កិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ (RCEP) គឺជាគំនិតផ្ដួចផ្ដើមរបស់អាស៊ានដែលបានប្រកាសចាប់ផ្ដើមក្នុងការចរចាគ្នានៅឆ្នាំ ២០១២ អំឡុងពេលកម្ពុជាគឺជាប្រធានប្ដូរវេនអាស៊ានហើយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចូលជាធរមាន បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់ការចរចារអស់រយៈពេលជាង១០ឆ្នាំ។ RCEP គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដ៏ធំមួយ និងជាតួអង្គមួយដ៏សំខាន់ក្នុងការចូលរួមចំណែកដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍតំបន់ ដែលត្រូវបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ។

១. តើអ្វីទៅជា កិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់(RCEP)?

ពាក្យពេញនៃRCEP ជាភាសាអង់គ្លេសគឺ “ Regional Comprehensive Economic Partnership” ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាខ្មែរថា “ កិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់”។ RCEP នេះ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដោះដូរពាណិជ្ជកម្មសេរី ដែលមានសមាជិកសរុបចំនួន ១៥ ប្រទេស រួមមានសមាជិកអាស៊ានទាំង១០ប្រទេស និងប្រទេសជាដៃគូអាស៊ានទាំង៥ រួមមានដូចជាចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង នូវែលសេឡង់ និងអូស្រ្តាលី។ ដំបូងឡើយ RCEP គឺជាគំនិតផ្តួចផ្តើមរួមពីប្រទេសចំនួន១៦ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ ហើយបានលេចចេញជារូបរាងពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ក្នុងអំឡុងពេលដែលកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះដឹកនាំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី២១។ ប៉ុន្តែក្រោយមក នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ឥណ្ឌា បានសម្រេចដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះដោយសារការព្រួយបារម្ភអំពីបញ្ហាទីផ្សារដោយខ្លាចថាក្រុមហ៊ុន ឬរោងចក្រផលិតកម្មរបស់ខ្លួនអាចរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង ប្រសិនបើមានទំនិញចិនដែលមានតម្លៃថោក ច្រើនហូរហៀរនៅក្នុងប្រទេសខ្លួននិងដោយសារហេតុផលមួយចំនួនទៀតពាក់ព័ន្ធទៅនឹងប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ តួយ៉ាង កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី RCEP នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីធំជាងគេនៅលើពិភពលោកគឺដោយឃើញថាសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះសុទ្ធសឹងតែជាប្រទេសដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំង ដូចជា ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។ កត្តាចម្បងផ្សេងទៀតដែលនាំឲ្យគេអាចនិយាយបានថា RCEPជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីធំជាងគេនោះ គឺដោយសារតែកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មនេះ មានទំហំទីផ្សាររវាងអន្តរតំបន់ធំ ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ៣០%នៃប្រជាជនសរុបក្នុងពិភពលោក ព្រមទាំងទំហំនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនៃបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកបូកបញ្ចូលគ្នា ស្មើនឹងប្រមាណ ៣០%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងពិភពលោក។

២. តើប្រទេសដែលជាសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀងRCEP ទទួលបានផលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ?

គោលបំណងនៃកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP គឺដើម្បីបង្កើតភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទំនើបដែលប្រកបទៅដោយគុណភាពខ្ពស់ ទូលំទូលាយ ព្រមទាំងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ទៅដល់ប្រទេសជាសមាជិករវាងគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយជួយសម្រួលដល់ការពង្រីកពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគក្នុងតំបន់។ ពោលគឺ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីនេះ គឺធ្វើយ៉ាងណាជួយកាត់បន្ថយរបាំងពន្ធគយឱ្យបាន៩០%លើផលិតផលកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងដើម្បីជំរុញឱ្យមានការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីបរទេស ជាពិសេសពីប្រទេសអ្នកមានដែលជាសមាជិកក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះផ្ទាល់។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ RCEP ក៏រួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនិងក្នុងតំបន់ តាមរយៈការនាំមកនូវទីផ្សារ និងឱកាសការងារដល់អាជីវកម្ម និងប្រជាជនផងដែរ។ RCEP ក៏បានបង្ហាញឱ្យកាន់តែច្បាស់អំពីផលប្រយោជន៍ក្នុងការទាញផលចំណេញពីគ្នាទៅវិញទៅមកពីប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ដូចជា ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងអូស្រ្តាលីជាដើម។ តួយ៉ាង ក្រឡេកទៅមើលប្រទេសកម្ពុជា យើងឃើញថាការចូលជាសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះនឹងអាចនាំមកនូវផលប្រយោជន៍ជាច្រើនមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា។ កម្ពុជាទទួលបាននូវភាពអនុគ្រោះពន្ធពីកិច្ចព្រមព្រៀងRCEPនេះលើទំនិញសំខាន់ៗជាច្រើនរួមមាន ទំនិញកសិកម្ម ទំនិញកសិកម្មកែច្នៃ និងទំនិញឧស្សាហកម្ម។ លើសពីនេះទៅទៀត កម្ពុជាក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះដូចជា ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ចំណេះដឹង ចំណេះធ្វើ និងជំនាញថ្មីៗពីការវិនិយោគផ្ទាល់របស់បរទេស ព្រមទាំងបង្កើតការងារថ្មីៗជូនប្រជាជនកម្ពុជាផងដែរ។ តាមរយៈសិក្ខាសាលាស្ដីពី “ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់( RCEP)៖ ផលបច្ច័យ បញ្ហាប្រឈម និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនាពេលអនាគតសម្រាប់តំបន់អាស៊ីបូព៌ា និងអាស៊ាន” កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ឯកឧត្ដម ប៉ាន សូរស័ក្តិ រដ្ឋមន្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា បានបញ្ជាក់ថា ការសិក្សាចុងក្រោយរបស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាន និងអាស៊ីបូព៌ា(ERIA)បង្ហាញថា ជាមួយនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ កម្ពុជារំពឹងនឹងកើនចំណូលពន្ធពី ២.០%ទៅ៣.៩% និង៣.៣២%ទៅ៦.២%លើចំនួនកំណើនការងារ។ ជាពិសេស កម្ពុជានឹងអាចមានកំណើនទៅលើការនាំចេញផ្នែកកម្មន្តសាលនិងសេវាកម្ម ពីចន្លោះ ៩.៤%ទៅ១៨% និង ២%ទៅ៣.៨% លើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចថែមទៀតផង។

៣. តើការបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងRCEP ជួបប្រទះនូវបញ្ហាអ្វីខ្លះនៅក្នុងការចរចារ?

RCEP គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏ធំមួយ ដែលមានបំណងនាំយកប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទាំងបីរបស់អាស៊ី គឺចិន ឥណ្ឌា និងជប៉ុន ទៅក្នុងការរៀបចំពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ ។ ទោះបីជាការចរចារ RCEP បានចាប់ផ្តើមល្អតាំងពីខែឧសភាឆ្នាំ ២០១៣ ប៉ុន្តែក៏បានប្រឈមនឹងឧបសគ្គនិងបញ្ហាប្រឈមមួយចំនួន ដោយសារតែកត្តាសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ កត្តានយោបាយដែលបានបង្កជាឧបសគ្គនៅក្នុងការចរចារនេះដែរមានដូចជា ជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រនិងទឹកដីដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយរវាងរដ្ឋសមាជិកនិងរដ្ឋសមាជិក ជាពិសេសប្រទេសចិនមានជម្លោះទឹកដីជាមួយជប៉ុននិងឥណ្ឌា រួមទាំងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានផ្សេងទៀតក៏ខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ដែលនេះអាចជាបញ្ហាមួយក្នុងចំណោមបញ្ហាជាច្រើនដែលធ្វើឱ្យប្រទេសឥណ្ឌាដែលជាប្រទេសត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចបានដកខ្លួនចេញពី RCEP។
បន្ថែមពីនេះទៅទៀត ការចរចារសម្រាប់ RCEP បានចំណាយពេលយូរជាងធម្មតា ដោយសារបញ្ហាប្រឈមពិសេសនៃការចរចា FTA ( Free Trade Agreement: កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី)។ ប្រទេសជាសមាជិកមួយចំនួននៃ RCEP បានស្នើរសុំឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីទ្វេភាគី FTAs ( ប្រទេសដៃគូនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី)ជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក ប៉ុន្តែដោយសារការពិភាក្សាមិនត្រូវរូវគ្នាទៅលើចំណុចជាច្រើនរួមមាន ភាពបច្ចេកទេសនិងមិនបច្ចេកទេសនៃការព្រមព្រៀងគ្នាទៅវិញទៅមក(Technical and Non-Technical Aspects of Trade Deal) ច្បាប់ ( Rule of Origin) បន្ទាត់ពន្ធ និងផលិតផលដែលត្រូវអនុវត្តន៍មុនគេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យការផ្តល់សច្ចាប័នមានភាពយឺតយ៉ាវ។ លើសពីនេះទៅទៀត ដោយសារតែមានលក្ខខណ្ឌជាច្រើននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសម្រាប់ FTAs និងច្បាប់ផ្សេងគ្នា ទើបមានស្ថានភាព “ spaghetti bowl”( spaghetti bowl គឺជាឃ្លាដែលគេប្រដូចទៅនឹងស្ថានភាពច្របូកច្របល់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងតំបន់តែមួយ)បានកើតឡើង ដែលស្ថានភាពនេះកាន់តែធ្វើឱ្យមានការរារាំងដល់ការចុះសម្រុងគ្នា និងការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃ FTAs។ ដោយសារតែ RCEP គឺជាការបញ្ចូលគ្នានៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មធំបញ្ចូលពីលើ FTAs ទៀតទើបបណ្តាលឱ្យលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនៅក្នុងតំបន់មានភាពប្រទាំងប្រទឹសគ្នាហើយបានបង្កឱ្យការចរចាមានភាពអូសបន្លាយអស់ជាង ១០ ឆ្នាំ។

សរុបជារួមមក កិច្ចព្រមព្រៀងRCEPនេះ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដែលជួយសម្រួលការដល់ពង្រីកពាណិជ្ជកម្មនិងវិនិយោគបើកចំហក្នុងតំបន់ ព្រមទាំងចូលរួមចំណែកដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចនិងការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់។ ថ្វីត្បិតតែមានបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនក្នុងកំឡុងការចរចារបង្កើត RCEPក៏ដោយ ក៏ការចរចានេះសម្រេចបានជាស្ថាពរ ហើយបានចូលជាធរមាននៅដើមឆ្នាំ២០២២ផងដែរ។ RCEPនឹងក្លាយជាក្របខណ្ឌស្នូលសម្រាប់ធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងការវិនិយោគដើម្បីពង្រីកបន្ថែមទៀតនូវខ្សែច្រវាក់តម្លៃតំបន់ ដែលអាចនាំមកនូវឱកាសទីផ្សារ និងឱកាសសម្រាប់ការងារអាជីវកម្មនិងប្រជាជននៅក្នុងតំបន់។

ខណៈនេះ រុស្ស៊ីដែលកំពុងខិតខំយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំវាយយកឱ្យបាននូវប្រទេសអ៊ុយក្រែនឱ្យកាន់តែឆាប់ រុស្ស៊ីក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ចដែលក្រុមលោកប្រទេសខាងលិចនាំគ្នាព្រួតដៃដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើរុស្ស៊ី។ បាតសន្លឹកបៀររបស់រុស្ស៊ីនៅលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកគឺប្រភពថាមពល ដែលបានជួយឱ្យរុស្ស៊ីហាក់មានទឹកមាត់ប្រៃនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ យោងតាម IEA រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផលិតប្រេងឆៅលំដាប់លេខ ៣ ធំជាងគេនៅលើពិភពលោក និងជាប្រទេសដែលនាំចេញប្រេងឆៅមកលើទីផ្សារពិភពលោកលំដាប់លេខ ២ បន្ទាប់ពីអារ៉ាប់ឌីសាអូឌីត។

តួអង្គដែលពិភពលោកមិនអាចខ្វះបាន

រុស្ស៊ីក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនាមជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រភពថាមពលដូចជាប្រេងឆៅ និងឧស្ម័នធម្មជាតិនៅលើទឹកដីសហភាពអឺរ៉ុបផងដែរ។ យោងតាម​របាយការណ៍របស់ WEFORUM ២/៥ នៃឧស្ម័នធម្មជាតិដែលសហភាពអឺរ៉ុបបានប្រើប្រាស់គឺបានមកពីរុស្ស៊ី និងបាននាំចូលប្រេងឆៅចូលសហភាពអឺរ៉ុបលើសពី ១/៣។ រុស្ស៊ីក៏ជាតួអង្គដ៏សំខាន់និងចាំបាច់យ៉ាងខ្លាំងមកលើសហភាពអឺរ៉ុប ដោយសារតែវិបត្ដិកង្វះថាមពលដែលបណ្ដាលអាចអតិផរណាកើនឡើងខ្លាំងនៅសហភាពអឺរ៉ុប។ ប្រសិនបើយើងវិភាគឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅបន្តិចទៀត​ ប្រសិនបើឆ្នាំ២០២២នេះគឺមានស្ថានភាពប្រេងឆៅដូចឆ្នាំ២០២០វិញ ដែលនៅពេលដែលប្រេងឆៅមានច្រើនលើសលុបរហូតខ្វះកន្លែងស្ដុក និងធ្លាក់ចុះក្រោមសូន្យ នោះប្រហែលជារុស្ស៊ីមិនសម្រេចចិត្ដទៅវាយអ៊ុយក្រែននោះទេ។ រុស្ស៊ីទៅវាយអ៊ុយក្រែនដោយហេតុតែយល់ថាក៏ទោះបីជាប្រទេសលោកខាងលិច ជាពិសេសសហភាពអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចាត់វិធានការលើការឈ្លានពាននេះ ប៉ុន្តែក្រុមលោកខាងលិចនឹងចាត់វិធានការថ្នមដៃបន្តិចដោយសារតែរុស្ស៊ីនៅតែជាតួអង្គដែលពិភពលោកនិងក្រុមប្រទេសទាំងនោះត្រូវការដើម្បីសម្រាលនូវបន្ទុកវិបត្ដិថាមពល និងការជួយដោះស្រាយការកើនឡើងនូវអតិផរណាពិភពលោក។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាទោះបីអ៊ុយក្រែនអំពាវនាវឱ្យពិភពលោកធ្វើពហិការមិននាំចូលថាមពលពីរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែមានតែសហរដ្ឋអាមេរិកមួយប៉ុណ្ណោះដែលប្រកាសបិទការនាំប្រេងឆៅចូលអាមេរិក។

ពង្រឹងសម្ព័ន្ធមិត្ដ និងឆ្លើយតបជាមួយអមិត្ដ

បច្ចុប្បន្នរុស្ស៊ីបានប្រើប្រាស់បាតបៀរជាបណ្ដើរៗក្នុងការពង្រឹងសម្ព័ន្ធមិត្ដ និងដាក់លក្ខខណ្ឌក្នុងការលក់ប្រេងទៅឱ្យប្រទេសដែលកំពុងកៀបច្របាច់សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី។ បុរសខ្លាំងរុស្ស៊ី លោកវ្លាដឺមៀរ ពូទីន បានចុះហត្ថលេខាអនុម័តអនុក្រឹត ដែលមានអានុភាពចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមេសានេះ ដើម្បីកម្រិតឱ្យប្រទេសនានាទិញឧស្ម័នធម្មជាតិពីរុស្ស៊ីដោយប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុ Rubles (រូបិយវត្ថុរុស្ស៊ី) ហើយក្នុងនោះ អ្នកទិញឧស្ម័នធម្មជាតិក៏ត្រូវបង្កើងគណនីជារូបិយវត្ថុ Rubles ជាមួយនឹងធនាគាររុស្ស៊ីដើម្បីទូទាត់ការទិញឧស្ម័នធម្មជាតិ។ លោក ​វ្លាដឺមៀរ ពូទីន ក៏មានប្រសាន៍ថា ប្រសិនបើការទូទាត់មិនអាចធ្វើបាន នោះរុស្ស៊ីនឹងចាត់ទុកថាការមិនបំពេញកាត្វកិច្ចរបស់ភាគីអ្នកទិញ ដែលក៏មានន័យថាកិច្ចសន្យានឹងត្រូវបញ្ចប់ហើយការទិញលក់ក៏ត្រូវឈប់ត្រឹមហ្នឹងដែរ។ ការដាក់លក្ខខណ្ឌបែបនេះបានផ្ដល់ប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនមកលើរុស្ស៊ីដូចជាបង្កើនតួនាទីនិងចរាចរណ៍រូបិយបណ្ណ Ruble នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ការធ្វើឱ្យតម្លៃរូបិយបណ្ណ Ruble ឡើងថ្លៃឡើងវិញ និងដាក់សម្ពាធទៅលើសហភាពអឺរ៉ុបនិងប្រទេសដែលកំពុងច្របាច់ករសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីវិញ។ រុស្ស៊ីក៏នឹងគ្រោងដាក់បន្តដាក់លក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់រូបិយបន្ន Ruble​បន្តទៀតទៅលើវិស័យប្រេងឆៅ។

អាស៊ីខ្លះត្រៀមយកប្រយោជន៍

មិនត្រឹមតែលោកខាងលិចទេដែលបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែអាស៊ីវិញក៏ចេញវិធានការទណ្ឌកម្មផងដែរដូចជាកូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន និងសិង្ហបុរីជាដើម។ ទន្ទឹមនឹងការចូលរួមដាក់ទណ្ឌកម្ម ក៏មានប្រទេសក្នុងអាស៊ីមួយចំនួនមានបំណងចងស្ពានចងមេត្រីជាមួយរុស្ស៊ីដែរ ដែលក្នុងនោះមានដូចជាប្រទេសចិន ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងប្រទេសឥណ្ឌា។ ក្នុងគោលដៅពង្រឹងសម្ព័ន្ធមិត្ដវិញ អ្នកជំនាញបានមើលឃើញថា រុស្ស៊ីនឹងបញ្ចុះតម្លៃប្រេងឆៅពិសេសសម្រាប់ប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន។ ឥណ្ឌាមានទំនាក់ទំនងការបរទេសបែប “ខ្នងដៃក៏សាច់បាតដៃក៏សាច់” ដែលម្ខាងត្រូវមានទំនាក់ល្អជាមួយលោកខាងលិច និងម្ខាងគឺជាដៃគូចាស់វស្សាជាមួយប្រទេសរុស្ស៊ី។ ក្នុងនាមឥណ្ឌាគឺជាប្រទេសធំមួយដែរ ដែលនាំចូលប្រេងឆៅច្រើនជាងគេ អ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឆៅរបស់ឥណ្ឌាសំខាន់មួយគឺរុស្ស៊ី។ រាប់ចាប់ពីសង្រ្គាមនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានឆេះមក គេសង្កេតឃើញថាការនាំចេញប្រេងរបស់រុស្ស៊ីបានធ្លាក់ចុះ​ ដែលមានន័យថា មានប្រេងឆៅជាច្រើនកំពុងតែកកស្ទះនៅរុស្ស៊ី។ យ៉ាងណាមិញ​ ដើម្បីសម្រួលស្ថានភាពក៏ដូចជាពង្រឹងសម្ព័ន្ធភាព រុស្ស៊ីហាក់កំពុងបញ្ចុះតម្លៃពិសេសឱ្យប្រទេសដែលមិនលូកដៃចូលក្នុងវិវាទរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន។ យោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ Bloomberg រុស្ស៊ីកំពុងផ្ដល់ឱ្យនូវការបញ្ចុះតម្លៃឱ្យទៅឥណ្ឌា ដែលបញ្ចុះតម្លៃជាង ៣៥$ ក្នុងមួយបារ៉ែលនៃតម្លៃមុនសង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែ​ យោងតាមអ្នកជំនាញប្រេងឆៅលោក Matt Smith  យល់ឃើញថា ឥណ្ឌានឹងមិនអាចទិញប្រេងឆៅ ឬជួយយកប្រេងឆៅពីរុស្ស៊ីច្រើនក្រាស់ក្រែលនោះទេ ពីព្រោះការនាំចូលប្រេងឆៅពីរុស្ស៊ីអាចមានតម្លៃថ្លៃជាងបន្តិចពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ ខុសពីឥណ្ឌា ប្រទេសចិន ត្រូវការប្រេងឆៅច្រើន និងមានសមត្ថភាពទិញប្រេងឆៅច្រើនពីប្រទេសរុស្ស៊ីបាន ដែលអាចទាញយកប្រយោជន៍ពីការទិញប្រេងឆៅថោក ខណៈប្រទេសដទៃកំពុងវឹកវរនឹងការឡើងថ្លៃ។ ចិនក៏មិនឈឺក្បាលដូចសហរដ្ឋអាមេរិកដែលខិតខំស្វែងរកដំណោះស្រាយដើម្បីទប់ស្ថានភាពបន្ទាប់ពីបិទការនាំចូលប្រេង និងសហភាពអឺរ៉ុបដែលត្រៀមចិត្ដត្រៀមកាយនៅពេលដែលខ្វះអ្នកផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឆៅមួយដ៏ធំ។

ជារឿយៗជម្លោះព្រំដែននៅតែជាបញ្ហាប្រឈមនៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅជុំវិញពិភពលោក។ ប្រសិនបើយោងទៅតាមកម្មវិធីព្រំដែន​ African Union Border Program (AUBP) គឺបានបង្ហាញថាមានតែប្រហែលមួយភាគបីតែប៉ុណ្ណោះនៃព្រំដែនក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន៥៤នៃទ្វីបអាហ្វ្រិកដែលត្រូវបានបោះបង្គោលជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ ហើយប្រទេសជាច្រើននៅតែមានព្រំដែនហួសសម័យ​និងមិនជាក់លាក់ដែលពឹងផ្អែកលើទន្លេ ខ្សែដើមឈើ ឬផ្លូវជាការកំណត់ខ្សែខ័ណ្ឌដែលមានភាពមិនជាក់លាក់ហើយអាចរំកិលឬផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា។

ដោយសារតែបញ្ហាព្រំដែនគឺជាដើមចមនៃការបង្កឱ្យមានជម្លោះនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសនិងប្រទេសនៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ នេះហើយ ទើបនៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងលើកយកបញ្ហាមួយមកបកស្រាយដែលនោះគឺជម្លោះដែនទឹករវាងប្រទេសកេនយ៉ានិងសូម៉ាលីដែលជាជម្លោះទ្វេភាគីដ៏ក្តៅគគុកមួយហើយបានឈានទៅដល់ការប្តឹងផ្តល់គ្នា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice)ផងដែរ។

ជម្លោះដែលបានកើតឡើងរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះនៅលើគឺដោយសារតែការព្យាយាមថែរក្សានូវផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលបានមកពី​​ធនធានធម្មជាតិជាច្រើនដូចជា​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ដ៏សម្បូរបែបដែលមាននៅក្នុងមហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា​ដែលប្រទេសទាំងពីរមានព្រំប្រទល់ទៅនឹង។​ ជម្លោះរវាងប្រទេសកេនយ៉ា និងប្រទេសសូម៉ាលី បានចាប់ផ្តើមនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០នៅពេលដែលប្រទេសកេនយ៉ាព្យាយាមទាមទារកម្មសិទ្ធិព្រំដែនសមុទ្រដែលលាតសន្ធឹងចូលនៅក្នុងដែនទឹករបស់ប្រទេសសូម៉ាលី ដែលវិវាទនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងជម្លោះព្រំដែនភាគខាងត្បូង រវាងប្រទេសកេនយ៉ានឹង ប្រទេសតង់ហ្សានីផងដែល។​ នៅជំុវិញបញ្ហានេះប្រទេសកេនយ៉ាបានទាមទារផ្ទៃទឹក ១០០០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ជិត៤០០០០ម៉ាយការ៉េ) ដែលការទាមទារនេះត្រូវបានប្រទេសសូម៉ាលីលើកឡើងថាជាការរំលោភបំពានទៅលើអធិបតេយ្យភាពដែនទឹករបស់ខ្លួន។ ស្របពេលជាមួយគ្នានឹងការលើកឡើងរបស់ប្រទេសសូម៉ាលីថាយ៉ាងដូច្នេះ ប្រទេសកេនយ៉ាបានលើកអំណះអំណាងថា ប្រទេសរបស់ខ្លួនធ្លាប់បានមានកិច្ចព្រមព្រៀងការគូសបន្ទាត់ព្រំដែនដែលមានដូចដែលការទាមទាររបស់ខ្លួននេះជាយូរមកហើយជាមួយប្រទេសសូម៉ាលី ហេតុដូចនេះហើយទើបដែនទឹកប្រមាណជាង១០០០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េនេះវាជាដែនទឹកស្របច្បាប់របស់ខ្លួន។ ប្រទេសកេនយ៉ាបានលើកឡើងថា ប្រសិនបើប្រទេសសូម៉ាលីមិនយល់ព្រមតាមកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែនទ្វេភាគីនេះទេ ហេតុដូចម្តេចបានជាប្រទេសសូម៉ាលីមិនដែលមានការតវ៉ានៅពេលនោះ ហើយទើបតែមានវិវាទនៅពេលនេះទៅវិញ។ ជាការឆ្លើយតប ប្រទេសសូម៉ាលីបានលើកយកបញ្ហានយោបាយផ្ទៃក្នុងមកជាមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យប្រទេសសូម៉ាលី​មិនមានឱកាសក្នុងការទាមទារឬដោះស្រាយបញ្ហាដែនទឹកនេះ។ លើសពីនេះទៀត ប្រទេសសូម៉ាលី​បានលើកឡើង​ថា ព្រំដែន​សមុទ្រ​គួរតែ​ស្រប​នឹង​ការអនុវត្ត​ស្តង់ដារ​ក្នុង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ ហើយ​ការកំណត់ព្រំដែនទឹកគឺត្រូវប្រើប្រាស់មាត្រដ្ឋានដែលវាស់វែងរយៈចម្ងាយអធិបតេយ្យភាពដែនសមុទ្ររបស់ប្រទេសមួយដែលលាតសន្ធឹងចម្ងាយ ២០០​​មីលណូលទីក ដោយគិតចាប់ពីបន្ទាត់មូលដ្ឋាន ឬហៅថាបន្ទាត់កំណត់ខាងក្រៅនៃសមុទ្រដែនដី​ (200 miles from the baseline)ដូចដែលបានចែងនៅក្នុងនីតិសមុទ្រអន្តរជាតិ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ដែលប្រទេសកេនយាបានធ្វើទុកបុកម្នេញនៅតាមព្រំដែនសមុទ្រ ប្រទេស​សូម៉ាលី​មិន​មាន​​អំណាចខ្លាំងខ្លារ​ក្នុងការប្រឆាំងជាមួយនឹងកេនយ៉ាឡើយព្រោះសូម៉ាលីបានស្ថិតក្រោមរបបផ្តាច់ការយោធារបស់ប្រធានាធិបតី Mohamed Siad Barre ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសសូម៉ាលីក្លាយជារដ្ឋដែលបរាជ័យ( Failed State)។ រដ្ឋដែលបរាជ័យគឺជារដ្ឋដែលមាននយោបាយបែកបាក់រហូតដល់ចំណុចមួយដែលរដ្ឋាភិបាលគ្មានលក្ខខណ្ឌមូលដ្ឋាននិង គ្មានអធិបតេយ្យនិងមិនដំណើរការបានត្រឹមត្រូវទៀតទេ។ ទើបតែចាប់ពីឆ្នាំ២០១២ប៉ុណ្ណោះដែលសូម៉ាលីមានរដ្ឋាភិបាលដែលមានសមត្ថភាពនិងបានលើកយកជម្លោះនេះទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ)នៅឆ្នាំ២០១៤ ដោយបានអំពាវនាវអោយកេនយ៉ាគោរពតាមគោលការណ៍ របស់អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រThe United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS)។

នៅក្នុងការកាត់ក្តី តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចថា ព្រំដែនសមុទ្រដែលមានជម្លោះរវាងប្រទេសសូម៉ាលី និងកេនយ៉ា គួរតែត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិដល់ប្រទេសសូម៉ាលីក្នុងការចូលកាន់កាប់ដែនសមុទ្រភាគច្រើននៃតំបន់ជម្លោះជាពិសេសគឺតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ Exclusive Economic Zone(EEZ)ខណ:ដែលកេនយ៉ាទទួលបានតំបន់មួយផ្នែកតូចតែប៉ុណ្ណោះ។  ប៉ុន្តែប្រទេសកេនយ៉ាបានច្រានចោលសេចក្តីសម្រេចនេះទាំងស្រុងនិងបានចោទប្រកាន់ ICJ ពីបទលម្អៀង។ សូម៉ាលីក៏បានបន្ថែមដែរថា កេនយ៉ាធ្លាប់បានរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន ដោយប្រតិបត្តិការនៅក្នុងដែនទឹករបស់ខ្លួន និងទាមទារសំណងទៅលើតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខផងដែរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា   Exclusive Economic Zone(EEZ)គឺជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ដូចដែលបានកំណត់ដោយអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ ១៩៨២ គឺជាតំបន់នៃសមុទ្រដែលរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយមានសិទ្ធិពិសេសទាក់ទងនឹងការរុករក និងប្រើប្រាស់ធនធានសមុទ្រ រួមទាំងការផលិតថាមពលពីទឹក និងខ្យល់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក្រុមចៅក្រមចំនួន១៤នាក់ដែលអង្គុយនៅទីក្រុងឡាអេ បាននិយាយថា ប្រទេសកេនយ៉ាមិនបានបង្ហាញភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថាប្រទេសសូម៉ាលីបានយល់ព្រមលើព្រំដែនដែលកេនយ៉ាបានទាមទារនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញកេនយ៉ាបានគូសបន្ទាត់ថ្មីមួយដែលបានបំបែកតំបន់ជម្លោះជាពីរទៅវិញ។ លើសពីនេះទៅទៀត ចៅក្រម​បាន​ច្រានចោល​ខ្សែបន្ទាត់​ដែល​កេនយ៉ា​បាន​ស្នើ​ពង្រីក​ពី​ឆ្នេរ​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ចៅក្រមបានលើកឡើង​ថា​វា​នឹង​មាន​ឥទ្ធិពល​កាត់​ផ្តាច់ដែនទឹក​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​សម្រាប់​ប្រទេស​សូម៉ាលី។

ទោះបីជាមានការព្រួយបារម្ភថាការប្រឈមមុខដាក់គ្នានាពេលបច្ចុប្បន្នរវាងរដ្ឋទាំងពីរមានហានិភ័យដែលអាចឈានទៅជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយប្រដាប់អាវុធក៏ដោយ ទាំងកេនយ៉ា និងសូម៉ាលីមិនមានលទ្ធភាពឈានទៅដល់ការផ្ទុះប្រដាប់អាវុធជាមួយគ្នានោះទេនេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយItalian Institute For International Studies។ មូលហេតុទីមួយគឺ ប្រសិនបើការកើនឡើងដោយហិង្សាររវាងប្រទេសទាំងពីរនឹងបង្កការគំរាមកំហែងយ៉ាងធំដល់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងតំបន់អាហ្រ្វិកដូចជា LAPSSET (ច្រក Lamu Port-South Sudan-Ethiopia-Transport Corridor) ដែលវានឹងធ្វើអោយខាតប្រយោជន៏ប្រទេសទាងពីរក៏ដូចជាតំបន់អាហ្រ្វិកផងដែរ។ មូលហេតុទីពីរ សេដ្ឋកិច្ចកេនយ៉ានឹងរងទុក្ខយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារប្រទេសសូម៉ាលី ដោយសូម៉ាលីគឺជាទីផ្សារដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ការនាំចេញរបស់ប្រទេសកេនយ៉ា រួមទាំងតំបន់ Miraa ផងដែរ។ មូលហេតុទីបីគឺ ប្រសិនបើជម្លោះប្រដាប់អាវុធកើតឡើងមែននោះ ប្រទេសកេនយ៉ានឹងបង្ខំជនជាតិសូម៉ាលីដែលភៀសខ្លួននៅតាមព្រំដែនរបស់ខ្លួនអោយ ធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍។ កេនយ៉ាក៏ធ្លាប់បានធ្វើការទាមទាររបស់ខ្លួនទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យបិទជំរុំជនភៀសខ្លួនចំនួនពីរ (Dadaab និង Kakuma)ផងដែរ។ ចំនួនប្រជាជននៃជំរុំទាំងពីរបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ហើយសព្វថ្ងៃនេះ Kakuma និង Dadaab រួមគ្នាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះទទួលជនភៀសខ្លួនដែលមានជនភៀសខ្លួនជ្រកកោនជាង៤០០០០០នាក់មកពីជាងដប់ប្រទេសផ្សេងៗគ្នាដោយភាគច្រើនគឺជាប្រជាជនសូម៉ាលីព្រោះប្រទេសនេះនៅតែខ្វះសមត្ថភាពក្នុងការតាំងទីលំនៅថ្មី។ បញ្ហានេះ​ក៏​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថានភាព​មនុស្សធម៌ និង​សន្តិសុខ​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅ​ទៀត​នៅ​តំបន់ Horn of Africa។

ការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងការពង្រាយកងទ័ពចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន បានធ្វើឲ្យប្រទេសនៅក្នុងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបមានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះចំណាត់ការរបស់ប្រទេសរូស្ស៊ី។ មេដឹកនាំបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបជាច្រើន បានចោទប្រកាន់ថាប្រទេសរូស្ស៊ីបាននាំមកនូវអស្ថិរភាពដល់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបសារជាថ្មី។ ប៉ុន្តែភាពភ័យខ្លាចរបស់ប្រទេសនានានៅក្នុងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបមិនដូចគ្នានោះទេ។ ជាក់ស្តែងមានប្រទេសចំនួនពីរដែលភ័យខ្លាចថាខ្លួននឹងក្លាយជាគោលដៅបន្ទាប់របស់លោកពូទីន ដែលនោះគឺប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា​(Moldova)និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី (Georgia)។ តើហេតុអ្វីបានជាជម្លោះរវាងប្រទេសរូស្ស៊ីនិងប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ?

៣ ប្រទេសមែន ប៉ុន្តែមានចំណុចនយោបាយដូចគ្នាច្រើន

នៅពេលដែលលោកពូទីនបានបញ្ជាកងទ័ពឲ្យចូលទៅក្នុងទឹកដីប្រទេសអ៊ុយក្រែន មេដឹកនាំទាំងប្រមុខរដ្ឋ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជារដ្ឋមន្រ្តីនានានៃប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីបានថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅលើរូស្ស៊ីនៅក្នុងបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយសង្គមផ្លូវការរបស់ពួកគេ ។ ប្រតិកម្មរបស់ថា្នក់ដឹកនាំនៃប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីគឺមិនមានអ្វីគួរភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ ដោយសារតែប្រទេសទាំង៣មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ស្តែងចេញពីភាពដូចគ្នានៃរបបនយោបាយ ក៏ដូចជាផ្នត់គំនិតនយោបាយរបស់ប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ។ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងបីគឺមានទំនោរទៅកាន់ប្រទេសលោកខាងលិចដូចគ្នា។ ជាក់ស្តែងនៅពេលដែលលោកសេឡេនស្គី ប្រធានាធិបតីរបស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន បានចុះហត្ថលេខាដើម្បីក្លាយជាសមាជិករបស់សហភាពអ៊ឺរ៉ុបនៅដើមខែមិនានេះ រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា និងហ្សកហ្ស៊ី ក៏បានចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការដើម្បីក្លាយជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនៅក្នុងថ្ងៃតែមួយផងដែរ។ មិនមែនតែរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសទាំងបីនោះទេ ដែលទំនោរទៅរកប្រទេសលោកខាងលិច សូម្បីតែប្រជាជននៅទីនោះក៏មានទស្សនៈវិជ្ជមានចំពោះលោកខាងលិចផងដែរ។ ជាក់ស្តែង ដោយយោងទៅតាមការស្ទង់មតិរបស់ស្ថាប័នNDI ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ នៅក្នុងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី មានអ្នកឆ្លើយតបចំនួន៨២%គាំទ្រឲ្យប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីក្លាយជាសមាជិករបស់អង្គការណាតូ ហើយមានចំនួន៧៤% គាំទ្រឲ្យប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីក្លាយជាសមាជិករបស់សហភាពអឺរ៉ុប។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅឯប្រទេសអ៊ុយក្រែនវិញ យោងទៅតាមការស្ទង់មតិរបស់IRI ក្នុងឆ្នាំ២០២១ បានបង្ហាញថាប្រជាជនអ៊ុយក្រែន៥៤% គាំទ្រឲ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្លាយជាសមាជិករបស់អង្គការណាតូ ហើយចំនួន៥៨% គាំទ្រឲ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្លាយជាសមាជិករបស់សហភាពអឺរ៉ុប។ ចំណែកឯប្រទេសម៉ុលដូវ៉ាវិញ ប្រជាជនភាគច្រើនមិនគាំទ្រឲ្យក្លាយជាសមាជិករបស់អង្គការណាតូទេ ដោយមានអ្នកឆ្លើយតប៤៦%ប្រឆាំងនឹងប្រទេសម៉ុលដូវ៉ាក្លាយជាសមាជិកណាតូ តែប្រជាជនម៉ុលដូវ៉ាចំនួន ៣៨% គាំទ្រឲ្យចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប នេះបើយោងតាមទិន្នន័យរបស់ International Republican Institute។ ចំណុចទីពីរដែលប្រទេសទាំងបីមានលក្ខណៈដូចគ្នានោះគឺ មានចលនាទាមទារឯករាជ្យដែលដឹកនាំដោយជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសទាំងបីរៀងៗខ្លួន។ ជាក់ស្តែងប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺមានតំបន់ដុនបាស និងគ្រីមៀដែលប្រជាជនភាគច្រើននៅទីនោះគឺជាជនជាតិរូស្ស៊ី។ ចំណែកឯប្រទេសម៉ុលដូវ៉ាវិញមានតំបន់Transnistria ដែលមានជនជាតិរូស្ស៊ីមួយភាគធំរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ។ ឯប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីវិញក៏មានរដ្ឋAbkhazia និងរដ្ឋOssetiaខាងត្បូង ដែលមានជនជាតិភាគតិច Abkhazian និង Ossetian រស់នៅក្នុងតំបន់នោះផងដែរ។ រដ្ឋដែលទាមទារបំបែកចេញពីរដ្ឋាភិបាលមជ្ឍិមទាំងនោះ គឺមិនមានការទទួលស្គាល់ពីប្រទេសនានានៅទូទាំងពិភពលោកនោះឡើយ គឺមានតែរដ្ឋាភិបាលក្រឺមឡាំងប៉ុណ្ណោះដែលទទួលស្គាល់ឯករាជ្យរបស់រដ្ឋទាំងនេះ(លើកលែងតែរដ្ឋ Transnistria ដែលរូស្ស៊ីមិនបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ តែមានវត្តមានកងកម្លាំងរបស់ប្រទេសរូស្ស៊ីនៅទីនោះតាំងពីឆ្នាំ១៩៩០)។ រដ្ឋាភិបាលក្រឺមឡាំងក៏បានយកអំណះអំណាង ក្នុងការការពារប្រជាជននៅក្នុងរដ្ឋទាមទារឯករាជ្យទាំងនោះដើម្បីពង្រាយកងទ័ពចូលទៅក្នុងប្រទេសទាំងបី ដូចជាសង្គ្រាមរូស្ស៊ីនិងម៉ុលដូវ៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ សង្គ្រាមរូស្ស៊ី និងហ្សកហ្ស៊ី ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ក៏ដូចជាការចូលកាន់កាប់តំបន់ដុនបាស និងគ្រីមៀរក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ផងដែរ។

សុទ្ធតែជាប្រទេសសំខាន់ក្នុងចិត្ដរុស្ស៊ី

ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី និងប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា គឺសុទ្ធតែជាប្រទេសដែលមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងគោលការនយោបាយការប្រទេសរបស់រដ្ឋធានីម៉ូស្គូ។ មូលហេតុទីមួយនោះគឺដោយសារតែប្រទេសទាំងបីគឺជាអតីតរដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពសូវៀត ក៉ដូចជាអតីតទឹកដីនៃចក្រភពរូស្ស៊ី។ ដូចនេះហើយប្រទេសរូស្ស៊ីចាត់ទុកប្រទេសទាំងបីក៏ដូចជាប្រទេសដែលជាអតីតសហភាពសូវៀតឯទៀតជាដែនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។ រូស្ស៊ីមិនចង់ឲ្យប្រទេសទាំងនេះងាកទៅរកប្រទេសលោកខាងលិចនោះទេ ព្រោះប្រសិនបើប្រទេសរូស្ស៊ីបណ្តោយឲ្យប្រទេសទាំងបីក្លាយជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុបគឺដូចជានាំសេចក្តីគ្រោះថ្នាក់ចូលមកជិតរបងផ្ទះទៅហើយ។ មូលហេតុទីពីរដែលប្រទេសទាំងបីសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសរូស្ស៊ីគឺដោយសារតែកត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រផងដែរ។ ជាក់ស្តែង ទីក្រុងគៀវ(Kyiv) នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺជាទីកន្លែងនៃការកកើតអរិយធម៏រូស្ស៊ី ហើយជនជាតិរូស្ស៊ី និងជនជាតិអ៊ុយក្រែនបានអះអាងថាទីក្រុងនេះគឺជាទីក្រុងកំណើតនៃជាតិសាសន៏របស់គេរៀងៗខ្លួន។ ចំណែកឯប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីវិញក៏ជាទីកន្លែងសំខាន់ផងដែរ ជាពិសេសនៅក្នុងសម័យសហភាពសូវៀត ដោយប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីជាទីកន្លែងកំណើតរបស់ លោក ស្តាលីនដែលជាមេដឹកនាំដ៏មានឥទ្ធិពលមួយរូបរបស់សហភាពសូវៀត។ មូលហេតុទីបីដែលប្រទេសទាំងបីសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសរូស្ស៊ីគឺដោយសារតែកត្តាភូមិសាស្ត្រ។ ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីមានឆ្នេរជាប់នឹងសមុទ្រខ្មៅ។ ចំពោះប្រទេសរូស្ស៊ី សមុទ្រខ្មៅគឺសំខាន់ណាស់ដោយសារតែសកម្មភាពនៃការដឹកជញ្ចូនតាមផ្លួវទឹកគឺឆ្លងកាត់សមុទ្រខ្មៅមួយនេះ។ នេះដោយសារតែមានតែកំពង់ផែតាមសមុទ្រមួយនេះទេ ដែលរូស្ស៊ីអាចប្រើប្រាស់ពេញមួយឆ្នាំបាន ដោយសារតែឆ្នេរសមុទ្រឯទៀតរបស់ប្រទេសរូស្ស៊ីគឺមិនអាចធ្វើដំណើរក្នុងរដូវរងារបាននោះទេ។ ដូច្នេះរូស្ស៊ីត្រូវធានាបានថាដែនសមុទ្រខ្មៅនឹងមិនមានវត្តមានកងទ័ពគូប្រជែង ជាពិសេសគឺប្រទេសលោកខាងលិច។ ចំណែកឯប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីវិញគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ភ្នំCaucasus ដែលមានផ្ទុកទៅដោយប្រព័ន្ធបង្ហូរប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិដែលដឹកនាំធនធានធម្មជាតិទាំងនេះរវាងប្រទេសរូស្ស៊ី និងប្រទេសក្នុងតំបន់ដែលជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មរបស់រូស្ស៊ីមានដូចជាប្រទេសតួគីនិងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាដើម។ ប្រទេសម៉ុលដូលវ៉ាវិញជាពិសេសគឺក្រុងCosbana រដ្ឋTransnistria គឺមានវត្តមានកងទ័ពនិងសព្វាវុធរបស់រូស្ស៊ី ជាពិសេសគឺឃ្លាំងរំសេវដែលគេចាត់ទុកថាជាឃ្លាំងរំសេវដែលធំជាងគេនៅក្នុងអ៊ឺរ៉ុបភាគខាងកើត ដែលមានសារៈប្រយោជន៏សម្រាប់ប្រទេសរូស្ស៊ីនៅពេលដែលប្រទេសរូស្ស៊ីប្រលូកនៅក្នុងសង្គ្រាម។

សរុបមក ប្រទេសទាំងបីគឺមានជោគវាសនាដូចគ្នា ដោយសារតែប្រទេសទាំងបីធ្លាប់មានការប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងប្រទេសរូស្ស៊ីរួចមកហើយ។ អ្វីដែលបានកើតឡើងក្នុងប្រទេសម៉ុលដូវ៉ាក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០០៨ បានកើតឡើងទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែនដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ហើយអ្វីដែលមានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២នេះ ក៏អាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីជោគវាសនានិងអនាគតរបស់ប្រទេសម៉ុលដូវ៉ា និងប្រទេសហ្សកហ្ស៊ីផងដែរ។បេសសកម្មយោធាពិសេសរបស់ប្រទេសរូស្ស៊ីទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែននេះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលកំណត់ជោគវាសនារបស់អឺរ៉ុបខាងកើតទាំងមូល។ បើប្រៀបធៀបជាមួយនឹងប្រទេសដែលជាអតីតសហភាពណាសូវៀតដទៃទៀត ប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺមានកម្លាំងយោធាខ្លងជាងគេ បើមិនរាប់បញ្ចូលប្រទេសរូស្ស៊ី។ ដូចនេះហើយ ប្រសិនបើប្រទេសរូស្ស៊ីទទួលជ័យជំនះនោះគឺអាចចងជើងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ក៏ដូចជាព្រមានប្រទេសដទៃទៀតមិនឲ្យឃ្លាតចេញដែនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនឡើយ។

ក្រោយពីសង្រ្គាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៥ បណ្តាប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមបរទេសបានចាប់ផ្តើមទាមទារឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនជាពិសេសគឺប្រទេសនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីនិងទ្វីបអាហ្រ្វិក។ មួយវិញទៀតបណ្តាប្រទេសម្ចាស់អាណានិគមមួយចំនួននៅអឺរ៉ុប ដូចជាប្រទេសបារាំងជាដើមបានទទួលរងនូវការខូចខាតខ្លាំងក្នុងសម័យសង្គ្រាមដោយសារតែការវាយប្រហារខ្លាំងដោយពួកណាស៊ីរបស់ហ៊ីត្លែរ។ ទោះបីជា ជ័យជំនះបានទៅលើខាងសម្ព័ន្ធមិត្តដែលមានអង់គ្លេសនិងបារាំងដែលអាចឱ្យប្រទេសទាំងនេះវិល ត្រលប់ទៅកាន់ដែនដីអាណានិគមខ្លួនវិញក៏ដោយ ក៏ឥទិ្ធពលរបស់ពួកគេនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងបានធ្លាក់ចុះ ។ បណ្តាប្រទេសដែលនៅក្រោមអាណានិគមជាច្រើនដែលនៅអាស៊ីនិងអាហ្រ្វិកទាមទារឯករាជ្យបានជោគជ័យជាពិសេសនៅចុងទសវត្សទី៤០ និងទសវត្សទី៥០។ នៅពេលដែលបញ្ចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី២ និងការចាកចេញពីសករាជអាណានិគមនិយម ពិភពលោកបានជួបប្រទះនូវសង្គ្រាមមួយថ្មីក៏បានកើតឡើង នោះគឺជាសង្រ្គាមត្រជាក់ដែលជាសង្រ្គាមមនោគមវិជ្ជារវាងប្រទេសអាមេរិចនិងសហភាពសូវៀត។ សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ប្រទេសតតិយលោកដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសអាណានិគម ដែលប្រទេសតូចៗក្លាយជាកូនអុកនិងការប្រទាញប្រទង់គ្នារវាងមនោគមន៍វិជ្ជាកុម្មុយនីស្ដ និងមនោគមន៍វិជ្ជាសេរី។ ហេតុដូចនេះហើយ ទើបបណ្តាប្រទេសដែលទទួលអាណានិគមថ្មីៗទាំងនោះបានរៀបចំសន្និសីទមួយ ដែលមានឈ្មោះថាសន្និសីទអាស៊ី អាហ្វ្រិក ដែលយើងអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថាសន្និសីទទីក្រុងបានឌុង ដែលប្រារព្ធក្នុងទីក្រុងបានឌុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥។ តើសន្និសីទនេះចាប់ផ្តើមយ៉ាងដូចម្តេចនិងបង្កើតឡើងដើម្បីអ្វី?

១. តើអ្វីជាសន្និសីទអាស៊ី-អាហ្វ្រិក?

សន្និសីទអាស៊ី-អាហ្វ្រិកដែលយើងស្គាល់ថាសន្និសីទក្រុងបានឌុង គឺជាជំនួបដែលធំមួយនៃប្រទេសដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យនៃតំបន់អាស៊ីនិងអាហ្វ្រិកដែលបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី១៨ដល់២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៥ ក្នុងទីក្រុងបានឌុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ សន្និសីទនេះត្រូវបានរៀបចំដោយ៥ប្រទេសជាអ្នកផ្តួចផ្តើមឡើងមានដូចជា ឥណ្ឌូនេស៊ី ភូមា ឥណ្ឌា សេឡង់(Ceylon) និងប៉ាគីស្ថាន។ ក្នុងនោះសន្និសីទនេះមានប្រទេសចំនួន ២៩ចូលរួមដែលយើងបានឃើញថាប្រទេសកម្ពុជាក៏បានចូលរួមផងដែរក្រោមការដឹកនាំព្រះបាទនរោត្តមសីហនុដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងឆ្នាំ១៩៥៣ ចំណែកឯប្រទេស២៨ទៀតមានដូចជាអាហ្គានីស្ថាន ភូមា សេឡង់(Ceylon) សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ស៊ីប អេហ៊ី្សប អេត្យូពី ហ្គាណា(Gold coast) ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ ជប៉ុន ហ្ស៊កដានី ឡាវ លីបង់ លីប៊ីរីយ៉ា លីប៊ី នេប៉ាល់ ប៉ាគីស្ថាន ភីលីពីន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ស៊ីរី សូដង់ ថៃ តួកគី រដ្ឋវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម និងយេមែន។ ក្នុងនោះសន្និសីទនេះមានគោលបំណងសំខាន់ៗដូចជា ពិភាក្សាគ្នាលើសន្តិភាពនិងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌រវាងអាស៊ីនិងអាហ្រ្វិក ការប្រឆាំងនឹងរបបអាណានិគមនិយម និងជាពិសេសការពិគ្រោះអំពីតួនាទីរបស់ប្រទេសតតិយលោក(Third world)ក្នុងសង្រ្គាមត្រជាក់។ ក្នុងសន្និសីទនេះ យើងសង្កេតឃើញថាប្រទេសចិនដែលទើបប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត និងប្រទេសឥណ្ឌាដែលទើបទទួលឯករាជ្យពីប្រទេសអង់គ្លេស ដែលជាប្រទេសធំពីរក្នុងលោកនេះក៏បានចូលរួមក្នុងសន្និសីទនោះផងដែរ។ ក្នុងនោះមេដឹកនាំដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃប្រទេសទាំង ២ ដែលបានចូលរួមសន្និសីទនេះមានលោក ជូអេនឡាយជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសរបស់ប្រទេសចិននិង លោកនេរុដែលជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌា។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលប្រទេសតតិយលោកបានប្រកាន់យកនិងភាគច្រើនបន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំនេះគឺនយោបាយអព្យាក្រឹត និងបានបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធដែលយើងឃើញដូចជាឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី និងកម្ពុជាជាដើម។

២. សេចក្តីប្រកាសនៃសន្និសីទ

ក្នុងរយៈពេល៦ថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំប្រទេសដែលចូលរួមទាំងឡាយបានសម្រេចចេញនៅ១០ ចំណុចដែលគេឱ្យឈ្មោះថា «សេចក្តីប្រកាសលើការលើកកម្ពស់សន្តិភាពពិភពលោកនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ» ដែលមានដូចតទៅ៖

• គោរពសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋាន និងប្រតិបត្តិតាមគោលការណ៍នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ
• គោរពអធិបតេយ្យភាពបូរណភាពទឹកដីនៃប្រជាជាតិទាំងអស់
• ទទួលស្គាល់និងគោរពឱ្យមានសមភាពគ្រប់ប្រទេស មិនថាតូចឬធំ
• មិនមានការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសនីមួយៗ និងគោរពសិទ្ធិរបស់ប្រទេសនីមួយៗ ក្នុងការការពារខ្លួន ឯកតោភាគី ឬសមូហភាព ដោយអនុលោមតាមធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ
• គោរពសិទ្ធិរបស់ប្រទេសនីមួយៗ ក្នុងការការពារខ្លួន ឯកតោភាគី ឬសមូហភាព ដោយអនុលោមតាមធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ
• ក. បដិសេធនឹងការរៀបចំកម្លាំងទ័ពនិងការការពារ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍របស់មហាអំណាច
  ខ. មិនដាក់សម្ពាធទៅលើប្រទេសណាមួយ ព្រោះប្រទេសនីមួយៗមានសិទ្ធិស្មើៗគ្នា
• ការបដិសេធពីសកម្មភាព ឬការគំរាមកំហែងនៃការឈ្លានពាន ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យភាពនយោបាយនៃប្រទេសណាមួយ
• ការដោះស្រាយវិវាទអន្តរជាតិទាំងអស់ដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី ដូចជាការចរចា ការផ្សះផ្សា មជ្ឈត្តកម្ម ឬការដោះស្រាយតាមផ្លូវតុលាការ ព្រមទាំងមធ្យោបាយសន្តិវិធីផ្សេងទៀតនៃជម្រើសរបស់ភាគី ដោយអនុលោមតាមធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
• ការលើកកម្ពស់ផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ
• គោរពយុត្តិធម៌ និងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ។

សេចក្តីប្រកាសនេះបានសបញ្ជាក់ថា គ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ដែលទើបបានឯករាជ្យឬប្រទេសតតិយលោកនឹងប្រកាន់នយោបាយអព្យាក្រឹតដើម្បីថែរក្សាសន្តិភាពរបស់ខ្លួននិងមិនចង់ស្ថិតនៅក្រោមមហាអំណាចមួយណាឡើយ ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យកិច្ចការនយោបាយរបស់ខ្លួន ស្ថិតក្នុងការប្រទាញប្រទង់របស់មហាអំណាចនិងមិនមានតុល្យភាពរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ។

សរុបមក សន្និសីទអាស៊ី អាហ្រ្វិក បានប្រព្រឹត្តឡើងក្នុងពេលដែលពិភពលោកបញ្ចប់នូវសករាជនៃអាណានិគមនិយម ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជាច្រើនមានឯករាជ្យភាពដោយខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែដោយត្រូវមកជួបប្រទះសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងអាមេរិចនិងសូវៀត ប្រទេសដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យមានភាពភ័យខ្លាចក្នុងធ្លាក់ចូលភ្នក់ភ្លើងសង្គ្រាមដែលបង្កជាអស្ថិរភាពនយោបាយ ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបង្កើតនៅសនិ្នសីទទីក្រុងបានឌុង នេះឡើងដើម្បីសនិ្តភាពនិងធានាតួនាទីនៃប្រទេសដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យនៅកណ្តាលនិងអព្យាក្រឹត ហើយក៏ដើម្បីកំណត់តួនាទីរបស់ប្រទេសតតិយលោកក្នុងពេលពិភពលោកស្ថិតក្នុងបរិបទសង្រ្គាមត្រជាក់ផងដែរ។

សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ ឬអាចហៅម្យ៉ាងទៀតបានថាសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រពែក្សទី ២ (Second Persian Gulf War) បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០០៣ នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានចល័តទ័ពរបស់ខ្លួនចូលក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់ បន្ទាប់ពីឧក្រិដ្ឋកម្ម ៩/១១ ដែលមានការវាយប្រហារពីសំណាក់ក្រុម Al Qaeda មកលើទីក្រុងញ៉ូវយ៉ក និងវ៉ាស៊ីនតោន។ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់បានប្រពឹ្រត្តិទៅអស់រយៈពេល ៨ ឆ្នាំ ៨ ខែ និង ២៦ ថ្ងៃ ដែលបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១១ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក សម្រេចដកទ័ពខ្លួនចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងមកស្គាល់អំពីមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ និងការលទ្ធផលដែលបន្សល់ទុកដោយសង្គ្រាម ក៏ដូចជាបទវិភាគលើការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់។

តើមានមូលហេតុចម្បងអ្វីខ្លះដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមអីរ៉ាក់?

តាមពិតទៅ មូលហេតុដែលមានសង្គ្រាមអីរ៉ាក់នេះគឺអាចកើតចេញតាំងពីសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រពែក្សលើកទី១ នៅឆ្នាំ១៩៩១មកម្ល៉េះ។ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រពែក្សលើកទី ១ កើតឡើងដោយសារតែអីរ៉ាក់លើកទ័ពចូលទៅលុកលុយប្រទេសកូវ៉ែតហើយអាមេរិកក៏ដូចជាទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្ដបានលើកទ័ពមកជួយរំដោះកូវ៉ែតចេញពីក្រញាំដៃរបស់អីរ៉ាក់ ដែលដើមចមដំបូងនៃសសង្គ្រាមមួយនេះគឺអីរ៉ាក់បានចោទប្រទេសកូវ៉ែតថាបានបូមប្រេងនៅលើទឹកដីខ្លួន។ កាលនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដូចជាកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្ដលើកទ័ពចូលទៅជួយកូវ៉ែតដោយសារតែក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានចេញសេចក្ដីសម្រេចឱ្យអីរ៉ាក់ដកទ័ពចេញពីកូវ៉ែត ហើយប្រសិនបើនៅតែអីរ៉ាក់នៅរឹងទទឹងមកដកទ័ព ប្រទេសជាសមាជិកអាចប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីចូលទៅជួយប្រទេសកូវ៉ែត។ ទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្ដដែលមានជាង ៣៥ ប្រទេសនោះ មានប្រមាណ ៧៥ ម៉ឺននាក់ ហើយក្នុងនោះកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកមានលើសជាង ៨០% នៃកងទ័ពសរុប។ មូលហេតុដែលសហរដ្ឋអាមេរិកស្វះស្វែងដុតដៃដុតជើងនៅក្នុងសង្គ្រាមមួយនេះគឺដោយសារតែដើម្បីការពារប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ដដែលមាននៅក្នុងតំបន់ បញ្ចេញពីអានុភាពជាមេសន្តិសុខពិភពលោក និងដើម្បីអាចទិញប្រេងឆៅពីតំបន់អារ៉ាប់នៅក្នុងតំលៃថោក។ កាលសង្គ្រាមពែក្សលើកទី១នោះ សហរដ្ឋអាមេរិកហាក់ស្ដាយក្រោយដែលបន្សល់ឱ្យរបបសាដាមហ៊ូសេននៅកាន់អំណាច ដែលលោកសាដាមហ៊ូសេនគឺជាការគម្រាមកំហែងសន្តិសុខនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា (ជាប្រទេសខ្លាំងខាងយោធាលេខរៀងទី៤) រួមទាំងមានភាពរកាំរកូសជាមួយលោកខាងលិច។

ក៏ប៉ុន្តែ គេច្រើនគិតថា សង្គ្រាមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអឺរ៉ាក់កើតឡើងដោយសារព្រឹត្តិការណ៍ ៩/១១។ បន្ទាប់មានការវាយប្រហារពីសំណាក់ក្រុម Al Qaeda ទៅលើទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងញ៉ូវយ៉កនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ ៩/១១ រួចមក រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបានសម្រេចបើកយុទ្ធនាការ “សង្គ្រាមប្រឆាំងភាវរកម្ម” (War on Terror) ដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាទៅលើប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានដើម្បីផ្ដួលរលំរបបតាលីបង់ រួចក្រោយមកបង្វែរចុងក្រនុងមកប្រទេសអីរ៉ាក់វិញ។ ដំបូង លោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក George W.Bush បានចោទប្រកាន់ថាអីរ៉ាក់មានជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយភេរវកម្ម ៩/១១ ប៉ុន្តែក្រោយមកក្រុមចារកិច្ច CIA បង្ហាញភស្តុតាងថាអីរ៉ាក់គ្មានជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយក្រុមភេរវកម្មឡើយ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យលោកប្រធានាធិបតី George W.Bush ចោទថាអីរ៉ាក់កំពុងសំងំធ្វើអាវុធប្រល័យលោក ដែលគម្រាមកំហែងមកលើសន្តិសុខពិភពលោកក៏ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក។ គួរបញ្ជាក់បន្តិចថា កាលពីឆ្នាំ១៩៩៨ ប្រទេសអីរ៉ាក់ក្រោមរបបលោក សាដាមហ៊ូសេន បានបណ្ដេញក្រុមអធិការកិច្ចរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យលែងត្រួតពិនិត្យអាវុធប្រល័យលោកអីរ៉ាក់។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ទៅលើការផលិតអាវុធប្រល័យលោក (Mass Destruction Weapon) របស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations Security Council) បានចេញសេចក្តីសម្រេចទាមទារឱ្យ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់អនុញ្ញាតឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតអាវុធនៅក្នុងទឹកដីខ្លួន ដែលត្រូវបានយល់ព្រមដោយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសនេះ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលគឺគេមិនបានរកឃើញភស្តុតាងណាមួយដែលគាំទ្រការចោទប្រកាន់ថាប្រទេសអីរ៉ាក់កំពុងផលិតអាវុធប្រល័យលោកនោះទេ។ ក្រោយមក លោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក George W.Bush បានប្រកាសពីការផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូត និងបានទុកពេល ៤៨ ម៉ោងសម្រាប់លោកសាដាំ ហួសេន (Saddam Hussein) ឱ្យចាកចេញពីប្រទេស ប៉ុន្តែលោក សាដាម ហួសេន (Saddam Hussein) ពុំបានអនុវត្តតាមគោលបំណងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យសង្គ្រាមកើតឡើង។

យ៉ាងណាមិញ សង្គ្រាមលើកនេះមិនត្រូវបានប្រទេសជាច្រើនមិនឯកភាពនោះទេ រហូតដល់មានការវេតូដោយប្រទេសជាសមាជិកដូចជារុស្ស៊ី បារាំង និងសមាជិកអូតង់មួយចំនួនទៀត ហើយក៏មានមនុស្សជាច្រើនលាននាក់ចេញមកធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងការលុកលុយពីសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់កើតឡើង ពុំមែនតែត្រឹមតែដោយសារមូលហេតុបញ្ហាភេរវកម្មនិងការផលិតអាវុធប្រល័យលោកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថែមទាំងចង់នាំយកនូវគោលនយោបាយប្រជាធិបតយ្យ មកសាបព្រួសទៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ាទៀតផង។ បើយោងតាម Telegraph’s Toby Harnden ការបង្កើតរបបប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ អាចនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នយោបាយនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ាទាំងមូល ដែលអាចបណ្តាលឱ្យ ជម្លោះរវាងអ៊ីស្រាអ៊ែល និងប៉ាឡេស្តីន ឈានទៅរកដំណោះស្រាយ។

តើឆាកអន្តរជាតិបានបញ្ចេញមតិអ្វីខ្លះ ចំពោះសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់នេះ?

យោងតាម Bill Rights Institute មានមតិមួយបានលើកឡើងថា ការចូលឈ្លានពានលើទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់ ពីសំណាក់សហរដ្ឋអាមេរិកមាននេះ គឺជារឿងយុត្តិធម៌ ដោយសារតែរបបផ្តាប់របស់លោក សាដាម ហួសេន មានភាពឃោរឃៅ និងបំពានលើសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងបាន ប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍យ៉ាងសាហាវយ៉ង់ខ្នង។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨ លោក Saddam Hussein បានប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ Anfal ដោយលោកបានប្រើប្រាស់អាវុធសារធាតុគីមី ដើម្បីសម្លាប់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ាក់នៅតំបន់ Kurdistan ប្រមាណពី ០៥ ម៉ឺននាក់ទៅ ០១ សែននាក់។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ លោកក៏បានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ដោយលោកបានធ្វើការឈ្លានពានខុសច្បាប់ទៅលើ ប្រទេសកូវ៉ែតហើយបានបង្កជាអសន្តិសុខនៅក្នុងនិងក្រៅតំបន់ថែមទៀតផង។

ផ្ទុយទៅវិញក៏មានការវិភាគម្យ៉ាងទៀតដែល បានលើកឡើងថា ន័យថា សង្គ្រាមជាទូទៅគឺពុំបានធ្វើឡើងដើម្បីស្វែងរកសុខសន្តិភាពសម្រាប់ពិភពលោកទេ ហើយនៅក្នុងបញ្ហាអីរ៉ាក់នេះបែរជាបង្កផលវិនាសកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ ប្រទេសនិងប្រជាជនអ៊ីរ៉ា់ក់ទៅវិញ។ ហើយយោងទៅតាមមតិនេះ បើទោះបីជាឃាត់ខ្លួនលោក សាដាម ហួសេន ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទថា ជាអ្នកគាំទ្រក្រុមភេរវករបានក្តី អាមេរិកនៅតែអូសបន្លាយសង្គ្រាមនេះរហូតជិតដល់ ១០ ឆ្នាំដោយពួកគេបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើទ័ពព្រៃអ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បីការពាររបបថ្មីដែលបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ដោយគ្មានការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងសិទ្ធិមនុស្សឡើយ។ ជាមួយគ្នានេះ ក៏មានមតិថាការលើកទ័ពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចូលទៅក្នុងប្រទេសអីរ៉ាក់គឺជាទង្វើខុសពីច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ។

បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មក្នុងពិភពលោកបាននឹងកំពុងតែកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ពីមួយសម័យកាលទៅមួយសម័យកាល ហើយបដិវត្តន៍ ៤.០ ក្នុងសតវត្សទី២១នេះ បាននាំឱ្យអរិយ្យធម៌មនុស្សជាតិប្រែប្រួលជាខ្លាំង ដោយវាបានក្លាយជាយុគសម័យមួយ ដែលបច្ចេកវិទ្យារីកចម្រើនលឿនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្ស។ ការរីកចម្រើនដ៏ឆាប់រហ័ស បានញ៉ាំងឱ្យបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ របៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជនទូទាំងសកលលោក មានការពឹងផ្អែកជាខ្លាំងលើបណ្ដាញបច្ចេកវិទ្យាឥតខ្សែ ឬឌីជីថល។ ជាពិសេសមនុស្សបានងាកមករកស៊ីក្នុងរបៀបថ្មី តាមរយៈពាណិជ្ជកម្មតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច (e-commerce) ដែលនាំឱ្យតម្រូវការនៃការទូទាត់អេឡិចត្រូនិចកាន់តែពេញនិយម (e-payment) ដោយគេអាចស្កេន QR Code ដើម្បីទូទាត់ប្រាក់ ឬផ្ទេរប្រាក់ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកបានយ៉ាងងាយ។ លើសពីនេះ ពិភពលោកក៏ផ្ដើមរីកចម្រើនលើវិស័យរូបិយប័ណ្ណឌីជីថល (Cryptocurrency) យ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ ដោយយើងឃើញមានការបង្កើតរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលជាច្រើនដូចជា Bitcoin, Ethereum, Binance, Litecoin និង Ripple ជាដើម។

បច្ចុប្បន្នមនុស្សស្ទើរមិនចាំបាច់កាន់លុយ ឬត្រូវយកកាបូបលុយជាប់ខ្លួនទៀតហើយ គេគ្រាន់តែមានទូរសព្ទដៃទំនើបមួយគ្រឿង ដែលមានគណនីធនាគារ មានកម្មវិធីទូទាត់សាច់ប្រាក់តាមទូរសព្ទ ឬកាតធនាគារជាប់ខ្លួនក៏អាចចាយវាយបានដែរ។ ស្របជាមួយការរីកចម្រើននេះ ធនាគារកណ្ដាលរបស់ចិនបាននឹងកំពុងតែខិតខំយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំ ក្នុងការបង្កើតរបៀបចាយវាយសម្រាប់យុគសម័យថ្មី ដោយរដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតរូបិយវត្ថុឌីជីថលជាតិ ដែលត្រូវបានគេហៅថាឌីជីថលយ័ន ដើម្បីជំនួសសាច់ប្រាក់ និងកាក់ ដែលគេកំពុងប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្ន។ រដ្ឋាភិបាលចិន បាននិងបន្តធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិលើការប្រើប្រាស់ រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នជាមួយក្រុមហ៊ុនទូទាត់សាច់ប្រាក់ Alipay និង WeChat Pay ដែលជាក្រុមហ៊ុនយក្សចិនផងដែរ។ ជាមួយនឹងទស្សនៈវិស័យនេះ ប្រទេសចិនមិនមែនត្រឹមតែចង់ ប្រើប្រាក់ឌីជីថលយ័ន សម្រាប់ចាយវាយក្នុងប្រទេសប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏មានមហិច្ឆតាឱ្យរូបិយវត្ថុឌីជីថលជាតិមួយនេះ ក្លាយជារូបិយប័ណ្ណឌីជីថល សម្រាប់ចាយវាយ និងដោះដូរពាណិជ្ជកម្មជាលក្ខណៈអន្តរជាតិនាពេលអនាគតតែម្ដង។ ទន្ទឹមនឹងការរៀបរាប់ខាងលើ នាំឱ្យមានចម្ងល់មួយចំនួនដែលយើងត្រូវបកស្រាយថាតើ រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នគឺជាអ្វី? ហេតុអ្វីបានជាចិនបង្កើតរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន? តើមហិច្ឆតាក្នុងការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន អាចដំណើរការទៅបានដែរឬទេ?

អត្ថប្រយោជន៍នៃរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នទៅលើសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមចិន

រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា DCEP (Digital Currency Electronic Payment) គឺលុយអេឡិចត្រូនិចដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយធនាគារកណ្ដាលរបស់ប្រទេសចិន និងកំពុងដឹកនាំធ្វើការនេះដោយអង្គភាព CBDC (Central bank digital currency) ចាប់តាំងពីឆ្នាំពីឆ្នាំ ២០១៤មកម្ល៉េះ។ ដោយមើលឃើញពីសន្ទុះនៃការងាកមកទូទាត់ប្រាក់ តាមរយៈទូរសព្ទទំនើបជាជាង ការទូទាត់សាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់របស់ប្រជាជនចិន រដ្ឋាភិបាលមានទស្សនៈវិស័យថ្មីមួយ គឺការបង្កើតរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន ដើម្បីជំនួសក្រដាសប្រាក់ និងកាក់យ័ន ដែលគេកំពុងប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃនេះ។

ទីផ្សារប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃ គឺមានភាពជឿនលឿនខ្លាំង ក្នុងការបង់ប្រាក់ តាមរយៈបណ្ដាញឌីជីថលដែលគ្មានសាច់ប្រាក់ ហើយរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន នឹងក្លាយជាមធ្យោបាយថ្មីមួយដែលផ្ដល់ភាពងាយស្រួលដល់ប្រជាជនចិននៅទូទាំងប្រទេសនៅថ្ងៃអនាគត។ យោងតាម CNBC លោក យាន សៀវ (Yan Xiao) ប្រធានគម្រោងពាណិជ្ជកកម្មឌីជីថលលើវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (World Economic Forum) បានលើកឡើងថា “ការប្រើប្រាស់សាច់ប្រាក់នឹងមានការថយចុះជាបន្តបន្ទាប់ ហើយនៅទីបំផុតសាច់ប្រាក់នឹងត្រូវបានជំនួសដោយរូបិយប័ណ្ណក្នុងទម្រង់ឌីជីថល”។

លោក ហ្វាន យីហ្វី (Fan Yifei) អគ្គលេខាធិការធនាគារកណ្ដាលចិន បានលើកឡើងថា “វាជាតម្រូវការចាំបាច់ដែលត្រូវធ្វើឌីជីថលភាវូបនីយកម្មលើក្រដាសប្រាក់ និងកាក់យ័ន”។ ការផលិត និងរក្សាទុកសាច់ប្រាក់ ត្រូវបានគេដឹងថាមានតម្លៃថ្លៃ ហើយថែមទាំងងាយស្រួលក្នុងការក្លែងបន្លំ នៅពេលដែលយើងចាយទៀតផង។ បន្ថែមពីនេះ នៅពេលប្រជាជនងាកមកចាយរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ន វាថែមទាំងផ្ដល់ភាពងាយស្រួលដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការគ្រប់គ្រងទិន្និន័យប្រើប្រាស់លុយក្នុងសកម្មភាពខុសច្បាប់យ៉ាងងាយ។

តើឌីជីថលយ័នគឺជាប្រភេទនៃ Crypto ដែរឬទេ?

គួរឱ្យដឹងថា ឌីជីថលយ័ន ឬ e-NY មិនដូចគ្នា ទៅនឹងរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូនោះទេ ព្រោះឌីជីថលយ័ន ឬ e-NY ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធនាគារកណ្ដាលចិន។ ដោយឡែក រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូមិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ ឬធនាគារកណ្ដាលប្រទេសណាមួយនោះទេ វាត្រូវបានបង្កើតឡើង ពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យា Blockchain ហើយគ្មានស្ថាប័នណាមួយគ្រប់គ្រងនោះទេ ព្រោះលក្ខណៈទូលំទូលាយខ្លាំងមែនទែន។

សូមបញ្ជាក់ដែរថា Blockchain ជាប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាកត់ត្រាព័ត៌មានលើកុំព្យូទ័រ ដែលមិនងាយនឹងមានការលួច ឬក្លែងបន្លំទិន្នន័យបានឡើយ។ យោងតាមគេហទំព័រ IBM.com បានបង្ហាញថា វាជាសៀវភៅកត់ត្រាឌីជីថលដែលប្រតិបត្តិការតាមដានសុវត្ថិភាពទ្រព្យសម្បត្តិរូបិយ (ផ្ទះ ឡាន សាច់ប្រាក់ ប្លង់ដី…) និងអរូបិយ (កម្មសិទ្ធិបញ្ញា ប៉ាតង់ យីហោហ្វ្រែនឆាយ…) ហើយស្ទើរតែអ្វីៗទាំងអស់ដែលមានតម្លៃ គឺត្រូវបានតាមដាន និងជួញដូរលើបណ្ដាញ Blockchain ។

គេត្រូវធ្វើបែបណាដើម្បីអាចដំណើរការរូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នបាន?

ធនាគារប្រជាជនចិន (People’s Bank of China) បានដាក់ដំណើរការកម្មវិធីទូរសព្ទមួយដែលអនុញ្ញាត្តិឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចិនអាចប្រើប្រាស់បាន នៅតំបន់សំខាន់ៗចំនួន១០ រួមទាំងទីក្រុងធំៗដូចជា សៀងហៃ និងប៉េកាំង ក៏មានការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នផងដែរ។ បច្ចុប្បន្ននេះ វេទិកាទូទាត់សាច់ប្រាក់ឌីជីថល ដែលមានប្រជាប្រិយរបស់ប្រទេសចិនមានពីរគឺ Ali Pay ជាបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ Alibaba Group និង WeChat Pay របស់ក្រុមហ៊ុនអ៊ីនធឺណិតយក្ស Ten cent។ ទន្ទឹមនឹងប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនលើវិស័យវេទិកាទូទាត់សាច់ប្រាក់ក្នុងប្រទេស ក្រុមហ៊ុនយកទាំងពីរក៏បានបង្ហាញជំហរក្នុងការគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល ក្នុងយុទ្ធនាការជំរុញឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់រូបយិវត្ថុឌីជីថលរបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយផងដែរ។

ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាចំណោទដែលគួរឱ្យចាប់អាម្មរណ៍ក្នុងយុទ្ធនាការនេះគឺ តើប្រជាជនចិននឹងងាកមកទូទាត់ប្រាក់ឌីជីថលយ័នជាមួយក្រុមហ៊ុនយក្សទាំងពីរដែរឬទេ? ខណៈពេលដែលវាមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញជាងការទូទាត់សាច់ប្រាក់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយត្រូវចំណាយពេលទាញយកកម្មវិធីទូរសព្ទរបស់ធនាគារកណ្ដាលដែលមានឈ្មោះថា e-NY ហើយចុះឈ្មោះដាច់ដោយឡែកក្នុងកម្មវិធីនេះ រួចទើបភ្ជាប់ជាមួយ Ali Pay និង WeChat Pay ម្ដងទៀត។ បើយោងតាម CNBC បានបង្ហាញថា ការទាញយកកម្មវិធីទូរសព្ទ និងឈ្មោះចុះច្រើនលើក ជាបញ្ហាមួយដែលរដ្ឋាភិបាលចិនកំពុងតែជួបប្រទះ បើទោះបីជារដ្ឋាភិបាលព្យាយាមទាក់ទាញប្រជាជនឱ្យងាកមកចាយប្រាក់ឌីជីថលយ័ននេះ តាមរយៈការផ្ដល់ឱ្យជារង្វាន់ឆ្នោតផ្សងសំណាងហើយចាយលុយឌីជីថលរាប់សិបលានយ័នឱ្យប្រជាជនហើយក៏ដោយ ក៏ទំនងជាមិនមែនជាមធ្យោបាយល្អក្នុងការទាក់ទាញប្រជាជនឱ្យប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុឌីជីថលនេះដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ រដ្ឋាភិបាលក៏នៅតែមានមធ្យោបាយអាចធ្វើឱ្យប្រជាជនងាកមកប្រើរូបិយវត្ថុឌីជីថលបានខ្លះដែរ ជាពិសេសគឺតាមរយៈការបង់ថ្លៃសេវាសាធារណៈផ្សេងៗ។

ឌីជីថលយ័នអាចមានវត្តមានក្នុងការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដែរទេ?

រដ្ឋាភិបាលចិនមិនមែនត្រឹមតែជំរុញឱ្យប្រជាជនងាកមកប្រើ រូបិយវត្ថុឌីជីថលរបស់ខ្លួនប៉ុណោ្ណះទេ ថែមទាំងជំរុញឱ្យមានអន្តរភាវូបនីយកម្មនៃប្រាក់យ័ននៅលើឆាកអន្តរជាតិទៀតផង ហើយមានទស្សនៈខ្លះបានយល់ឃើញថា ឌីជីថលយ័នអាចក្លាយជារូបិយប័ណ្ណអន្តរជាតិនៅថ្ងៃខាងមុន ព្រោះវាគឺជាមធ្យោបាយដ៏ងាយស្រួលក្នុងការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម ដោយប្រទេសចិនកំពុងតែមានភាពឈានមុនគេក្នុងការអភិវឌ្ឍរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលស្រាប់។

បើយោងតាមសារព័ត៌មាន Tivium’s Bao របស់ចិន បច្ចុប្បន្ននេះ ចំពោះរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលយ័ន រដ្ឋាភិបាលកំពុងតែមានការផ្តោតអារម្មណ៍ក្នុងការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកសិនប៉ុណោ្ណះ ហើយការប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ មិនមែនជាអាទិភាពភ្លាមៗនោះទេ ។ ប៉ុន្តែធនាគារកណ្ដាលចិនបានចាប់ផ្តើមកសាងមូលដ្ឋានរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលយ័នដែលត្រូវប្រើប្រាស់ក្នុងប្រតិបត្តិការឆ្លងប្រទេសជាបណ្ដើរៗ។ កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ធនាគារកណ្ដាលចិន បានចូលរួមជាមួយធនាគារកណ្តាលមកពីប្រទេសថៃ អារ៉ាប់រួម ជាដើម ដើម្បីស្វែងរកគម្រោងទូទាត់រូបិយប័ណ្ណឌីជីថលឆ្លងព្រំដែនរួមគ្នា។

ហេតុនេះប្រសិនបើមើលតាមលទ្ធភាពជាក់ស្ដែងក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័ននេះ មិនទាន់អាចក្លាយជារូបិយប័ណ្ណសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិបាននៅឡើយទេ ព្រោះនៅមានលក្ខណៈខ្វះខាតក្នុងការផ្ដល់ភាពងាយស្រួលដល់ការទូទាត់ ហើយអ្វីដែលជាបញ្ហាចម្បងនោះគឺ ប្រជាជនចិនខ្លួនឯងពុំទាន់មានការប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុឌីជីថលរបស់ខ្លួនជាលក្ខណៈទ្រងទ្រាយទូលំទូលាយគ្រប់គ្នាឡើយ។

ផ្ទុយទៅវិញប្រសិនបើ រដ្ឋាភិបាលចិនអាចដោះស្រាយវិបត្តិក្នុងប្រទេសបាន ដោយធ្វើឱ្យប្រជាជនងាកមកប្រើប្រាក់ឌីជីថលយ័នទូទាំងប្រទេស វានឹងក្លាយជាគន្លឹះមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ពង្រីកវិសាលភាពប្រាក់ឌីជីថលយ័ន។ ម្យ៉ាងវិញទៀតសព្វថ្ងៃ ប្រជាជនចិន ប្រមាណ២៦០លាននាក់ហើយ ដែលបានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុឌីជីថលយ័នរបស់ខ្លួន ដែលម្ល៉ោះហើយ បើរដ្ឋាភិបាលអាចបង្កើតវិធីសាស្ត្រដែលអនុញ្ញាត្តិឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ រក្សាឯកជនភាពបានល្អ ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ រហ័សទាន់ចិត្ត ហើយឌីជីថលយ័នមាននិរន្តភាពប្រកបដោយទំនុកចិត្តខ្ពស់ អ្នកប្រើប្រាស់នឹងមានកំណើនជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងប្រត្យក្ស។ ស្របគ្នាជាមួយនឹងការរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរនៃទំហំសេដ្ឋកិច្ច ការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការព្យាយាមបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់រដ្ឋាភិបាល ជាមួយធនាគារកណ្ដាលរបស់ប្រទេសផ្សេងៗនៅជុំវិញពិភពលោក។ យើងនៅតែអាចមើលឃើញថា ចិនពិតជាមានលទ្ធភាពក្នុងការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ឌីជីថលយ័នជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ អាចនិយាយបានថា នៅសល់ដំណើរផ្លូវវែងឆ្ងាយទៀត សម្រាប់ឌីជីថលយ័នលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រោះសព្វថ្ងៃរូបិយប័ណ្ណដុល្លារត្រូវបានប្រើជា រូបិយ័ណ្ណរបស់ពិភពលោកទៅហើយ ដោយបានគ្រប់ដណ្ដប់រហូតដល់ ៦២% ឯណោះ។ ប៉ុន្តែ

បើទោះបីជាសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ ក៏គេសង្កេតឃើញប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោកជាពិសេសពួកបណ្តាប្រទេសនៅអ៊ឺរ៉ុបនៅតែប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមស៊ីវិល ការលូកដៃចូលកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសមហាអំណាចជាមួយនឹងបរិបទថ្មីនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ដែលជាការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងសហរដ្ឋអាមេរិចនិងសហភាពសូវៀតដែលបណ្តាលឱ្យកើតមានឡើងនៅអតិផរិណា គ្រោះទុរ្ភិក្សនិងបញ្ហាអសន្តិសុខគ្រប់ទីកន្លែង។ ពាក់ព័ន្ធនឹងផលប៉ះពាល់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ទៀតសោត ទីក្រុងជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសឧស្សាហកម្មរួមមានចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង អាឡឺម៉ង់ អ៊ីតាលីនិងប៊ែលហ្សិកត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដែលជាកង្វះខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការស្រោចស្រង់ប្រទេសឡើងវិញបាន។ នៅចំពោះមុខសភាពដ៏វឹកវរទាំងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចបែបនេះហើយ ទើបសហរដ្ឋអាមេរិចយល់ថាខ្លួនត្រូវតែចូលអន្តរាគមន៍ក្នុងការផ្តល់ជាជំនួយសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីស្រោចស្រង់ប្រទេសនៅអ៊ឺរ៉ុបឡើងវិញ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៤៧ ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់លោក George Marshal និងការចុះហត្ថលេខាឱ្យអនុវត្តដោយលោកប្រធានាធិបតី Harry Truman នៅឆ្នាំ១៩៤៨ បានបង្កើតឱ្យមាននូវផែនការមួយដែលមានឈ្មោះថា “ផែនការ Marshal”។

តើផែនការMarshalជាអ្វី?

ផែនការMarshalឬកម្មវិធីស្តារអ៊ឺរ៉ុបឡើងវិញ(European Recovery Program) គឺជាគោលនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងផ្តល់ជាជំនួយសេដ្ឋកិច្ចដល់បណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងលិចនិងខាងត្បូងដើម្បីស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញជាមួយនឹងលក្ខខណ្ឌដើម្បីពង្រឹងស្ថិរភាពរបស់រដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងគំរាមកំហែងដោយរដ្ឋកុម្មុយនិស្ត។ តាមពិតទៅ ពីដំបូងឡើយ ផែនការ Marshal គ្មានគោលបំណងផ្តល់ជាជំនួយសេដ្ឋកិច្ចដល់តែបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងលិចប៉ុណ្ណោះទេ ដែលគោលបំណងនៃការផ្តល់ជំនួយនេះគឺបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងមនុស្សធម៌ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះទុរភិក្ស ភាពក្រីក្រ និងភាពវឹកវរអាណាធិបតេយ្យនៅក្នុងតំបន់អ៊ឺរ៉ុប។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសារតែសហភាពសូវៀតយល់ឃើញថា សហរដ្ឋអាមេរិក បង្កើតផែនការនេះឡើងក្នុងដោយបង្កប់គោលជាមួយការប៉ុនប៉ងបង្កើតក្រុមប្រទេសក្រោមចំណុះរបស់ខ្លួន ទើបបានជាពួកបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងកើតនិងសហសូវៀតទាំងអស់បដិសេធមិនព្រមទទួលយកនូវផែនការនេះ។ ដូច្នេះហើយបានជាផែនការMarshall ត្រូវបានអនុវត្តតែចំពោះបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច ដោយមិនរាប់បញ្ចូលវិធានការណាមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយសហសូវៀតនិងប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងកើតឡើយ។

តើផែនការMarshallបានជះឥទ្ធិពលដល់ការស្រោចស្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់បណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបយ៉ាងណាខ្លះ?

កម្មវិធីជំនួយដែលរួមបញ្ចូលនៅក្នុងផែនការ Marshall ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ហើយក៏បានទទួលបានជោគជ័យគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ជាក់ស្តែងនៅឆ្នាំ១៩៤៨ ផែនការនេះមានទឹកប្រាក់គម្រោងទាំងអស់ត្រឹមតែ៤ ប៊ីដុល្លារអាមេរិចប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែបានកើនឡើងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៥១ នូវចំនួនទឹកប្រាក់ដែលយកមកអនុវត្តគម្រោងនេះមានរហូតដល់១៣ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិចដើម្បីជាជំនួយដល់ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិចចំនួន ១៦ តាមរយៈ ECA (Economic Cooperation Administration) ដោយបានជួយស្តារវិស័យឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម គ្រប់គ្រងអតិផរណា ពង្រឹងនិងពង្រីកការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ស្ថិរភាពនយោបាយនិងស្ដារផលិតកម្មឡើងវិញ។ បន្ថែមពីនោះវាក៏បានជួយកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញតាមរយៈមូលនិធិសមភាគីរូបិយប័ណ្ណក្នុងស្រុក។ ត្រឹមរយៈពេល៣ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះនៃការអនុវត្តផែនការMarshal ផលិតផលជាតិសរុប(GNP)របស់បណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងលិចដែលបានទទួលជំនួយកើនឡើងពី១៥% ទៅ ២៥% ដែលផលិតផលជាតិសរុប (GNP) នៅក្នុងប្រទេសអូទ្រីស អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច និងអ៊ីតាលីបានកើនឡើង៣៣.៥% ។ នៅលើចំនុចនៃការខិតជិតទៅរកការដួលរលំសេដ្ឋកិច្ច ផែនការ Marshall បានស្រោចស្រង់នៅកំណើនសេដ្ឋកិច្ចចំពោះបណ្តាប្រទេសដែលទទួលបានជំនួយ និងបានធ្វើឱ្យពួកបណ្តាប្រទេសទាំងនោះចាប់ផ្តើមយុគសម័យមាសនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងទសវត្សរ៍ក្រោយៗទៀត។

តើផែនការMarshallបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាខ្លះដល់សហរដ្ឋអាមេរិច?

បើទោះបីជាផែនការនេះទទួលបានភាពជោគជ័យក្រោមពាក្យថាជាជំនួយមនុស្សធម៌និងការស្រោចស្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងលិចក៏ពិតមែន តែផែនការនេះបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់សហរដ្ឋអាមេរិច។ គ្រាន់តែជាលេស លុយមួយភាគធំរបស់អាមេរិចគឺសំដៅយកមកជួយតែប្រទេសអង់គ្លេស បារាំង អ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់តែប៉ុណ្ណោះ នេះគឺដោយសារតែអាមេរិចសម្លឹងមើលឃើញថា ប្រទេសទាំងនេះធ្លាប់ជាមហាអំណាចដូច្នេះការជួយសង្គ្រោះរបស់សហរដ្ឋអាមេរិចនឹងបង្កើតចំណងមិត្តភាពឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើងនាពេលអនាគត។ ដូចនេះផែនការ Marshall ជាជំហានដំបូងមួយឆ្ពោះទៅរកសមាហរណកម្មនៃប្រទេសអឺរ៉ុប ហើយក្នុងរយៈពេល១ឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រទេសអឺរ៉ុបចំនួន ១៦ បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងព្រុចសែលឆ្នាំ ២៩៤៨ ស្តីពីការការពារទៅវិញទៅមក ដែលជាបុព្វហេតុនៃការបង្កើតអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (NATO) ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តយោធារវាងបណ្តាប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុបដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ ។ គួរឱ្យដឹងផងដែរថា ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIA បានទទួលថវិកាចំនួន ៥% ដែលត្រូវបានបែងចែកនៅក្រោមផែនការ Marshall ។ CIA បានប្រើមូលនិធិទាំងនេះធ្វើរឿងសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបមួយចំនួនដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបន្ថែមផលប្រយោជន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។

សរុបមកចាប់តាំងពីការកកើតឡើងនូវផែនការMarshall ខឿនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបខាងលិចចាប់មានការវិវត្តរីកចម្រើនមានស្ថេរភាពទាំងនយោបាយនិងសង្គម កំណើនភាពមានការងារធ្វើ អតិផរណាមានការធ្លាក់ចុះ ហើយសុខមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក៏មានភាពល្អប្រសើរឡើង។ បន្ថែមពីនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ទទួលបានផលប្រយោជន៍ច្រើនពីផែនការនេះផងដែររួមមានសមាហរណកម្មនៃប្រទេសអឺរ៉ុប ការពង្រឹងស្ថិរភាពប្រជាធិបតេយ្យ និងចាក់ឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅទៅលើសហភាពអឺរ៉ុប។