្រួលភ្ញៀវទេសចរណ៍បន្តិចម្ដងៗ រហូតវិលត្រលប់ទៅការបើកទ្វារទេសចរណ៍យ៉ាងពេញលេញនៅខែមិថុនា។ យ៉ាងណាមិញ នៅឆ្នាំ២០២២នេះ គោលដៅរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលប្រទេសថៃគឺចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៍ត្រឹមតែចន្លោះ ៨ ទៅ ១០ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះដែលនេះគឺជាចំនួនទាបជាងចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៍កាលពីមុនកូវីដ១៩ជាង ៣ ដង ហើយការរំពឹងទុកនេះក៏អាចមានភាពរអាក់រអួលដែលមិនច្បាស់ថាអាចសម្រេចបានផងដោយសារបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចសកល។

ជារួម ការបញ្ហាអតិផរណា និងការដំឡើងអត្រាការប្រាក់របស់ធនាគារកណ្ដាលនៃប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ចរន្ដរូបិយបណ្ណរបស់ផ្សេងៗក្នុងសកលលោក។ ប្រទេសជប៉ុនដែលធ្លាប់តែជួយប្រទះនូវបរិត្ដផរណាជាច្រើនឆ្នាំក៏ជួបប្រទះនូវការកើនឡើងអតិផរណាយ៉ាងខ្ពស់ជាងគេក្នុងរយៈពេលជាង ៣ ទសវត្សរ៍ ដែលចំណូលរបស់ប្រជាជនខ្លះនៅដដែល ខណៈតម្លៃទំនិញបែរជាឡើងថ្លៃ។ ដូចនេះ ការធ្លាក់ថ្លៃនូវលុយបាតក៏ជារឿងមិនអាចគេចផុតដែរ ដែលអ្នកជំនាញថៃនៅតែមានសុទិដ្ឋនិយមទៅលើករណីនេះ។ ប្រទេសថៃក៏ព្យាយាមសម្រាលស្ថានភាពដោយបានដំឡើងអត្រាការប្រាក់ ហើយបើយោងតាមទេសាភិបាលរបស់ធនាគារកណ្ដាលថៃក៏បានបន្ថែមថាការដំ ហើយក៏មិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចដែរ។ ក្នុងន័យនេះ ប្រសិនបើធនាគារកណ្ដាលរបស់ថៃសម្រេចដំឡើងអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ពេក នោះបើទោះបីជាអាចទប់ស្កាត់អតិផរណានិងការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃលុយបាតក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចក៏ធ្លាក់ចុះតាមនោះដែរ ដោយសារតែប្រជាពលរដ្ឋអាចសុខចិត្ដដាក់ប្រាក់បញ្ញើជាមួយធនាគារដើម្បីយកអត្រាការប្រាក់ និងការខ្ចីប្រាក់ពីធនាគារដើម្បីបើកឬអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មក៏ធ្លាក់ចុះ ខណៈដែលប្រទេសថៃកំពុងឈានទៅដល់ការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ច។

ក្រោយពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ទៅ ពិភពលោកក៏បានចាប់ផ្តើមនៅសករាជថ្មីនៃការទទួលឯករាជ្យរបស់ប្រទេសដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមប្រទេសធំៗ។ ហើយបន្ទាប់មក សង្គ្រាមមួយទៀតបានកើតឡើងនោះគឺសង្គ្រាមមនោគមវិជ្ជាដែលយើងបានស្គាល់ថាជាសង្រ្គាមត្រជាក់ ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៤៧។ សង្គ្រាមនេះគឺបានកើតឡើងដោយសារការប្រកួតប្រជែងនៃមនោគមវិជ្ជារបស់ប្រទេសមហាអំណាចធំៗ និងជាប្រទេសឈ្នះសង្គ្រាមលោកលើកទី២ចំនួនពីរ ដែលរះឡើងជំនួសប្រទេសអាណានិគមចាស់ដែលមានបារាំងនិងអង់គ្លេសគឺ សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត។ ការប្រកួតប្រជែងនេះមិនសំដៅទៅលើការដាក់អាណានិគមគ្រប់គ្រងប្រទេសណាទៀតទេ ប៉ុន្តែគឺជាការប្រកួតប្រជែងលើមនោគមវិជ្ជារវាងលទ្ធិសេរីនិយមនិងលទ្ធិកុម្មុយនីស្ដជុំវិញពិភពលោកវិញម្តង។

សង្គ្រាមត្រជាក់បានធ្វើឱ្យពិភពលោកបែងចែកជាពីរ និងជាសង្គ្រាមដែលធ្វើឲប្រទេសមួយចំនួនធំដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យធ្លាក់ចូលសង្រ្គាមស៊ីវិលដោយសារការប្រជែងនៃមនោគមន៍សេរីនិងកុម្មុយនីស្ត។ អង្គការសម័្ពន្ធយោធាជាច្រើនក៏ត្រូវបានបង្កើតច្រើនផងដែរនាសម័យនោះ ដូចជាអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (NATO) របស់សហរដ្ឋអាមេរិចនិងអឺរ៉ុបខាងលិចដើម្បីការពារសម្ព័ន្ធមិត្ត និងរាំងខ្ទប់ការរីករាលដាលលទ្ធិកុម្មុយនីស្ដចូលតំបន់នេះ និងកិច្ចព្រមព្រៀងវ៉ាសូវី (Warsaw pact) ដែលមានសហភាពសូវៀតជាបងធំ និងបណ្ដាប្រទេសនៅប៉ែកអឺរ៉ុបខាងកើតដែលអនុវត្តលទ្ធិកុម្មុយនីស្ដ។

ក្នុងនោះដែរ យើងក៏បានឃើញថាក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក៏មានអង្គការសម្ព័ន្ធភាពយោធាមួយ មានឈ្មោះថាអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬ សេអាតូ (SEATO) ដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកដឹកនាំ។ អង្គការនេះមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្ទាល់តែម្តង ព្រោះសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់ទុកតំបន់នេះ ងាយរងគ្រោះនិងដើម្បីទប់ទល់ការរីកដុះដាលមនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនីស្តចូលក្នុងតំបន់នេះដែលភាគច្រើនជាប្រទេសទើបទទួលបានឯករាជ្យ។ តើអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះមានសមាជិក គោលបំណង និងតួនាទីយ៉ាងដូចម្តេច?

១. ការកកើតនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍

អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬយើងស្គាល់ថា សេអាតូ គឺជាអង្គការសម្ព័ន្ធភាពយោធាមួយដែលដូចទៅនឹងអង្គការណាតូដែរ ហើយអង្គការទាំងពីរនេះបានបង្កើតឡើងក្នុងបរិបទសង្រ្គាមត្រជាក់ និងមានគោលបំណងទប់ទល់និងការពារនឹងមនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនីស្ដដូចគ្នានាសម័យនោះ។ សេអាតូត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៤ និងមានសមាជិកចំនួន៨ប្រទេស តែមានពីរប្រទេសប៉ុណ្ណោះដែលជាប្រទេសស្ថិតក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ នោះគឺថៃនិងហ្វ៊ីលីពីន ដែលសុទ្ធតែជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ននឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រៅពីប្រទេសចំនួនពីរនេះ នៅមានប្រទេសចំនួន៦ទៀតជាសមាជិកដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាបងធំខាងលោកសេរី ចក្រភពអង់គ្លេសដែលកំពុងគ្រប់គ្រងនៅទឹកដីហុងកុង កោះបរណេអូខាងជើង (North Borneo) និងសារ៉ាវ៉ាក (Sarawak) ដែលជារដ្ឋមួយរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបច្ចុប្បន្ន សាធារណរដ្ឋបារាំងដែលធ្លាប់មានការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន អូស្ត្រាលី ប៉ាគីស្ថាន និងនូវែលសេឡង់ដែលមានទឹកដីនៅជិតតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

អង្គការនេះបានកើតឡើងតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងម៉ានីល ដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលលទ្ធិទ្រូម៉ាន់ (Truman Doctrine) របស់អាមេរិកនៃការបង្កើតសន្ធិសញ្ញាការពារទ្វេភាគី និងសមូហភាពប្រឆាំងនឹងកុម្មុយនីស្ដដែលកំពុងរីករាលដាលខ្លាំងលើប្រទេសទើបទទួលបានឯករាជ្យក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះឯង។ អង្គការនេះមានទីស្នាក់ការនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ និងមានអគ្គលេខាធិការដំបូងជាជនជាតិថៃគឺលោក ប៉ូត សារ៉ាស៊ីន (Pote Sarasin)។ ដូចដែលបានដឹងហើយថា សេអាតូគឺត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងការពារនិងទប់ស្កាត់និងលិទ្ធិកុំម្មុយនីសក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាពិសេសក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិនដែលមានប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម (វៀតណាមខាងត្បូង) ដែលងាយនឹងប្រឈមនឹងការលុកលុយពីពួកកុម្មុយនីស្ដ ព្រោះប្រទេសទាំងបីសុទ្ធតែមានកម្លាំងកុម្មុយនីស្ដប្រឆាំងនឹងរាជ/រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងបី។ មួយវិញទៀត យើងឃើញថាវៀតណាមខាងត្បូងជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកមួយដែរ តែមិនបានចូលជាសមាជិកសេអាតូនោះទេ ព្រោះសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវស្តីពីវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៤បានហាមមិនឱ្យវៀតណាមពាក់ព័ន្ធនិងការដាក់មូលដ្ឋានយោធា និងចូលជាសមាជិកអង្គការយោធាណាមួយឡើយ។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសទាំងបីនៅក្នុងឥណ្ឌូចិនត្រូវបានអង្គការមួយនេះយកចិត្តទុកដាក់បំផុតនិងអនុម័តការការពារយោធាដោយពិធីសារមួយក្នុងការទប់ទល់នឹងលិទ្ធិកុម្មុយនីស្ដ។

២. បរាជ័យក្នុងការទប់ទល់កុម្មុយនីស្ដក្នុងឥណ្ឌូចិននិងការរំសាយអង្គការសេអាតូ

ក្រោយពីសនិ្នសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ស្តីពីតំបន់ឥណ្ឌូចិន ប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសឡាវនៅតែគ្រប់គ្រងដោយរាជរដ្ឋាភិបាលតែមួយរៀងៗខ្លួន បើទោះបីជានៅមានកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏ដោយ តែប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជាពីរ ដោយផ្នែកខាងជើងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកកុម្មុយនីស្ត និងផ្នែកខាងត្បូងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយព្រះអង្គម្ចាស់បាវដាយនិងក្រោយមកទៀតបានប្រែក្លាយជាសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយលោកង៉ោ ឌិញ ឌិមជាប្រធានាធិបតីនិងមាននិន្នាការទៅខាងលោកសេរី។

បន្ទាប់ពីមានការប្រទាញប្រទង់គ្នារវាងលទ្ធិកុម្មុយនីស្ដ និងលិទ្ធសេរីនៅលើទឹកដីឥណ្ឌូចិន ដែលស្តែងចេញតាមរយៈសង្គ្រាមវៀតណាមមក សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម័្ពន្ធមិត្តសេអាតូបានខិតខំទប់ស្កាត់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងដែលជាកងទ័ពកុម្មុយនីស្ដ ដែលចង់កាន់កាប់វៀតណាមខាងត្បូងផ្ទាល់តែម្តង។ មួយវិញទៀតសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានព្យាយាមទាញកម្ពុជាចូលទៅក្នុងអង្គការមួយនេះដែរ តែត្រូវបានកម្ពុជាបដិសេធ ព្រោះប្រទេសកម្ពុជានាសម័យនោះបានប្រកាន់យកនយោបាយអព្យាក្រឹតមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធណាមួយឡើយ។
អង្គការសេអាតូចាប់ផ្តើមថមថយកម្លាំងបន្តិចម្ដងៗ ជាពិសេស នៅពេលសមាជិកនីមួយៗបានចាកចេញពីសម័្ពន្ធភាពយោធាមួយនេះ ដូចជាប្រទេសប៉ាគីស្ថានដែលបានដកខ្លួនចេញពីសេអាតូនៅឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រោះតែបានខកចិត្តជាមួយអង្គការនេះដែលបានបរាជ័យក្នុងការផ្តល់ជំនួយដល់ខ្លួនក្នុងជម្លោះជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា។ បើទោះបីជានៅឆ្នាំ១៩៧០ ប្រទេសកម្ពុជាដែលធ្លាប់ជាប្រទេសអព្យាក្រឹតត្រូវបានពួកស្តាំនិយមដែលជាពួកអាមេរិកនិយមបានកាន់កាប់ក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានកងទ័ពកុម្មុយនីស្ដខ្មែរក្រហមវាយបំបែកបាននៅឆ្នាំ១៩៧៥។ នេះគឺជាការស្តែងចេញពីភាពបរាជ័យក្នុងការទប់ទល់ជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនីស្ដក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលខ្លួនសុខចិត្តផ្តល់ជំនួយដល់ពួកស្តាំនិយមដើម្យីទម្លាក់របបរាជានិយម។

អ្វីដែលជាបរាជ័យធំបំផុតរបស់អង្គការនេះ គឺការចាញ់សមរភូមិវៀតណាម (សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២) រហូតដល់ធ្វើឱ្យវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចូលក្នុងកណ្តាប់ដៃពួកកុម្មុយនីស្ដនៅឆ្នាំ១៩៧៥ រួមទាំងប្រទេសឡាវមួយទៀតផងដែរ ដែលបានធ្លាក់ចូលការកាន់កាប់របស់ពួកកុម្មុយនីស្ដឡាវផងដែរ។ ការបរាជ័យនៃសង្គ្រាមវៀតណាមឬសង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២នៅឆ្នាំ១៩៧៥នេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យគោលបំណងធំក្នុងការទប់ទល់ឥទ្ធិពលកុម្មុយនីស្ដរបស់សេអាតូត្រូវបរាជ័យដូចគ្នា។ ជាលទ្ធផលអង្គការនេះត្រូវបានរំលាយជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៧៧។

សរុបមក ក្នុងបរិបទសង្គ្រាមត្រជាក់អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់កម្លាំងកុម្មុយនីស្ដនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានសហភាពសូវៀតជាបងធំ និងចិនជាយក្សកុម្មុយនីស្ដថ្មីថ្មោងនៅអាស៊ី។ អង្គការមួយនេះបានបញ្ចូនជំនួយទាំងថវិកានិងយោធាជាច្រើនក្នុងការទប់ទល់នឹងចលនាកុម្មុយនីស្ដ ជាពិសេសសង្គ្រាមវៀតណាម ដោយបានបញ្ចូនទាំងកម្លាំងទ័ពនិងអាវុធជាច្រើនក្នុងកាប្រយុទ្ធ។ ប៉ុន្តែមិនបានសមដូចបំណងខ្លួនឡើយបន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៧២ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពអាមេរិក និងកងទ័ពសម្ព័ន្ធសេអាតូត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង និងអស់ឥទិ្ធពលលើឥណ្ឌូចិនទាំងមូល ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពកុម្មុយនីស្ដនៃប្រទេសទាំងបីអាចវាយចូលគ្រប់គ្រងប្រទេសរៀងខ្លួនត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៥ ជាលទ្ធផលអង្គការសេអាតូមិនបានសម្រេចគោលបំណងធំរបស់ខ្លួន ហើយក៏ត្រូវបានរំលាយនៅពីរឆ្នាំបន្ទាប់។

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាវិបត្ដិកូវីដ១៩ហាក់ស្រាកស្រាន្ដ ប៉ុន្តែបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុដែលមានវត្ដមានមុនកូវីដ១៩ហើយបច្ចុប្បន្នក៏នៅតែបន្តអង្រួនពិភពលោក។ តំបន់ខ្លះកំពុងជួបប្រទះនូវគ្រោះទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយតំបន់ខ្លះទៀតជួបប្រទះនូវគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលទាំងនេះសុទ្ធសឹងតែបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រទេសដែលបានរងផលប៉ះពាល់រាប់សិបលានដុល្លារ។ គ្រោះធម្មជាតិដែលបណ្ដាលមកពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុទាំងអស់នេះបានធ្វើឱ្យគ្រួសារជាច្រើន ជាពិសេសអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មធ្លាក់ក្នុងភាពក្រីក្រ ដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ចេញថវិការជាតិដើម្បីស្ដារស្ថានភាពឡើងវិញ ចំពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកកំពុងតែមានស្ថានភាពមិនច្បាស់លាស់។

ទឹកជំនន់ផង គ្រោះទុរ្ភិក្សផង!

ជាក់ស្តែង ស្ថានភាពគ្រោះទឹកជំនន់នៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាននៅពេលនេះគឺជាការដាស់តឿនមួយដល់ពិភពលោកស្តីពីការគំរាមកំហែងនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុព្រោះយ៉ាងហោចណាស់មនុស្ស ៣៣ លាននាក់បានទទួលផលប៉ះពាល់ពីគ្រោះមហន្តរាយនេះ ហើយបើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា មនុស្សជាង ៦៦៤,០០០ នាក់កំពុងជ្រកកោននៅក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួន ដោយខ្វះខាតទីជំរក អាហារ ទឹកស្អាត និងអនាម័យ។ បើយោងតាមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងផែនការបានឱ្យដឹងថា ការខូចខាតពីទឹកជំនន់នៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាននឹងមានតម្លៃច្រើនជាងជាង ១០ ពាន់លានដុល្លារ បន្ទាប់ពីមនុស្សរាប់លាននាក់បានបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង និងជីវភាពរស់នៅ ខណៈដែលផ្លូវ និងស្ពានសំខាន់ៗត្រូវបានទឹកជំនន់បោកបក់ទៅបាត់ព្រមទាំងគម្រាមកំហែងដល់ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារព្រោះទីតាំងដែលផលិត (ខេត្ត Sindh) កំពុងតែរងគ្រោះ។

រីឯប្រទេសថៃវិញក៏កំពុងតែក្រពុលមុខនឹងគ្រោះទឹកជំនន់ដូចគ្នាព្រោះឆ្នាំនេះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យភ្លៀងមូសុងធ្លាក់ច្រើនជាងឆ្នាំមុនៗដែលធ្វើឱ្យកម្រិតទឹកភ្លៀងកើនឡើង។ ខេត្តចំនួន២១របស់ប្រទេសថៃបាននឹងកំពុងរងនូវផលប៉ះពាល់ហើយអាចមានលទ្ធភាពពន្យឺតសកម្មភាពទេសចរណ៏ទៀតផងដោយសារតែការលុបចោលនៃដំណើរកំសាន្តទៅកាន់ទីតាំងដែលកំពុងរងគ្រោះ។ ទន្ទឹមនេះ រាជធានីបាងកកក៏ជៀសមិនផុតពីគ្រោះមហន្តរាយនេះដែរ ដែលអភិបាលក្រុងបាងកក លោក Chadchart Sittipunt បាននិយាយថាមូលហេតុចម្បងនៃទឹកជំនន់គឺភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនជាងធម្មតានៅក្នុង និងជុំវិញទីក្រុងបាងកកក្នុងឆ្នាំនេះ ដែលធ្វើឱ្យទន្លេហៀរហូរពេញទីក្រុង។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏អ្នកជំនាញ និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធនៅតែមានភាពសុទិដ្ឋិនិយមក្នុងការកែប្រែស្ថានការណ៏ឱ្យល្អប្រសើរក្នុងពេលឆាប់ៗនេះដោយផ្អែកទៅលើមេរៀន និងបទពិសោធន៏គ្រោះទឹកជំនន់ដ៏អាក្រក់បំផុតនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១កន្លងទៅ។ គួររំលឹកបន្តិចថា ប្រទេសថៃគ្មានថ្ងៃបំភ្លេចការចងចាំមួយនេះទេព្រោះពេលនោះទឹកជំនន់បានឆក់យកជីវិតមនុស្សជាង ៨០០ នាក់ និងបណ្តាលឱ្យខូចខាតដល់សេដ្ឋកិច្ចចំនួន ១,៤២៥ ទ្រីលានបាត។

អ្វីដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយទៀតនោះគឺនៅរដូវក្តៅឆ្នាំ ២០២២ ប្រទេសចិនបានរងការវាយប្រហារដោយរលកកំដៅដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតរបស់ខ្លួនក្នុងរយៈពេល ៦ ទសវត្សរ៍ចុងក្រោយដែលធ្វើឱ្យគ្រោះរាំងស្ងួតកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរដែលប៉ះពាល់ដល់ផលិតកម្មអាហារ និងរោងចក្រ ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល និងការដឹកជញ្ជូននៅក្នុងតំបន់ដ៏ធំនៃប្រទេស។ ទន្ទឹមនេះ ទន្លេមួយចំនួននិងផ្នែកនៃទន្លេ Yantze ក៏កំពុងត្រូវបានរីងស្ងួតផងដែរ។ គួរបញ្ជាក់បន្តិចថាទន្លេ Yangtze ដែលលាតសន្ធឹងពីឆ្នេរសមុទ្រសៀងហៃ ដល់ខេត្តស៊ីឈួន ភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន និងរាប់បញ្ចូលទាំងទន្លេវែងបំផុតរបស់អាស៊ី ហើយក៏ជាប្រភពផលិតថាមពលដ៏ធំរបស់ចិនផងដែរ។

យ៉ាងណាមិញ ស្ថានភាពនៅទ្វីបអឺរ៉ុបក៏មិនត្រូវតែមើលរំលងព្រោះនាពេលនេះរដូវក្តៅមានលក្ខណៈកាន់តែស្ងួតទៅៗ។ ជាក់ស្តែង ដងទន្លេ Rhine របស់ប្រទេសអាឡឺម៉ង់ស្រកចុះខ្លាំងធ្វើឱ្យការដឹកជញ្ជូនសារធាតុគីមី ធ្យូងថ្ម និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិត្រូវបានរំខានដែលគំរាមកំហែងដល់ការប៉ះទង្គិចគ្នាបន្ថែមទៀតនៃសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។ នៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីតាលី កសិករកំពុងជ្រួលច្របល់ដោយគ្រោះរាំងស្ងួតដ៏អាក្រក់ដែលប៉ះពាល់ដល់ការផលិតដំណាំ ហើយក៏ការដឹកជញ្ជូនក៏ត្រូវនូវការគម្រាមកំហែងផងដែរ។ បញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុទាំងនេះអាចជំរុញអតិផរណាកើនឡើង ខណៈដែលអឺរ៉ុបកំពុងតស៊ូទប់ទល់នឹងការកើនឡើងនៃតម្លៃម្ហូបអាហារ និងឥន្ធនៈ។

បម្លាស់ប្តូរដើម្បីឈានទៅរកសេដ្ឋកិច្ចបៃតង

បើយោងតាមកម្មវិធីបរិស្ថានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations Environment Programme) សេដ្ឋកិច្ចបៃតងសម្តៅលើកាបូនទាប ធនធានប្រកបដោយប្រសិទ្ធផល និងបរិយាបន្នសង្គម។ ជាក់ស្តែងគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់បានចូលរួមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ២០១៥ស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលអំពាវនាវឱ្យរក្សាសីតុណ្ហភាពពិភពលោកមិនឱ្យលើសពី ១.៥°C។ នេះជាមូលហេតុដែលប្រទេសមួយចំនួនដែលកំពុងកើនឡើងកំពុងធ្វើការប្តេជ្ញាចិត្តដើម្បីសម្រេចបាននូវ “Carbon Neutrality” ឬ “Net Zero” ដែលមានន័យថាការមិនបំភាយឧស្ម័នកាបូនិកថ្មីថែមទៅក្នុងបរិយាកាស។ ដើម្បីឈានដល់ Net Zero ត្រឹមឆ្នាំ ២០៥០ ការចំណាយត្រូវតែកើនឡើងពោលគឺបន្តែម ៣.៥ ទ្រីលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ។

សេដ្ឋកិច្ចបៃតងជាដំណោះស្រាយដ៏ល្អប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គច្រើនមុននឹងសម្រេចបាន

ត្បិតតែសេដ្ឋកិច្ចបៃតងនឹងផ្ដល់ប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមដ៏ធំធេង ប៉ុន្តែវាក៏ត្រូវការចំណាយលុយរាប់ទ្រីលានដុល្លារដើម្បីឈានទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចបៃតង។ ដើម្បីឈានទៅដល់ Net Zero ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវរំពឹងទុកថានឹងចំណាយយ៉ាងហោចណាស់ ៤.១៣ ទ្រីលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗឱ្យបានមុនឆ្នាំ២០៣០។ នេះជាឧបសគ្គធំមួយព្រោះពិភពលោកក៏កំពុងតែប្រើប្រាស់ថវិការដើម្បីទប់ទល់នឹងបញ្ហាផ្សេងៗទៀតដូចជាការរាលត្បាតនៃជម្ងឺកូវីដ១៩ វិបត្តិរវាងសង្គ្រាមរុស្សី និងអ៊ុយក្រែន ក៏ដូចជាដោះស្រាយនូវបញ្ហាអតិផរណា និងបញ្ហាកង្វះថាមពលផងដែរ។ តួយ៉ាងជុំវិញគ្រោះរាំងស្ងួតនៅប្រទេសចិនពេលនេះបានវាយប្រហារវារីអគ្គីសនីនៅផ្នែកនិរតីនៃខេត្តស៊ីឈ័នទាំងដែលថាមពលជាង៣០%នៃថាមពលវារីអគ្គីសនីសរុបក្នុងប្រទេសបានមកពីវាខេត្តនេះឯង។ ចំណុចនេះអាចរុញច្រានឱ្យប្រទេសចិនរឹតតែពឹងផ្អែកលើថាមពលធ្យូងថ្មដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដ៏តក់ក្រហល់ទាំងដែលប្រទេសចិនបានប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការឈានទៅដល់ Net Zero ឱ្យបានមុនឆ្នាំ២០៦០ក៏ដោយ។

សរុបមក ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កជាហានិភ័យមកលើសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច សុខមាលភាពរបស់មនុស្សជាតិ បរិស្ថាន ក៏ដូចជាអាយុកាលដែលភពផែនដីអាចបន្តទៅមុខបាន។ ប្រសិនជាយើងនៅស្ងៀមមិនធ្វើអ្វីសោះ គ្រោះធម្មជាតិនឹងកើតឡើងជានិច្ចដែលវាប៉ះពាល់ដល់ការធ្វើកសិកម្ម ការផ្គត់ផ្គង់ចំណីអាហារពាណិជ្ជកម្មជាដើម។ ជាពិសេសយើងក៏តម្រូវឱ្យចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដើម្បីស្រោចស្រង់នូវភាពខូចខាត ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងចំណាយប្រាក់យ៉ាងច្រើនទៅលើការចាត់វិធានការទៅលើបញ្ហាអាកាសធាតុ វាក៏នឹងផ្តល់មកវិញនូវគុណប្រយោជន៏ដែលមានចំនួនលើសពីការចំណាយច្រើនដងប្រៀបបានដូចជាការការពារមុនព្យាបាល។

ប្រទេសជប៉ុនគឺជាប្រទេសដែលបានទទួលចំណាត់ថ្នាក់លេខ១នៅលើពិភពលោក ក្នុងងារជាប្រទេសមានបំណុលជាតិច្រើនជាងគេបង្អស់ ប្រសិនបើធៀបទៅនិងទំហំផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ប្រទេសនេះ។ យោងទៅតាមការចេញផ្សាយរបស់គេហទំព័ររបស់ World Population Review នៅក្នុងឆ្នាំ២០២២នេះ បំណុលរបស់ប្រទេសជប៉ុនគឺមានទំហំដល់ទៅ ២៣៤% នៃទំហំផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ដែលតួរលេខនេះត្រូវបានតាមដោយប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដែលជាប្រទេសមានបំណុលច្រើនជាងគេលំដាប់ទី២។ ប៉ុន្តែហេតុអ្វីទៅបានជាប្រទេសជប៉ុននៅតែត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំដដែល? ហើយហេតុអ្វីទៅបានជាប្រទេសនេះមិនមានបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដូចប្រទេសផ្សេងទៀតដែលមានបំណុលសេដ្ឋកិច្ចកប់ពពកយ៉ាងដូច្នេះដែរ?

តើបំណុលដ៏លើសលប់របស់ប្រទេសជប៉ុនកើតឡើងដោយសារអ្វី?

បំណុលរបស់ប្រទេសជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៧០ មកម្ល៉េះ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧១ មក កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុនមានការថមថយជាខ្លាំងគឺពីកំណើន ៤% ទៅកាន់ ១% នៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩២ និងឆ្នាំ២០០៤។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប្រទេសជប៉ុនក៏បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនទម្លាក់កញ្ចប់ថវិការសេដ្ឋកិច្ចមមកប្រើប្រាស់។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនេះនៅតែមិនអាចចាកចេញពីវិបត្តិបានដែរ ស្របពេលដែលរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានទម្លាក់តម្លៃពន្ធដើម្បីសម្រួលការរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ ការបន្ថយតម្លៃពន្ធនេះបានបណ្តាលឱ្យប្រទេសជប៉ុនបាត់បង់ចំណូលថវិការជាតិមួយផ្នែកផងដែរ។

បន្ថែមពីនេះទៅទៀត ប្រទេសជប៉ុនក៏ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍ប្រជាសាស្ត្រដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេផងដែរ ដែលនេះបានរួមផ្សំជាមួយអត្រាបង្កកំណើតទាបបានបណ្តាលឱ្យប្រទេសជប៉ុនបាត់បង់នូវធនធានមនុស្សមួយផ្នែកដែលជាកម្លាំងចលករនៅក្នុងការជំរុញសេដ្ឋកិច្ចប្រទេស។ ប្រការនេះផងដែរ ក៏ជាហេតុផលដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវគិតគូរទៅដល់ប្រជាជនចាស់ជរាទាំងនោះ ហើយចំណាយថវិការជាតិយ៉ាងច្រើនទៅលើរបបសន្តិសុខសង្គម វិស័យសុខាភិបាល រួមជាមួយនឹងប្រាក់សោធននិវត្តន៍ទៀតផង។
ហេតុផលមួយទៀតដែលបណ្តាលឱ្យប្រទេសជប៉ុនជួបប្រទះជាមួយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនេះ គឺបណ្តាលមកពីការផ្តល់កម្ចីធនាគារដោយមានការដាក់បញ្ចាំដីជាដើម។ នៅពេលដែលតម្លៃដីទាំងនោះធ្លាក់ចុះ ធនាគារកម្ចីទាំងនោះទទួលបានមកវិញនូវឥណទានដែលខូច ឬដែលគ្មានតម្លៃហើយបង្កទៅជាវិបត្តិឥណទាន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីច ១៩ ក៏ជាចំណែកមួយដែលធ្វើឱ្យបំណុលនៃប្រទេសជប៉ុនកើនឡើងផងដែរ ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវចំណាយកាន់តែច្រើនដើម្បីធានាបាននូវសន្តិសុខសង្គម និងសុខមាលភាពប្រជាជនជប៉ុន។

ហេតុអ្វីបានជាបំណុលទាំងនេះមិនបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុនដួលរលំ?

កត្តាដែលអាចជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជប៉ុននៅតែមានដំណើរការធម្មតានោះមាន ៣ យ៉ាង រួមមាន៖
កត្តាទីមួយគឺបណ្តាលមកពីអត្រាសន្សំដ៏ខ្ពស់នៃប្រជាជនជប៉ុន។ បើទោះបីជាប្រទេសនេះមានបំណុលច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ប្រទេសនេះនៅតែអាចបន្តរចរន្តសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនបានដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនអាចប្រើប្រាស់ហិរញ្ញវត្ថុដែលប្រជាជនជប៉ុនបានដាក់ប្រាក់បញ្ញើនៅក្នុងគ្រឹះស្ថានធនាគារ។ នៅត្រង់នេះហើយដែលគេតែងតែនិយាយថា រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសជប៉ុនគឺជំពាក់បំណុលប្រជាជនរបស់ខ្លួន ហើយមិនមែនជាការជំពាក់ប្រទេសដទៃឡើយ។

ហេតុផលទីពីរនោះគឺ ដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំរបស់ប្រទេសនេះ រួមជាមួយនឹងវិស័យឧស្សាហកម្មដែលអាចឱ្យប្រទេសជប៉ុនផលិតនូវផលិតផលនាំចេញជាច្រើនដើម្បីប្តូរមកវិញនូវចំណូលចូលមកក្នុងប្រទេសវិញ។ នៅត្រង់ចំណុចនេះដែរ ប្រទេសជប៉ុនដែលធ្លាប់តែទទួលបានផលលើសនៅក្នុងការនាំចេញបានផ្តល់ឱ្យប្រទេសនេះមានឱកាសនៅក្នុងការទិញនូវទ្រព្យសកម្មជាច្រើននៅក្រៅប្រទេស ហើយទ្រព្យសកម្មទាំងនោះក៏បានឱ្យមកវិញនូវចំណូលចូលមកក្នុងសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសនេះវិញផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលប្រទេសជប៉ុនក៏បានប្រើប្រាស់កម្រៃនេះដើម្បីបង្វិលចរន្តសេដ្ឋកិច្ច និងនៅក្នុងការចំណាយផ្សេងៗផងដែរ។

ចំពោះហេតុផលទីបីវិញនោះគឺដោយសារតែមានការវិនិយោគពីបរទេសទៅលើទីផ្សារមូលបត្រដែលរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានដាក់លក់។ ការទិញទីផ្សារមូលបត្រនេះប្រៀបបីដូចជាការបន្ថែមឱកាសឱ្យមានការវិនិយោគពីបរទេសដែលបានផ្តល់ទៅជាចំណូលមួយដល់រដ្ឋាភិបាលជប៉ុននៅក្នុងការទូទាត់បញ្ជីចំណូលចំណាយផងដែរ។ មូលហេតុនេះហើយដែលអាចជួយឱ្យប្រទេសជប៉ុនអាចទប់ទល់ជាមួយនឹងបំណុលដ៏ច្រើនលើសលប់នេះដោយមិនមានការប៉ះពាល់ទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ហើយអាចឈរជើងបានយ៉ាងនឹងថ្កល់ទៀតផង។

តើប្រទេសជប៉ុនអាចប្រឈមជាមួយនឹងបញ្ហាបំណុលនេះបានដល់ពេលណាទៀត?

ជាការពិតណាស់ បើទោះបីជាប្រទេសជប៉ុនកំពុងតែអាចទប់ស្កាត់នូវវិបត្តិបំណុលនេះបានយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បញ្ហានេះនៅតែជាបញ្ហាដ៏គួរឱ្យបារម្មណ៍មួយដែលរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវតែដោះស្រាយ។ ប្រសិនបើយោងទៅតាមការសិក្សាររបស់ Braun និង Douglas H. បានឱ្យដឹងថាគោលនយោបាយសារពើពន្ធដែលរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនកំពុងតែដាក់ចេញនេះគឺមិនមាននិរន្តរភាពឡើយ ហើយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនគួរតែរិះរកមធ្យោបាយដើម្បីបញ្ជៀសការកើនឡើងបន្តទៀតនូវបំណុលរបស់ខ្លួន។ ប្រសិនបើមិនមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយសារពើពន្ធនេះទេ ប្រទេសជប៉ុនប្រាកដជានឹងត្រូវជួបប្រទះនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៅថ្ងៃមុខជាមិនខាន។​ ការសិក្សារនេះផងដែរក៏បានផ្តល់ជាដំណោះស្រាយមួយចំនួនដែលប្រទេសជប៉ុនអាចយកទៅប្រើប្រាស់បាននៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបំណុលនេះផងដែរ។ ទី១គឺរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនអាចបង្កើនតម្លៃពន្ធលើការប្រើប្រាស់ដែលអាចបង្កើនចំណូលជាតិ ដើម្បីយកមកផ្គត់ផ្គង់ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ចំពោះគោលនយោបាយនេះដែរ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនអាចដោះស្រាយបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុបានមួយកម្រិតដោយមិនចាំបាច់មានការកាត់បន្ថយចំណាយឡើយ។ ទី២គឺរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនអាចកាត់បន្ថយចំណាយរបស់ខ្លួន តាមរយៈការកាត់បន្ថយមួយចំណែកនូវកម្រៃសោធននិវត្តន៍ រួមទាំងកាត់បន្ថយការចំណាយផ្សេងៗរបស់រដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រទេសជប៉ុនក៏ត្រូវរៀបចំគោលការណ៍ដែលអាចជួយឱ្យអត្រាកំណើតកើនឡើងផងដែរ ដោយសារតែធនធានមនុស្សគឺជាសរសៃឈាមនៃការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។

ពិភពលោកចាប់ផ្ដើមទទួលស្គាល់ប្រទេសចិនបន្តិចម្ដងៗថាជាមហាអំណាចឈានមុខគេនៅតំបន់អាស៊ី និងជាដៃគូប្រកួតប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ អ្នកវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយមួយចំនួន ដូចជាលោក Kishore Mahbubani ក៏មានទស្សនៈសុទិដ្ឋិនិយមថាចិននឹងរះឡើងជាមហាអំណាចដែលនាំមកនូវសន្តិភាពដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោក។ ក៏ប៉ុន្តែ សាស្ត្រាចារ្យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយលោក John Mearsheimer អ្នកគាំទ្រទ្រឹស្ដីប្រាកដនិយម បានបដិសេធចំពោះទស្សនៈមួយនេះ ដោយបានសង្កត់ធ្ងន់ថាចិននឹងប្រែក្លាយអំណាចសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅជាអំណាចយោធាក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។ ដូច្នេះ ទើបមហាអំណាចចិនខិតខំពង្រីកវិសាលភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនឱ្យជ្រៀតចូលក្នុងសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ តាមរយៈជំនួយឥតសំណង និងកម្ចីហិរញ្ញវត្ថុដែលមានលក្ខខណ្ឌងាយស្រួល។

យុទ្ធសាស្ត្រគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់ និងផ្លូវ (BRI)

យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ SILK ROAD BRIEFING ៨៤% នៃការវិនិយោគលើយុទ្ធសាស្ត្រគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់ និងផ្លូវ (BRI) របស់ចិន គឺស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដែលមានហានិភ័យមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ រួមមានប៉ាគីស្ថាន អង់ហ្គោឡា អេត្យូពី កេនយ៉ា ស្រីលង្កា និងប្រទេសក្រីក្រនៅទ្វីបអាហ៊្រ្វិកជាច្រើនទៀត។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា យុទ្ធសាស្ត្រ BRI របស់ចិន ជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានគោលបំណងកសាងការតភ្ជាប់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗចំនួន៦តំបន់ ដែលគ្របដណ្តប់លើប្រទេសចិន ម៉ុងហ្គោលី រុស្ស៊ី បណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ាស៊ី (Eurasian countries) អាស៊ីកណ្តាល អាស៊ីខាងលិច ប៉ាគីស្ថាន និងប្រទេសផ្សេងទៀតនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូចិន។

នយោបាយអន្ទាក់បំណុលការទូត (Debt-trap diplomacy)

អ្វីដែលជាបញ្ហាចម្បងរបស់បណ្ដាប្រទេសកូនបំណុលទាំងនោះ គឺការខ្ចីហួសព្រំដែនកំណត់ដែលខ្លួនអាចមានលទ្ធភាពសងវិញ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ស្រីលង្កាបានសម្រេចចុះកិច្ចព្រមព្រៀងដាក់ជួលកំពុងផែ Hambantota ដែលមានភាគហ៊ុនចំនួន ៧០% ទៅឲ្យក្រុមហ៊ុនចិនរយៈពេល ៩៩ ឆ្នាំជាថ្នូរនឹងទឹកប្រាក់ចំនួន ១,១២ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក ព្រមទាំងផ្ទៃដីចំនួន ១០០ ហិកតាដែលជាប់នឹងកំពង់ផែ។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រទេសមួយចំនួនទៀតដែលបានជំពាក់បំណុលចិនវ័ណ្ដក គ្មានលទ្ធភាពសង រដ្ឋបាលក្រុងប៉េកាំងបានទាមទារសម្បទាន ឬអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងទៀតជាថ្នូរនឹងការបន្ធូរបន្ថយលក្ខខណ្ឌបំណុលផ្សេងៗ ហើយដំណើរការនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការអនុវត្តនយោបាយអន្ទាក់បំណុលការទូត (Debt-trap diplomacy)។

មិនគួរបន្ទោសតែភាគីចិនតែម្ខាង

ទោះជាយ៉ាងណា ការផ្ដល់កម្ចីហិរញ្ញវត្ថុដែលមានលក្ខខណ្ឌងាយស្រួល ក្នុងចំនួនទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក មិនអាចដាក់បន្ទុកទៅលើតែប្រទេសចិនតែម្ខាងនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើគ្មានការព្រមព្រៀងពីថ្នាក់ដឹកនាំរបស់បណ្ដាប្រទេសកូនបំណុលក្នុងការទទួលយកនូវកម្ចីដ៏ច្រើនលើសលុបនោះទេ ក៏មិនអាចកើតមានឡើងករណីកូនបំណុល និងម្ចាស់បំណុលទៅរួចនោះដែរ។ វាដូចទៅនឹងជីវិភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងដែរ ដែលកូនបំណុលត្រូវស្នើសុំកម្ចី ហើយនៅពេលម្ចាស់បំណុលយល់ព្រមផ្ដល់កម្ចី នោះភាគីទាំងសងខាងត្រូវយល់ច្បាស់ពីកិច្ចសន្យា និងរួមទាំងកាតព្វកិច្ចដែលមានចែងក្នុងកិច្ចសន្យាផង។ ការណ៍នេះគឺតម្រូវឱ្យកូនបំណុលដែលជាអ្នកស្នើសុំកម្ចីនេះចេះមានផែនការច្បាស់លាស់ ដឹងពីលទ្ធភាពរបស់ខ្លួនឯង និងជាពិសេសគឺការចាត់ចែងថវិការជាតិឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ជាក់ស្ដែង ប្រទេសមានទំនាក់ទំនងកម្ចីរវាងចិនដែលធ្វើបង្កើតឱ្យមានរូបភាពកម្ចីមិនល្អនោះ គឺភាគច្រើន ឧទាហរណ៍ ប្រទេសស្រីលង្ការ គឺជាប្រទេសដែលមានភាពពុករលួយ និងការចាត់ចែងប្រាក់កម្ចីមិនបានល្អ ដែលជាហេតុបានប្រែក្លាយកម្ចីពីថ្នាំប៉ូវទៅជាថ្នាំពុលទៅវិញ។

ចុះតើប្រទេសចិនគួរធ្វើបែបណាដើម្បីអាចស្ដារកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាប្រទេសផ្ដល់បំណុល(អាក្រក់) ឱ្យក្លាយទៅជាប្រទេសផ្ដល់បំណុល(ល្អ)បាន?

ចិនត្រូវបន្តលុបចោលបំណុលចេញពីប្រទេសក្រីក្រ

ក្រោយវិបត្តិកូវីដ១៩បានធូរស្បើយមិនយូរប៉ុន្មាន ពិភពលោកក៏ត្រូវប្រឈមជាមួយវិបត្តិអតិផរណា វិបត្តិខ្វះស្បៀងអាហារ គ្រោះធម្មជាតិ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន វិបត្តិថាមពល និងបញ្ហាជាច្រើនទៀតដែលជាឧបសគ្គរាំងស្ទះដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសជាតិ។ ទន្ទឹមនេះ មេដឹកនាំប្រទេសជាច្រើនដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ និងស្ថិតក្រោមក្របខណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រ BRI ត្រូវអង្គុយឈឺក្បាលគិតថាតើគួរសងបំណុលចិនដោយរបៀបណា។ ការលើកឡើងបែបនេះ មិនមែនបានន័យថារដ្ឋបាលក្រុងប៉េកាំងកំពុងចាប់ជំរិតទារសំណងពីប្រទេសជំពាក់បំណុលនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពាក់កណ្តាលខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ លោក វ៉ាង យី (Wang Yi) រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសចិនបានធ្វើឱ្យពិភពលោកភ្ញាក់ផ្អើលជាមួយនឹងការប្រកាសនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃវេទិកាស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការចិន-អាហ៊្រ្វិកថា រដ្ឋាភិបាលចិននឹងលុបចោលបំណុលចេញពីប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយចំនួន។ ដូចអ្វីដែលលោកបានមានប្រសាសន៍មែន ប្រទេសចិនបានលុបចោលបំណុលចេញពី ១៧ ប្រទេសនៅទ្វីបអាហ៊្វ្រិក បន្ថែមពីលើការស្រាវជ្រាវរបស់ Brautigam ដែលបានបង្ហាញថាចន្លោះឆ្នាំ២០០០ ដល់២០១៩ ប្រទេសចិនធ្លាប់បានលុបចោលបំណុលយ៉ាងហោចណាស់ ៣,៤ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិកនៅទ្វីបអាហ៊្រ្វិករួចមកហើយ នេះបើផ្អែកទៅលើការចុះផ្សាយរបស់ The Conversation។ ការធ្វើបែបនេះនឹងអាចជួយពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ចិនជាមួយប្រទេសដែលចិនបានជួយសម្រាលកម្ចី អំឡុងពេលដែលប្រទេសទាំងនោះកំពុងរងឥទ្ធិពលរបស់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ក្នុងន័យមួយទៀត ការធ្វើបែបនេះក៏ជាទុនមួយសម្រាប់ប្រកួតប្រជែងជាមួយប្រទេសលោកខាងលិចផងដែរ។

ចិនត្រូវរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបំណុលសារឡើងវិញបន្ថែមទៀត (Debt restructure)

ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបំណុលសារឡើងវិញ ជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពរបស់ចិន ដើម្បីបញ្ជ្រាបអំណាចទន់ និងក្ដោបក្ដាប់យកប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដោយសារខ្លួននឹងមានទឹកមាត់ប្រៃជាងមុននៅលើឆាកអន្តរជាតិ ក្នុងការដែលអាចកៀងគរសម្ព័ន្ធមិត្តឱ្យគាំទ្រខ្លួនបានកាន់តែច្រើន។ ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសារឡើងវិញនៃបំណុល មានន័យថាជាការបន្ធូរបន្ថយលក្ខខណ្ឌនៃបំណុលចាស់ និងផ្ដល់កម្ចីថ្មីក្នុងអត្រាការប្រាក់ទាបជាងកម្ចីចាស់ ឬដោយគ្មានអត្រាការប្រាក់ ឬក្រោមរូបភាពជាថវិកា ឬមូលនិធិសង្គ្រោះ (Bailout) ដែលជាការផ្ដល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសដែលបរាជ័យសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីជួយសង្រ្គោះពីការដួលរលំ។ ជាក់ស្ដែង កន្លងមកប្រទេសចិនបានធ្វើកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញនៃបំណុលដោយគិតជាទឹកប្រាក់ស្មើនឹងប្រមាណ ១៥ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ នេះបើផ្អែកទៅលើការចុះផ្សាយរបស់ VOA News។

ចិនត្រូវពង្រឹងកិច្ចសហការជាមួយបណ្ដាប្រទេសម្ចាស់បំណុល (the Paris Club)

ក្លឹបប៉ារីស ឬហៅជាភាសាអង់គ្លេសថា the Paris Club ជាក្រុមប្រទេសម្ចាស់បំណុលក្រៅផ្លូវការដែលជួបប្រជុំគ្នាជារៀងរាល់ខែនៅទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយនៃបញ្ហាការទូទាត់សងបំណុលដែលប្រទេសកូនបំណុលកំពុងប្រឈម។ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ The Africa Report គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៨ កម្ចីរបស់ប្រទេសចិនមានប្រមាណ ២១% នៃបំណុលសរុបរបស់ប្រទេសនៅទ្វីបអាហ៊្រ្វិកចំនួន ៣៨ប្រទេស ដូច្នេះមហាអំណាចចិនក៏ចាត់ទុកថាជាប្រទេសម្ចាស់បំណុលដ៏ធំមួយផងដែរ។ ហើយបើទោះបីជាប្រទេសចិនមិនមែនជាសមាជិកនៃក្លឹបប៉ារីសក៏ដោយ ចិនត្រូវប្ដេជ្ញាចិត្តចូលរួមសហការស្វែងរកដំណោះស្រាយដើម្បីជាធាតុចូលដ៏សំខាន់ក្នុងការសម្រួលដល់ប្រទេសកូនបំណុល តាមរយៈការបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅឆ្នាំ២០២០ រដ្ឋបាលក្រុងប៉េកាំងក៏ធ្លាប់បានបង្ហាញការគាំទ្រកិច្ចព្រមព្រៀង “ក្របខ័ណ្ឌរួម” រវាងក្រុមប្រទេស G20 និងក្លឹបប៉ារីស ដើម្បីសហការលើការដោះស្រាយបំណុលរបស់ប្រទេសក្រីក្ររួចមកហើយ។

សរុបសេចក្ដីមក ផ្នត់គំនិតមនុស្សភាគច្រើន ជាពិសេសបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិច អាចនឹងយល់ថាប្រទេសចិនបានប្រើប្រាស់នយោបាយអន្ទាក់បំណុលការទូតជាមួយប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ប៉ុន្តែបើយើងក្រឡេកទៅមើលព្រឹត្តិការណ៍នៃការលុបចោលបំណុលចេញពីប្រទេសក្រីក្រ កំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធបំណុលឡើងវិញ កិច្ចសហការជាមួយក្រុមប្រទេស G20 និងក្លឹបប៉ារីស ជាពិសេសការផ្ដល់ជំនួយផ្សេងៗក្នុងគ្រាអាសន្នដូចជាអំឡុងពេលវិបត្តិកូវីដ១៩ នោះចិនបានបង្ហាញពីឆន្ទៈក្នុងការចេះជួយយកអាសារគ្នានៅក្នុងឆាកល្ខោនភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកមួយនេះឡើយ។ ទង្វើរបស់ចិនបែបនេះអាចជាការឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញថា រដ្ឋបាលក្រុងប៉េកាំងរំពឹងទុកថានឹងទទួលបានប្រយោជន៍ពីការបង្កើនការជឿទុកចិត្តពីបណ្ដាប្រទេសកូនបំណុល ភាពជាដៃគូអន្តរទ្វីប ហើយប្រាកដណាស់ ប្រសិនបើសេដ្ឋកិច្ចចិននៅតែបន្តរឹងមាំមិនទន់ជ្រាយ នោះចិននឹងនៅតែព្យាយាមអនុវត្តនូវយុទ្ធសាស្រ្តមួយនេះបន្តទៀត។