សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬហៅកាត់ថា អាស៊ាន (ASEAN) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសហស្ថាបនិកចំនួនប្រាំប្រទេសរួមមានថៃ ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងហ្វ៊ីលីពីន កាលពីថ្ងៃទី០៨ សីហា ១៩៦៧។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ អង្គការថ្នាក់តំបន់មួយនេះមានសមាជិកទាំងអស់ចំនួន១០ប្រទេសដែលស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលជាតំបន់ស្ថិតនៅចន្លោះរវាងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ អាស៊ានជារួម មានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចលឿនរហ័សជាងគេ ដោយអាចរក្សាអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រមាណជា ៤.៦% ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ អាស៊ានមានទំហំសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេលំដាប់ទី៥ក្នុងពិភពលោក នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ ADO។

ក្រៅពីទំហំសេដ្ឋកិច្ច អាស៊ានជាសមាគមនៃបណ្ដុំប្រទេសមានវប្បធម៌សង្គមចម្រុះចុះសម្រុងដែលកម្រនឹងឃើញអព្ភូតហេតុបែបនេះកើតមានឡើងនៅតំបន់ផ្សេងក្នុងពិភពលោក។ ជាងនេះទៅទៀត អាស៊ានមានភូមិសាស្ត្រអំណោយផលដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ក្នុងនោះមានទាំងអាស៊ានដីកោះ និងអាស៊ានដីគោក។ បើនិយាយពីភូមិសាស្ត្រនយោបាយ អាស៊ានមិនត្រឹមតែស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ស្ថិតនៅចំកណ្ដាលរវាងយុទ្ធសាស្ត្រគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់ និងផ្លូវ (BRI) របស់ចិន និងយុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកសេរីនិងបើកចំហ (FOIP) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

គួររំឮកផងដែរថា យុទ្ធសាស្ត្រគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវ៉ាត់ និងផ្លូវ មានចក្ខុវិស័យកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាខ្សែសំខាន់ តភ្ជាប់គោលនយោបាយនិងយុទ្ធសាស្ត្រការអភិវឌ្ឍរបស់បណ្តាប្រទេសនានា ដែលក្នុងនោះសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនក៏បានទទួលស្វាគមន៍ផងដែរ។ រីឯយុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកសេរីនិងបើកចំហវិញ ត្រូវបានអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកដូចជាឥណ្ឌា អូស្រ្តាលី និងជប៉ុន ដាក់ចេញដើម្បីពង្រឹងសង្វាក់ផលិតកម្ម សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល ការដោះស្រាយបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ ក៏ដូចជាអំពើពុករលួយជាដើម នេះដោយផ្អែកទៅលើគេហទំព័រ THE WHITE HOUSE។

បើទោះបីជាលោក ចូ បៃដិន ប្រកាសថាយុទ្ធសាស្រ្តមួយនេះគ្មានគោលដៅប្រឆាំងជាមួយនឹងចិនក៏ដោយ វាត្រូវបានអ្នកវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយអន្តរជាតិមើលឃើញថាជាយុទ្ធសាស្ត្ររាំងខ្ទប់ឥទ្ធិពលចិនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។ ចំណែកឯភាគីចិនក៏មិនបាននៅស្ងៀមនោះដែរ គឺតែងតែធ្វើការរិះគន់ចំៗជាច្រើនលើកច្រើនសារទៅលើយុទ្ធសាស្ត្រមួយនេះ ជាពិសេសគឺមុនពេល និងក្រោយពេលជំនួបផ្លូវការរបស់លោកចូ បៃដិន ជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តនៅឯប្រទេសជប៉ុនកាលពីចុងខែឧសភាកន្លងមក។

ចាប់តាំងពីរដ្ឋការរបស់អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា (២០០៩-២០១៧) រហូតមកដល់ លោក ចូ បៃដិន (២០២១-បច្ចុប្បន្ន) តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍បានក្លាយជាគ្រាប់ពេជ្យដ៏មានតម្លៃដែលមហាអំណាចយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកគឺសហរដ្ឋអាមេរិក តែងតែចង់បានចងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកថ្មីថ្មោងគឺប្រទេសចិន។ ការតម្លើងសម្លេងដាក់គ្នារវាងមហាអំណាចទាំងពីរ បានបង្ខំឱ្យបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានត្រូវជ្រើសរើសយកម្ខាង ប៉ុន្តែភាពស្ទាក់ស្ទើនៅតែកើតមានចំពោះសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួន ព្រោះប្រយោជន៍ដែលទទួលបានពីមហាអំណាចទាំងពីរ ជាកត្តាជួយបំពេញចន្លោះខ្វះខាតគ្នាទៅវិញទៅមក មិនថាប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ឬសន្តិសុខតំបន់ ជាក់ស្ដែងដូចជាប្រទេសហ្វ៊ីលីពីន និងវៀតណាមជាដើម។

ទំនាក់ទំនងអាស៊ាន-អាមេរិក

បើយើងធ្វើការឆ្លុះបញ្ចាំង និងពិនិត្យមើលពីលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន-អាមេរិកកាលពីថ្ងៃទី១២ និង ទី១៣ ខែឧសភា ប៉ុន្មានសប្ដាហ៍មុន រដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានប្ដេជ្ញាបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងវិស័យជាច្រើនដូចជា ទំនាក់ទំនងល្អក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការរក្សាសន្តិភាពនិងសហប្រតិបត្តិការដែនសមុទ្រ អភិវឌ្ឍវិស័យបច្ចេកវិទ្យា និងជាពិសេសបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ នេះបើយោងតាមសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមរវាងអាស៊ាន និងអាមេរិក។ គ្មានអ្វីចម្លែកនោះទេដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបង្កើនទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអាស៊ានឱ្យកាន់តែខ្លាំង ព្រោះថាអាមេរិកនៅតែបន្តព្រួយបារម្ភពីឥទ្ធិពលរបស់ចិនរីកធំធាត់លឿនជាងខ្លួននៅតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។

ដូច្នេះហើយបានជាអាមេរិកខិតខំពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយអាស៊ាន ក៏ដូចជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន តាមរយៈសកម្មភាពផ្សេងៗ ដូចជាកិច្ចសន្ទនាសន្តិសុខចតុភាគី (QUAD) ដែលត្រូវបានចិនហៅថាជា អង្គការណាតូនៅអាស៊ី ឬជាភាសាអង់គ្លេសថា ASIAN NATO និងសូម្បីតែកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខ AUKUS ក៏ភ្ជាប់មកជាមួយនឹងពាក្យថា សន្តិសុខ (Security) ដែលអាចមានន័យថា ការរក្សាសន្តិសុខក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកកុំឱ្យមានការយាយី ឬបង្កភាពអសន្តិសុខពីភាគីណាមួយ និយាយឱ្យចំគឺចិនតែម្ដង។ លើសពីនេះ កាលពីថ្ងៃទី២០ ដល់ ទី២៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ លោកប្រធានាធិបតីចូ បៃដិន ក៏បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការលើកដំបូងមកកាន់តំបន់អាស៊ី នៅឯប្រទេសជប៉ុន ដើម្បីបើកដំណើរការឱ្យមានវិបុលភាពនៃក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក (IPEF) ជាមួយនឹងប្រទេសជាដៃគូចំនួន១២ប្រទេស ដែលសុទ្ធសឹងតែជាប្រទេសស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ប្រទេសដែលស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងនោះ ក៏សុទ្ធសឹងតែជាសមាជិកអាស៊ានផងដែររួមមាន ថៃ ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វ៊ីលីពីន សិង្ហបុរី វៀតណាម និងព្រុយណេ។ បើទោះបីជាប្រទេសទាំង៧នេះ មានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនមែនមានន័យថាពួកគេស៊ីសាច់ហុតឈាមគ្នាជាមួយនឹងចិននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសមួយចំនួនក៏មានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយចិនដូចគ្នា ហើយមួយចំនួនទៀតវិញក៏មិនសូវត្រូវគ្នាប៉ុន្មាននោះទេ ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។

ក្រៅពីទំនាក់ទំនងនយោបាយកាទូត សន្តិសុខសណ្ដាប់ធ្នាប់តំបន់ដែនសមុទ្រ យើងក៏គួរក្រឡេកទៅមើលផងដែរគឺទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាន និងសហរដ្ឋអាមេរិកដែលមានរហូតដល់ទៅប្រមាណ ៣៦២,២ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០២០ នេះបើយោងតាមតួលេខរបស់ការិយាល័យតំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងណា បើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសចិន ចំនួននេះនៅតិចតួចប៉ុណ្ណោះ គឺតិចជាងរហូតដល់ទៅជិតពីរដង ដោយទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាន និងចិនមានរហូតដល់ទៅប្រមាណ ៦៨៦,៦ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ២០២០ដូចគ្នា។

ទំនាក់ទំនងអាស៊ាន-ចិន

មិនខុសពីសហរដ្ឋអាមេរិកប៉ុន្មាននោះទេ កាលពីចុងឆ្នាំ២០២១ កិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសអាស៊ាន-ចិនក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងដូចគ្នា។ ដែលលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំកាលនោះ គឺការពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាន និងចិន ជាពិសេសផ្ដោតទៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយក្នុងតំបន់ (RCEP)។ លើសពីនេះទៀត ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនក៏បានគាំទ្រឱ្យមានការបន្ស៊ីគ្នារវាងផែនការមេស្ដីពីការតភ្ជាប់អាស៊ាន ឆ្នាំ២០២៥ (MPAC 2025) និងគំនិតផ្ដួចផ្ដើមខ្សែក្រវ៉ាត់ និងផ្លូវ។

បើនិយាយពីទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាននិងចិនក៏ធំណាស់ដែរ ដោយអាស៊ានជាចំណែក១៥%នៃពាណិជ្ជកម្មនៅលើពិភពលោករបស់ចិន។ ជាក់ស្ដែង ការនាំចូលរបស់ចិនពីវៀតណាម និងឥណ្ឌូនេស៊ីបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដែលបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងតំបន់ ហើយចិននេះហើយដែលជាទីផ្សារដ៏ធំរបស់អាស៊ាន។ បើយោងតាមរបាយការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍ពាណិជ្ជកម្មហុងកុងបានបង្ហាញថាការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរវាងចិនដីគោក និងអាស៊ានក្នុងឆ្នាំ២០២០ ជាមួយប្រទេសវៀតណាមច្រើនជាងគេគឺ ២៨,១% ម៉ាឡេស៊ី ១៩,២% ថៃ ១៤,៤% សង្ហបុរី ១៣% និងសមាជិកដ៏ទៃទៀតជាបន្តបន្ទាប់។

ដោយឡែក អ្វីដែលជាបញ្ហាចម្រូងម្រាសខ្លាំងរវាងមហាអំណាចចិន និងអាស៊ានគឺជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងកើតចេញពីការទាមទាតំបន់សមុទ្រដែលពោពេញទៅដោយប្រជុំកោះតូចៗ ធនធានធម្មជាតិ និងជាផ្លូវសមុទ្រអន្តរជាតិដ៏សំខាន់ ដើម្បីដាក់ជាដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់បណ្ដាប្រទេសរួមមានចិន តៃវ៉ាន់ វៀតណាម ហ្វ៊ីលីពីន ព្រុយណេ និងម៉ាឡេស៊ី។ ជម្លោះនេះផងដែរ សឹងតែធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងសមាជិកអាស៊ានប្រេះស្រាំម្ដងម្កាល ដោយសារតែសមាជិកអាស៊ានផ្សេងទៀតដែលមិនពាក់ព័ន្ធជាមួយជម្លោះនេះ ហាក់មិនចង់ចូលរួមឈឺឆ្អាល ដោយហេតុអាចមកពីខ្លាចបាត់បង់ប្រយោជន៍នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។

ជំហរបស់អាស៊ានចំពោះចិន និងអាមេរិក

រហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ន គេនៅមិនទាន់ឃើញមានប្រទេសសមាជិកអាស៊ានណាមួយហ៊ានប្រកាសជាផ្លូវការថាខ្លួននឹងសម្រេចជ្រើសរើសយកភាគីមហាអំណាចសេរី ចោលកុម្មុយនីស្ដ ឬយកកុម្មុយនីស្ដ ចោលសេរីនៅឡើយទេ។ ហើយសេណារីយ៉ូនេះ ក៏ប្រហែលពិបាកនឹងកើតមានឡើង ក៏ព្រោះតែមហាអំណាចទាំងពីរបានផ្ដល់ប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួនដូចៗគ្នា ខុសត្រង់ថាមហាអំណាចមួយផ្ដល់ប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាជាងសន្តិសុខ និងមហាអំណាចមួយទៀតផ្ដល់ប្រយោជន៍សន្តិសុខ ជាជាងសេដ្ឋកិច្ច ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងគឺប្រទេសវៀតណាម។ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត អាស៊ានក៏បានប្ដេជ្ញាចិត្តប្រកាន់ភ្ជាប់នូវគោលនយោបាយការបរទេស ឯករាជ្យ និងអព្យាក្រឹត្យ ត្បិតសកម្មភាពមួយចំនួនមានភាពលម្អៀងខ្លះក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យទៅលើកាលទេស និងភាពបត់បែននៃការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

សរុបសេចក្ដីមក ថ្វីត្បិតមានការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកដែលមានអាស៊ានឈរជើងនៅកណ្ដាលនៃទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ក៏សមាជិកអាស៊ានភាគច្រើនមិនចង់ចងសម្ព័ន្ធមិត្តមួយហើយផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងមួយទាំងស្រុងនោះទេ បើទោះបីជាត្រូវរងសម្ពាធពីភាគីជម្លោះនៃមហាអំណាចទាំងពីរ។ បើយើងមើលឱ្យបានស៊ីជម្រៅជាងនេះ អាស៊ានមិនគួរស្ថិតក្រោមគំនាបឥទ្ធិពលមហាអំណាចណាមួយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ អាស៊ានគួរតែពង្រឹងចំណងមិត្តភាពផ្ទៃក្នុងទោះក្នុងកាលទេសណាក៏ដោយ ដើម្បីកសាង និងរក្សាសន្តិសុខសណ្ដាប់ធ្នាប់តំបន់ដោយខ្លួនឯង ហើយលែងប្រើពាក្យដដែលៗគឺមហាអំណាច “ទាំងពីរ” (ចិន និង អាមេរិក) ត្រឡប់មកប្រើពាក្យ “មហាអំណាចអាស៊ាន” វិញម្ដង។

នៅក្នុងពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេស២ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសរុស្ស៊ី គឺប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់បានដាក់បេក្ខភាពដើម្បីក្លាយជាសមាជិកអង្គការណាតូ ជាផ្លូវការ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំង២គឺបណ្តាលមកពីជម្លោះដែលកើតមានឡើង រវាងប្រទេសរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនអស់រយៈពេលជាង៤ ខែទៅហើយ។ ប៉ុន្តែបេក្ខភាពរបស់ប្រទេសទាំង ២ គឺ មិនមានភាពរលូននោះទេ ដោយសារតែមានការជំទាស់ពីសមាជិកមួយរូបនៅក្នុងអង្គការណាតូ គឺប្រទេសតួកគី។ ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសតួកគីជំទាស់នឹងបេក្ខភាពរបស់ប្រទេសហ្វាំងឡង់និងស៊ុយអែត?

ការជួយជ្រោមជ្រែងសត្រូវរបស់ប្រទេសតួកគី

មូលហេតុចម្បងមួយដែលប្រទេសតួកគីជំទាស់នឹងបេក្ខភាពរបស់ប្រទេសស៊ុយអែតនិងហ្វាំងឡង់ នោះគឺដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលអក់ការា （Ankara）បានចោទថារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ុបខាងជើងទាំង២ គឺបានជួយជ្រោមជ្រែងទៅដល់ក្រុមយោធាPKK ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រទេសតួកគីចាត់ទុកថាជាក្រុមភេវរកម្ម។ ក្រុមPKK មានឈ្មោះពេញថាគណបក្សពលករឃីឌីស្ថាន (Kurdistan Workers’ Party) គឺជាក្រុមមួយដែលមានសមាជិកប្រមូលផ្តុំទៅដោយសមាជិកជាតិនិយមឃីដ(Kurd) ដែលជាជនជាតិមួយដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ឃីដីស្ថាន ដែលបច្ចុប្បន្នជាទឹកដីដែលបែងចែកជា៤ដូចជា ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសតួកគី ភាគខាងឥសាននៃប្រទេសស៊ីរី ភាគខាងជើងនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងភាគខាងពាយ័ព្យនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ គោលបំណងរបស់ក្រុមជាតិនិយមដូចជាក្រុម PKK គឺព្យាយាមដើម្បីបានរដ្ឋឯករាជ្យមួយសម្រាប់ជនជាតិឃិដ។ ពួកគេបានចោទប្រកាន់ថារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសដែលពួកគេរស់នៅដូចជាប្រទេសតួកគីជាដើមថាបានគាប់សង្កត់នូចសិទ្ធិសេរីភាពដើម្បីប្រតិបត្តិនូវប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់របស់ពួកគេ។ វិវាទបានកើតឡើងរវាងក្រុមPKK និងអង្គការអង់ការាតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ រហូតដល់មានកិច្ចចរចារបទឈប់បាញ់រវាងភាគីទាំង២ ដោយក្រុមPKK បានផ្លាស់ប្តូរទីស្នាក់ការទៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ជាប់ព្រំប្រទល់ប្រទេសតួគីវិញ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។ តើក្រុមPKK បានទំនាក់ទំនងអ្វីជាមួយនឹងប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់ដែលនាំឲ្យរដ្ឋាភិបាលលោក Erdogan បដិសេដបេក្ខភាពជាសមាជិកណាតូ?

ទំនាក់ទំនងប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសតួកគី?

ប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសតួកគីក្នុងស្ថានភាពជាក់ស្តែងគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តមួយដែលមានទំនាក់ទំនងល្អ។ ប្រទេសស៊ុយអែតជាប្រទេសទីមួយក្រៅពីប្រទេសតួកគីដែលបានចុះក្រុមPKKក្នុងបញ្ជីនៃក្រុមភេវរកម្មក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលតួកគីមិនពេញចិត្តនោះគឺ ច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍របស់ប្រទេសស៊ុយអ៉ែត។ ច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍របស់ប្រទេសនេះមានភាពធូររលុងជាខ្លាំងបើប្រៀបធៀបជាមួយនឹងប្រទេសឯទៀតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបខាងកើតដូចជា ប្រទេសដាណឺម៉ាក និង ប្រទេសនរវែសជាដើម។ ដោយហេតុដូចនេះហើយ នៅអំឡុងពេលដែលក្រុមPKK មានជម្លោះជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលប្រទេសតួកគី សមាជិកជាច្រើននៃក្រុមនេះបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសស៊ុយអ៉ែត និងបានបន្តសកម្មភាពខ្លួននៅទីនោះ។ ប្រទេសស៊ុយអែតមានគោលនយោបាយខុសពីប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនដោយប្រទេសនេះ គឺមានការស្វាគមន៍ខ្លាំងចំពោះជនភៀសខ្លួន និងក្រុមជនជាតិដែលទទួលរងការគាបសង្គត់ពីសំណាក់ក្រុមដែលមានអំណាច។ រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសតួកគីបានទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលស្តុកហូម ប្រគល់បុគ្គលមួយចំនួន ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលស៊ុយអ៉ែតមិនអាចអនុវត្តតាមសំណើបានដោយសារតែច្បាប់បត្យាប័ននៃប្រទេសស៊ុយអ៉ែត មានភាពតឹងតែង។ ប្រទេសហ្វាំងឡង់ក៏មានស្ថានភាពស្រដៀងជាមួយនឹងប្រទេសស៊ុយអែតដែលជាប្រទេសជិតខាងផងដែរ ដែលប្រទេសមួយនេះក៏ទទួលបានជនអន្តោប្រវេសន៏ចំនួនរវាង១៥ពាន់ទៅ១៨ពាន់នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ យោងទៅតាមរបាយការណ៍របស់ស្ថាប័ន The Kurdish Institute of Paris។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៃប្រទេសហ្វាំងឡង់បានបញ្ជាក់ថាប្រទេសរបស់ខ្លួនគឺបានចាត់ទុកក្រុមPKK ថាជាក្រុមភេវរកម្មរួចទៅហើយ ហើយប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសហ្វាំងឡង់ក៏បានប្តេជ្ញាថានឹងបង្កើនការឃ្លាំមើលទៅលើសកម្មភាពរបស់ក្រុមPKKនៅក្នុងប្រទេសហ្វាំងឡង់ផងដែរ។

តើប្រទេទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់ជាជង្រុករបស់ភេរវកម្មមែនទេ?

ប៉ុន្តែពិតមែនតែប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់បានចុះក្រុមPKK នៅក្នុងបញ្ជីក្រុមភេវរកម្មក៏ពិតមែន តែរដ្ឋាភិបាលប្រទេសតូកគីបានចោទប្រកាន់ថាប្រទេសស៊ុយអ៉ែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់នៅតែមិនទាន់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងក្រុមផ្សេងៗទៀតដែលរដ្ឋាភិបាលអង់ការ៉ាគិតថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងក្រុមPKK ជាពិសេសគឺក្រុម YPG។ ក្រុមYPG ឈ្មោះពេញហៅថា ក្រុមអង្គភាពការពារប្រជាជន(People’s Defense Unit) គឺជាក្រុមយោធាមួយដែលមានសមាជិកជាជនជាតិឃីដដូចជាក្រុម PKK ដែរ តែក្រុមមួយនេះមានសកម្មភាពនៅក្នុងតំបន់ជនជាតិឃីដ នៃប្រទេសស៊ីរី ដែលមានព្រំប្រទេស់ជាប់នឹងប្រទេសតួគីផងដែរ។ ផ្ទុយពីក្រុមPKK ក្រុមYPG ទទួលបានការគាំទ្រ និងជំនួយពីប្រទេសលោកខាងលិចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលរួមទាំងប្រទេសស៊ុយអែត និងហ្វាំងឡង់ផងដែរ ហើយក្រុមនេះក៏មិនមានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីក្រុមភេវរកម្មផងដែរ។ មូលហេតុចម្បងដែលនាំឲ្យប្រទេសលោកខាងលិចគាំទ្រទៅដល់ក្រុមYPG គឺដោយសារតែក្រុមនេះប្រឆាំងជាមួយនឹងក្រុមISIS/ISIL កីដូចជារដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសស៊ីរី ដែលជាមុខសញ្ញានៃប្រទេសលោកខាងលិច។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ប្រទេសតួគឺវិញ ក្រុមYPG និងក្រុមPKK គឺជាក្រុមនៃអំបូរជនជាតិឃីដតែមួយ ហើយការជួយជ្រោមជ្រែងរបស់ប្រទេសលោកខាងលិច ទៅលើក្រុមYPG អាចជះឥទ្ធិពលទៅដល់ចលនានៃការទាមទារស្វយ័តភាព ក៏ដូចជាឯករាជ្យភាពរបស់ជនជាតិឃីដនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ហើយអាចប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់បូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសតួកគីបច្ចុប្បន្ននេះ។

នៅក្នុងអង្គការណាតូ ប្រទេសតួកគីគឺជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ ដោយប្រទេសតួកគីជាច្រកចេញចូលរវាងសមុទ្រខ្មៅនិងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេរ ដែលអាចហៅថាជារបត់ឈាមនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មនិងការដឹកជញ្ជូនសព្វាវុធរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ ចំណុចនេះហើយដែលនាំឲ្យប្រទេសតួកគីជាសមាជិកមួយដែលមានទឹកមាត់ប្រៃនៅក្នុងអង្គការណាតូផងដែរ។ សរុបរួមមក ការដាក់បេក្ខភាពណាតូរបស់ប្រទេសស៊ុយអែត និងប្រទេសហ្វាំងឡង់គឺជាឱ១កាសមាសមួយសម្រាប់ប្រទេសតួកគីដើម្បីធ្វើជាឈ្នាន់ដើម្បីឲ្យប្រទេសទាំង២ ជាពិសេសប្រទេសស៊ុយអែតផ្តាច់ទំនាក់ទំនងទាំងស្រុងពីចលនាទាមទារឯករាជ្យរបស់ជនជាតិឃីដ ដែលជាកត្តាគំរាមកំហែងដ៏ធំទៅលើបូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសតួកគី។

ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច គឺជាឧបករណ៍នយោបាយការបរទេសមួយដែលយើងទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែធ្លាប់បានឮនិងដឹងអំពីវាជាប្រចាំ។ ប្រទេសជាច្រើន ជាពិសេសប្រទេសដែលមានធនធានសេដ្ឋកិច្ចឈានមុខតែងតែប្រើប្រាស់ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសណាមួយដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ខ្លួនក្នុងការទាមទារឱ្យប្រទេសដែលទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ណាមួយ។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងក្រឡេកមើលឱ្យបានស៊ីជម្រៅថាតើអ្វីទៅជាការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច? តើគំនិតទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចចាប់ផ្តើមលេចឡើងជារូបរាងតាំងពីពេលណាមក? ហើយតើវាមានដំណើរប្រព្រឹត្តិទៅយ៉ាងដូចម្តេច? បន្ទាប់អំពីការឆ្លើយទៅនឹងសំណួរដែលបានលើកឡើងខាងលើរួច អត្ថបទនេះនឹងបន្តធ្វើការសិក្សារទៅលើករណីនៃប្រទេសរុស្ស៊ីថាតើការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗក្រោយការវាយប្រហាររបស់រុស្ស៊ីទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែន បានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ីផងដែរ។

កំណរកំណើតនៃគំនិតទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច

ការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចគឺត្រូវបានការសិក្សារជាច្រើនទទួលស្គាល់ថាជាឧបករណ៍នយោបាយមួយដែលមិនមានការបង្កជាសង្គ្រាមវាយប្រហារដោយអាវុធ ឬការបង្ហូរឈាមគ្នាឡើយ ដូច្នេះវាត្រូវបានគេយល់ថាជាឧបករណ៍សង្គ្រាមសន្តិវិធីមួយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះគឺទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចគឺជាគោលគំនិតមួយដែលបានចាប់បដិសន្ធិឡើងតាំងតែពីឆ្នាំ ៤៣២ មុនគ.ស មកម្ល៉េះដែលសកម្មភាពនៃការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចគឺត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ថាបានកើតឡើងដំបូងបំផុតនៅក្នុងចក្រភពអាថែន (Athenian Empire) នៅពេលដែលចក្រភពនេះបានហាមមិនឱ្យអ្នកជំនួញពីក្រុង មេហ្គារ៉ា (Megara) ដែលជាសត្រូវរបស់ខ្លួនធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងចក្រភពរបស់ខ្លួននោះទេ។ យ៉ាងណាមិញ បើទោះបីជាការកកើតឡើងនៃទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានគេប្រទះថាបានកើតឡើងតាំងពីច្រើនឆ្នាំមុនគ.សមក ការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទើបតែមានភាពលេចធ្លោឡើងខ្លាំងនៅសតវត្សទី២០នៅអំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី១តែប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ចក្រភពអង់គ្លេសនិងបារាំងបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើ អាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី និង ចក្រភពអូតូម៉ង់ដោយសារតែការឈ្លានពានរបស់ពួកគេ។ ការដាក់ទណ្ឌកម្មនេះដែរគឺត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការបង្ខាំងលំហូរនៃចំណីអាហារ ថាមពល និង ទំនិញសំខាន់ផ្សេងៗទៀតទៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះ។ នៅពេលនោះទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានគេហៅថាជា «អាវុធសេដ្ឋកិច្ច» ដែលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក វ៉ូដរូ វីលសុន (Woodrow Wilson) បានលើកឡើងអំពីលក្ខណៈនិងប្រសិទ្ធភាពនៃអាវុធសេដ្ឋកិច្ចថា «ជាការដាក់ឱ្យប្រទេសដែលទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មនេះមានភាពឯកោ និងការផ្តាច់ដង្ហើមដែលធ្វើឱ្យបុគ្គលទាំងនោះគ្មានការចង់ប្រយុទ្ធបន្តទៀត។ ការដាក់ចេញនូវមធ្យោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលសន្តិភាព ស្ងៀមស្ងាត់ និង មិនត្រូវការកម្លាំងបែបនេះគឺជាមធ្យោបាយដែលសាហាវបំផុត ដែលតាមការវិនិច្ឆ័យរបស់ខ្ញុំមិនមានប្រទេសណាមួយ នៅក្នុងសតវត្សថ្មីនេះអាចទប់ទល់បានឡើយ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចបានកើនឡើងយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនិងសកម្មភាពនយោបាយផ្សេងៗ។

ដំណើរការនៃការប្រព្រឹត្តិទៅនៃទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច

ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសមួយ (ក៏អាចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើបុគ្គល ឬ អង្គភាពណាមួយបានដែរ) គឺជាការកាត់បន្ថយ ឬ កាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសនោះ ហើយការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចគឺមានជាច្រើនទំរង់នឹងបែបបទ។ ជាក់ស្តែងប្រភេទនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចមានដូចជា ការកាត់ផ្តាច់ ឬ រារាំងចរាចរណ៍ទំនិញ (embargo) ការដាក់ពន្ធលើទំនិញនាំចូល (tariff) ការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិ (asset freeze) ឬ ការឃាត់ឃាំងហិរញ្ញវត្ថុ (financial prohibition) ជាដើម។

ជាទូទៅទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយ សហគមមួយ ឬ អង្គការអន្តរជាតិ ដូចជាសហគមអឺរ៉ុប ឬ អង្គការសហប្រជាជាតិជាដើមប្រើប្រាស់មធ្យោបាយសេដ្ឋកិច្ចខាងលើដើម្បីបង្ខិតបង្ខំឱ្យភាគីម្ខាងទៀតសម្របទៅតាមគោលការណ៍អ្វីមួយរបស់ខ្លួន។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាគោលបំណងនៃការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចគឺដើម្បីសម្រេចបាននូវនយោបាយការបរទេសជាច្រើនរួមមាន ការប្រឆាំងភេរវកម្ម ការប្រឆាំងគ្រឿងញៀន ការរំលោភបំពានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស ការដោះស្រាយជម្លោះ និងការការពារសន្តិសុខផ្សេងៗ។ល។

ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនឹងការជះឥទ្ធិពលនៃទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចមានលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នាទៅតាមប្រភេទរបស់វា។ ចំពោះប្រភេទទណ្ឌកម្មលើការរារាំងចរាចរណ៍ទំនិញ រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយអាចដាក់ជាបម្រាមមិនឱ្យមានការនាំចូល ឬនាំចេញទំនិញ សេវាកម្ម និង ចរាចរណ៍សាច់ប្រាក់ទៅកាន់និងអំពីប្រទេសដែលទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មនេះ។ គោលបំណងនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មប្រភេទនេះគឺចង់កាត់ផ្តាច់ បិទខ្ទប់ ឬ បង្អាក់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងប្រទេសដែលទទួលរងទណ្ឌកម្ម ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាក៏មានភាពខុសៗគ្នាទៅតាមលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគោលដៅផងដែរ។ ប្រសិនបើប្រទេសដែលទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចនោះមានសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកទៅលើការនាំចេញ នោះការបង្អាក់សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មដោយសារការមិនទទួលនាំចូលផលិតផលដែលផលិតដោយប្រទេសនោះនឹងធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់និងបង្អាក់ដល់លូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនោះថែមទៀតផងប្រសិនបើប្រទេសនេះទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីប្រទេសជាច្រើន។ មិនតែប៉ុណ្ណោះការប្រើប្រាស់ការរារាំងចរាចរណ៍ទំនិញ និង សេវាកម្មជាទណ្ឌកម្មបែបនេះក៏អាចបណ្តាឱ្យមានផលប៉ះពាល់ទៅលើការវិនិយោគ មិនថាជាការវិនិយោគពីបរទេសឬ ការវិនិយោគក្នុងស្រុកឡើយ ដោយវាអាចធ្វើឱ្យមានការដកចេញ ឬបញ្ឃប់នូវការវិនិយោគពីបរទេស ដោយសារតែការវិនិយោគទាំងនោះក៏នឹងត្រូវទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មផងដែរ។ បន្ថែមលើសពីនេះទៅទៀត ការវិនិយោគនៅក្នុងស្រុកដែលជាសសៃឈាមនៃការរីកលូតលាស់របស់ប្រទេសនោះក៏ប្រាកដណាស់នឹងទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ ហើយប្រសិនបើការដាក់ទណ្ឌកម្មនោះមានភាពធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង នោះសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលរបស់ប្រទេសនោះនឹងត្រូវទទួលរងផលប៉ះពាល់មិនថាតិចឬខ្លាំងនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ទណ្ឌកម្មប្រភេទនេះក៏មានការបង្អាក់ការនាំចូលផលិតផល ឬ សេវាកម្មផ្សេងៗទៅក្នុងប្រទេសដែលទទួលរងទណ្ឌកម្មផងដែរ ដែលនេះនឹងបណ្តាលឱ្យមានការរាំងស្ទះនូវសង្វាក់ផលិតកម្មផ្សេងៗ ប្រសិនបើផលិតផលដែលនាំចូលនោះគឺជាផលិតផលមិនទាន់សម្រេច។

រីឯការដាក់ពន្ធទៅលើទំនិញនាំចូលវិញ ប្រសិនបើប្រទេសមួយទទួលរងនូវទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចប្រភេទនេះ នោះមានន័យថាទំនិញដែលបានផលិតនៅក្នុងប្រទេសនេះនឹងក្លាយទៅជាទំនិញដែលត្រូវបានគិតពន្ធយ៉ាងខ្ពស់បំផុតនៅពេលនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសដែលដាក់ទណ្ឌកម្មមកលើខ្លួន។ ចំពោះលទ្ធផលនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចប្រភេទនេះដែរគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងប្រភេទទណ្ឌកម្មមុនដែរ។ កាលណាដែលទំនិញដែលនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងៗដែលបានដាក់ទណ្ឌកម្មដោយមានការគិតពន្ធនាំចូលខ្ពស់ នោះតម្លៃនៃទំនិញទាំងនោះនៅក្នុងទីផ្សារក៏កាន់តែឡើងថ្លៃដែលធ្វើឱ្យតម្រូវការនៃទំនិញទាំងនោះធ្លាក់ចុះ ដែលជាហេតុផលដែលអាចធ្វើឱ្យការវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសដែលទទួលទណ្ឌកម្មនេះធ្លាក់ចុះផងដែរ។ ទណ្ឌកម្មប្រភេទនេះគឺជាទណ្ឌកម្មដែលនឹងជះឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគោលដៅទណ្ឌកម្មប្រសិនបើប្រទេសនោះពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើការនាំចេញ។

ចំពោះការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិវិញគឺជាការបង្កកមូលនិធិ ទ្រព្យសម្បត្តិហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងៗ និងធនធានសេដ្ឋកិច្ចរបស់បុគ្គល ឬ អង្គភាពណាមួយរួមមានការរារាំងការប្រើប្រាស់ ការផ្លាស់ប្តូរ ការផ្ទេរ ឬការចូលប្រើរបស់ពួកគេ លុះត្រាតែត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅក្រោមនីតិវិធីលើកលែងជាក់លាក់ណាមួយ។ ការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិនេះគឺអាចដាក់ទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់បុគ្គលដែលត្រូវជាប់ទណ្ឌកម្មទាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលបុគ្គលនោះកាន់កាប់ដោយផ្ទាល់ និង ទាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលចុះកម្មសិទ្ធិនៅក្រោមឈ្មោះអ្នកដទៃផងដែរ។ ការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិនេះធ្វើឡើងទៅតាមនិតិវិធីផ្សេងៗរបស់ប្រទេសដែលដាក់ទណ្ឌកម្ម ហើយប្រទេសទាំងនោះអាចបង្កករាល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលរងទណ្ឌកម្មដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់គេ។ គោលបំណងនៃទណ្ឌកម្មប្រភេទនេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះដែលអាចត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់លើអំពើខុសច្បាប់ ការឈ្លានពាន ឬ អំពើភេរវកម្មជាដើម។ ចំណែកឯការហាមឃាត់ហិរញ្ញវត្ថុវិញក៏មានលក្ខណៈដូចគ្នាផងដែរ ដែលវាអាចមានទម្រង់ជាការមិនឱ្យមានការលក់ ការផ្ទេរ ឬ ប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណរបស់ប្រទេសដាក់ទណ្ឌកម្មនៅក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗ។

ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសរុស្ស៊ី

បន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែនកាលពីពេលថ្មីៗកន្លងមក ប្រទេសជាច្រើនដែលរួមមានសហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាពអឺរ៉ុបបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសរុស្ស៊ី ដែលក្នុងនោះដែរមានការរារាំងមិនឱ្យមានការនាំចូលផលិតផលរបស់រុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ មិនឱ្យមានការនាំចូលទំនិញឬផលិតផលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី និងការផ្អាកនិងការដកចេញនូវវិនិយោគទុននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីផងដែរ។ បន្ថែមពីលើនេះទៅទៀតក៏មានការដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើបុគ្គលសំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល និង វិនិយោគិនធំៗរបស់រុស្ស៊ីផងដែរ។
បើយោងទៅតាមរបាយការរបស់ BBC ដែលបានរៀបរាប់អំពីទំហំនៃទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ីបានឱ្យដឹងថាប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកដាក់ទណ្ឌកម្មដោយមានការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ធនាគារកណ្ដាលរុស្ស៊ីចំនួន ៦៣០ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិករួចទៅហើយៗ ចំណែកឯសហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រុស្ស៊ីដែលមាននៅក្នុងធនាគារអាមេរិកដែលនឹងប្រើប្រាស់សម្រាប់សងបំណុលអន្តរជាតិចំនួន ៦០០ លានដុល្លារអាមេរិកផងដែរ។ លើសពីនេះទៅទៀតធនាគាររបស់រុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានគេដកចេញអំពីប្រព័ន្ធ Swift ដែរជាប្រព័ន្ធផ្ទេរប្រាក់សកលថែមទៀតផង។

នៅជុំវិញបញ្ហានេះដែរ មានការវិភាគនិងការសិក្សារជាច្រើនដែលបានព្យាយាមធ្វើការស្រាវជ្រាវអំពីឥទ្ធិពលនិងផលប៉ះពាល់នៃការដាក់ទណ្ឌកម្មទាំងនោះទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី។ ប្រសិនបើផ្អែកទៅលើការស្រាវជ្រាវរបស់ VOXEU វិញ ការសិក្សារអំពីផលប៉ះពាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីពីសំណាក់ទណ្ឌកម្មទាំងនោះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា គេអាចនឹងឃើញមានការធ្លាក់ចុះនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបចំនួន ១៤.៨០% ការធ្លាក់ចុះនៃសុខមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចដល់ទៅជិត ៣០% និង ការដកចេញនូវការវិនិយោគពីបរទេសទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីប្រហែល ១២%។ ទាំងនេះសុទ្ធតែជាផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ី ដែលដោយសារតែការដាក់ទណ្ឌកម្មពីប្រទេសផ្សេងៗ ដោយក្នុងគោលបំណងឱ្យរុស្ស៊ីបញ្ឈប់នូវអំពើឈ្លានពានរបស់ខ្លួន។

សរុបសេចក្តីមក ការប្រើប្រាស់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាឧបករណ៍នយោបាយការបរទេសគឺមានច្រើនបែប និង ច្រើនទម្រង់ ហើយការប្រព្រឹត្តិទៅ និងឥទ្ធិពលរបស់វាក៏មានភាពផ្សេងៗគ្នាផងដែរ ហើយឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងក៏អាចបានឃើញនៅក្នុងអត្ថបទនេះផងដែរចំពោះករណីរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគួរបញ្ជាក់ផងដែរថាឥទ្ធិពលនិងប្រសិទ្ធិភាពនៃទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចក៏អាស្រ័យទៅនឹងកម្រិតនៃទណ្ឌកម្មនោះ រួមទាំង ទំហំ ភាពរឹងមាំ និង ការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសដែលទទួលរងទណ្ឌកម្មនោះផងដែរ (ថាតើប្រទេសនោះមានសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកទៅលើការនាំចេញឬនាំចូលកម្រិតណា) ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងគួរតែមានការចោទជាសំណួរនោះគឺថាតើការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសណាមួយអាចមានប្រសិទ្ធិភាព និងអាចធ្វើឱ្យប្រទេសនោះផ្លាស់ផ្តូរគោលនយោបាយរបស់គេទេ?

ជម្លោះព្រំដែនគឺជាបញ្ហាដែលតែងតែកើតឡើងទៅលើបណ្តាលប្រទេសជាច្រើននៅក្នុងពិភពលោក ទាំងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ឬសគល់ជាច្រើនដែលធ្វើឲ្យឱ្យជម្លោះព្រំដែនកើតមានឡើងដូចជា ការប្រែប្រួលសណ្ឋានដីដោយធម្មជាតិ ការយកប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាធំ វិវាទនយោបាយ និងការមិនស្របគំនិតគ្នាក្នុងការកំណត់ទីតាំងព្រំដែនជាដើម។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះដែរ យើងនឹងលើកយកជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសមហាអំណាចនៅអាស៊ីចំនួន ២ មកសិក្សាពោលគឺ បញ្ហាទឹកដីរវាងចិននិងជប៉ុន។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងក្រឡេកទៅមើលថាតើជម្លោះព្រំដែនរវាងចិននិងជប៉ុនមានលក្ខណ:បែបណាខ្លះ?

ជម្លោះនៅលើដែនកោះ Senkaku

តំបន់ជម្លោះដែលប្រទេសទាំងពីរកំពុងទាមទាររៀងខ្លួនគឺស្ថិតនៅសមុទ្រចិនខាងកើតនៅលើកោះSenkaku ដែលប្រទេសចិនគេហៅថា Diaoy។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា កោះ Senkaku/Diaoy ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃកោះតៃវ៉ាន់និង ជាតំបន់មួយដែលសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិមិនចេះរីងស្ងួតដែលមាន សក្តានុពលប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបម្រុង មានផ្លូវសាគរពាណិជ្ជកម្មដ៏មមាញឹកហើយត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយតំបន់នេសាទដ៏សម្បូរបែប។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ទិសដៅរបស់ប្រទេសទាំងពីរគឺការចូលទៅកាន់កាប់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ Exclusive Economic Zone(EEZ)។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា Exclusive Economic Zone(EEZ)គឺជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ដូចដែលបានកំណត់ដោយអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ ១៩៨២ គឺជាតំបន់នៃសមុទ្រដែលរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយមានសិទ្ធិពិសេសទាក់ទងនឹងការរុករក និងប្រើប្រាស់ធនធានសមុទ្រ រួមទាំងការផលិតថាមពលពីទឹក និងខ្យល់។ ជាក់ស្តែង បើយើងនិយាយអំពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កោះនេះបន្តិច នោះយើងនឹងឃើញថាប្រទេសជប៉ុនបានចូលគ្រប់គ្រងដែនកោះមួយនេះតាំងពីឆ្នាំ១៨៩៥ ថែមទាំងមានប្រជាជនជប៉ុនរស់នៅទីនោះថែមទៀតផង។ ប៉ុន្តែចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០មក ប្រទេសចិនបានចាប់ផ្តើមអះអាងឡើងវិញនូវការទាមទារលើកោះ Senkaku/Diaoyu ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ដោយលើកឡើងថាកោះនោះជាទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រចំពោះរបស់ខ្លួនតាំងពីសម័យរាជវង្ស Ming និង Qingមកម៉្លេះ។ ក្រោយមកទៀតក្នុងឆ្នាំ១៨៩៥ ប្រទេសជប៉ុនបានធ្វើសង្រ្គាមជាមួយរាជវង្ស Qingរបស់ចិនជាលើកដំបូង ( The First Sino-Japanese War)។

ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាម ប្រទេសចិនបានចាញ់ ហើយជប៉ុនបានបញ្ចូលកោះនេះទោកាន់ដែនដីរបស់ខ្លួន។ ភាពតានតឹង ជុំវិញប្រជុំកោះ Senkaku/Diaoyu ដែលកំពុងមានជម្លោះនៅតែបន្តកើនឡើង ខណៈដែលប្រទេសទាំងពីរកំពុងពង្រឹងសមត្ថភាពយោធារបស់ពួកគេ ជាពិសេសគឺការដាក់ប្រព័ន្ធរ៉ាដា និងមីស៊ីល នៅក្នុងតំបន់ថែមទៀតផង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ថ្មីៗនេះ ប្រទេសជប៉ុនបានសាងសង់មូលដ្ឋានយោធាថ្មីនៅលើកោះក្បែរនោះ ដោយបានអះអាងថា ដើម្បីត្រួតពិនិត្យច្រកសមុទ្រ Miyako និង Tokara ជាពិសេសនោះគឺរារាំងប្រទេសចិនពីការអភិវឌ្ឍនិងពង្រីកសមត្ថភាពយោធារបស់ខ្លួនបន្ថែមទៀតនៅក្នុងតំបន់។ យោងតាមអ្នកសង្កេតការណ៍ជប៉ុន ប្រទេសចិនបានកំពុងតែធ្វើឱ្យភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយបង្កើនវត្តមានរបស់នាវាឆ្មាំសមុទ្រចិន (China Coast Guard) នៅក្នុងតំបន់ជាប់គ្នានៃប្រជុំកោះ Senkaku/Diaoyu ។ ឆ្មាំឆ្នេរសមុទ្រជប៉ុន (Japan Coast Guard) បានបង្ហាញថាចំនួននាវាផ្លូវការរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់ បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងចាប់ពីខែមេសាឆ្នាំ ២០១៩។

ការទូតនិងយោធា

វត្តមានជាប្រចាំរបស់ឆ្មាំសមុទ្ររបស់ចិន(CCG) នៅជិតប្រជុំកោះ Senkaku/Diaoyu បានបង្អាក់ទូកនេសាទជប៉ុនពីប្រតិបត្តិការនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសការធ្វើការនេសាទនៅក្នុងដែនសមុទ្រ។ យោងតាមរបាយការណ៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួន និងតាមការបញ្ជាក់របស់ឆ្មាំសមុទ្ររបស់ជប៉ុនក៏បានលើកឡើងថា នាវាចិនថែមទាំងបានព្រមានកប៉ាល់ជប៉ុនកុំឱ្យបង្ករឿងដល់នាវារដ្ឋចិនដោយការនេសាទនៅជិតកោះ Senkaku/Diaoyu ថែមទៀតផង។ នាវាចិនបានធ្វើការល្បាតរបស់ពួកគេនៅក្នុងដែនទឹកជុំវិញកោះ Senkaku/Diaoyuដើម្បីពីឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់របស់គេផងដែរ។

ទោះបីជាជម្លោះរវាងប្រទេសទាំងពីរឡើងកម្តៅខ្លាំងម្ដងម្កាលយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសទាំងពីរមិន មានឈានទៅដល់ការផ្ទុះអាវុធនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ទាំងរដ្ឋាភិបាលចិននិងជប៉ុនបានតវ៉ាប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈការទូតជំនួសវិញ។ តាមសេចក្តីរាយការណ៍មួយចំនួន ប្រទេសចិនបានស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនរារាំងទូកជប៉ុនពីការនេសាទនៅក្នុងដែនទឹកនៃកោះ Diaoyu និងរារាំងការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះកោះដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ ។ យ៉ាងណាមិញ ជប៉ុនបានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការទាមទារខាងលើរបស់ចិន។ ជប៉ុនបានបារម្ភថាទីក្រុងប៉េកាំងកំពុងប្រើប្រាស់ការអភិវឌ្ឍន៍ដូចជា ការពង្រីកកម្លាំងមូលដ្ឋានទ័ព ការបន្ថែមនាវាសម្រាប់ធ្វើការធ្វើល្បាតជុំវិញតំបន់ជម្លោះ ដើម្បីធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងលើកោះរបស់ជប៉ុនចុះខ្សោយ និងពង្រឹងការទាមទារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួននៅពេលក្រោយ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលប្រទេសចិនបានអះអាងថា ដោយសារតែមានការជំរុញឱ្យមានការនេសាទនៅជុំវិញតំបន់ជម្លោះពីសំណាក់ជប៉ុន ទើបធ្វើឱ្យចិនឆ្លើយតបដើម្បីការពារការទាមទារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។

ទោះបីជាត្រូវការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ទីក្រុងតូក្យូគួរតែការពារអធិបតេត្យភាពដែនដីរបស់ខ្លួនដោយការចរចាជាមួយនឹងចិន ហើយគួរតែបន្តធ្វើការជាមួយទីក្រុងប៉េកាំងដើម្បីការពារវិបត្តិ និងធ្វើការដោះស្រាយតាមវិស័យការទូតដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលនៅជុំវិញ កោះ Senkaku/Diaoyu ។ ស្របពេលការប្រកួតប្រជែងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិនកាន់តែខ្លាំង ការលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងរវាងជប៉ុននិងចិនគួរតែរក្សារសន្តិភាពជាមួយគ្នាឱ្យបានដើម្បី រួមចំណែកដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក រាប់ចាប់តាំងពីប្រធានាធិបតី George W. Bush រហូតមកដល់ ប្រធានាធិបតី ចូ បៃឌិន បានយកចិត្ដទុកដាក់ទៅលើការពង្រីកអំណាចរបស់ប្រទេសចិន។ យ៉ាងណាមិញ ទោះបីជា ប្រធានាធិបតី George W. Bush ជាអ្នកផ្ដើមមុនគេថាចិនគឺជាដៃគូប្រកួតប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្រក្ដី ប៉ុន្តែក្រោយពីការវាយប្រហារនៅអគារភ្លោះមក លោកបានងាកមកផ្ដោតលើសង្គ្រាមប្រឆាំងភេរវកម្មវិញ។ មកដល់សម័យលោកប្រធានាធិបតី បា រ៉ាក់អូបាម៉ា វិញ គឺមានយុទ្ធសាស្ត្រ Pivot to Asia ដើម្បីពង្រឹងសម្ព័ន្ធភាពក្នុងអាស៊ីនិងខ្ទប់ឥទ្ធិពលចិន ប៉ុន្តែលោកហាក់ផ្ដោតអារម្មណ៍ខ្លាំងទៅលើបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាទៅវិញ ដែលម្យ៉ាងទៀតសហរដ្ឋអាមេរិកកាលនោះហាក់មាននយោបាយការបរទេសល្អក់កករជាមួយប្រទេសក្នុងអាស៊ានជាច្រើនដូចជាប្រទេសហ្វីលីពីនជាដើម ដោយសាររិះគន់បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស។ ឈានមកដល់សម័យប្រធានាធិបតីដូណាល់ត្រាំវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកហាក់ប្រឈមមុខជាមួយចិនចំៗ រហូតឈានទៅដល់សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិកហាក់គិតប្រយោជន៍ខ្លួនឯងជ្រុលពេក និងមានគោលនយោបាយហាក់បែរខ្នងដាក់ប្រទេសជាសម្ព័ន្ធមិត្ដនិងពិភពលោក ដែលប្រទេសចិនហាក់បង្កើនតួនាទីនៅពិភពលោកទៅវិញ។

“ បងធំត្រលប់មកវិញហើយ”

ដូចដែលអំឡុងពេលឈ្នះឆ្នោតដំបូង លោក ចូ បៃឌិនបានលើកឡើងថា “America is back” ដែល ជាហេតុនៅពេលនេះ លោកហាក់ដើរតាមគន្លងគៀរគរពង្រឹងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ដឡើងវិញចំពេលដែលពិភពលោកកំពុងភ័យព្រួយពីសន្តិសុខពិភពលោកដោយសារតែរុស្ស៊ីកំពុងធ្វើសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមនៅអ៊ុយក្រែនផងនិងនៅសង្វៀនសេដ្ឋកិច្ចផង និងខ្លាចប្រទេសចិនដើរគន្លងរបស់រុស្ស៊ី។ មួយវិញទៀត ការដែលលោក ចូ បៃឌិន មានវត្ដមាននៅទ្វីបអាស៊ីសប្ដាហ៍នេះក៏ជាសារមួយជូនរដ្ឋសម្ព័ន្ធមិត្ដមួយដែរថា ទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិករវល់ជាមួយវិបត្ដិរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិកក៏នៅតែយកចិត្ដទុកដាក់ទៅលើសុខសន្តិភាពរបស់ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ដនៅអាស៊ីដែរ។ ជាពិសេស កម្លាំងយោធាកូរ៉េខាងជើងកំពុងអភិវឌ្ឍមីស៊ីល និងនុយក្លេអ៊ែរ ដែលហាក់គម្រាមកំហែងមកលើប្រទេសជប៉ុននិងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងការមានទំនាស់ព្រំដែនរបស់ចិនជាមួយចិននិងកូរ៉េខាងត្បូង។

តើ លោក ចូ បៃឌិន យកអ្វីខ្លះដើម្បីពង្រឹងឥទ្ធិពលនៅអាស៊ីវិញ?

និយាយជារួម ទស្សនកិច្ចរបស់លោកប្រធានាធិបតី ចូ បៃឌិន នៅលើទឹកដីអាស៊ីគឺផ្ដោតសំខាន់ទៅលើសន្តិសុខ និងពាណិជ្ជកម្ម។ គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរថា លោក ចូ បៃឌិន បានព្រមានថានឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាជួយតៃវ៉ាន់ ប្រសិនបើចិនហ៊ានលេបយកដោយប្រើកម្លាំងបាយ។ ការព្រមាននេះវាហាក់ធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបង្ហាញពីឆន្ទៈនៃការនៃពីក្រោយតៃវ៉ាន់ ទោះបីជាខ្លួនបានបោះបង់តៃវ៉ាន់ដើម្បីចាប់យកចិនអំឡុងប្រកួតប្រជែងជាមួយសហភាពសូវៀតដោយគាំទ្រគោលការណ៍ចិនតែមួយ។ ការដែលលោក ចូ បៃឌិន ប្រកាសបែបនេះគឺដើម្បីបញ្ជៀសនូវការឡើងកម្ដៅរវាងចិន និងតៃវ៉ាន់ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀតគឺបង្ហាញពីឆន្ទៈនៃការជួយប្រទេសម្ព័ន្ធមិត្ដ ដូចជាជប៉ុន កូរ៉េខាងជើង ឥណ្ឌាជាដើមដើម្បីពង្រឹងទំនុកចិត្ដរវាងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ដនិងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងករណីនេះផងដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចង់អូសទាញប្រទេសដែលផ្ដើមងាករេបែកចិត្ដដូចជាប្រទេសឥណ្ឌាឱ្យជឿជាក់ថាខ្លួននឹងមិនប្រឈមមុខជាមួយចិនតែម្នាក់ឯងទេ ដែលជាហេតុគួរបង្ហាញគោលជំហរឱ្យច្បាស់ពីការប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។ ហើយជាការពិតណាស់ ការប្រកាសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបែបនេះគឺមិនបានធ្វើឱ្យចិននៅស្ងៀមទេ និងបានចេញឆ្លើយតបទាំងអារម្មណ៍ខឹងនូវអ្វីដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយ។

ចំណែកឯសេដ្ឋកិច្ចវិញ លោក ចូ បៃឌិន ចង់ចាប់ផ្ដើមបែងចែកប្រទេសដែលធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ដែលលែងចង់ពឹងផ្អែកសង្វាក់ផលិតកម្មលើប្រទេសមិនមានគុណតម្លៃដូចគ្នា។ នៅក្នុងទស្សនកិច្ចនៅរោងចក្រ Samsung ក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង លោក ចូ បៃឌិន បានលើកឡើងពីការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីដែលខុសពីច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយក៏ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយការកកស្ទះសង្វាក់ផលិតកម្ម និងការឡើងថ្លៃនៃ semiconductor chip ដែលកូរ៉េខាងត្បូងនិងសហរដ្ឋអាមេរិកគួរពង្រឹងពាណិជ្ជកម្មបន្ថែមទៀត។ គួរបញ្ជាក់បន្តិចថា ទោះបីជាប្រទេសជប៉ុន និងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងគឺជាប្រទេសដៃគូធំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះ ប្រទេសជប៉ុននិងកូរ៉េខាងត្បូងបានមានការកើនឡើងនៃការនាំចេញ chip ទៅកាន់ប្រទេសចិន។

ទីបំផុត! Indo-Pacific ចេញរូបរាងបន្តិចហើយ

ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយដែល Indo-Pacific បានចេញឈ្មោះ ប៉ុន្តែវាហាក់ព្រឹលៗមិនសូវច្បាស់ ប៉ុន្តែកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា កន្លងទៅនេះ លោក ចូ បៃឌិន បានប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់នូវ “ក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច Indo-Pacific ដើម្បីវិបុលភាព” ។ សមាជិកដែលមានវត្ដមាននៅក្នុងវេទិការនៃការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នេះមានតែប្រទេសដែលជិតស្និតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកហើយមាននយោបាយកល្អក់ករជាមួយចិនដែលចាប់ផ្ដើមដោយសមាជិកចំនួន ១៣ ដូចជាប្រទេសអូស្រ្តាលី ប្រទេសឥណ្ឌា ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ប្រទេសជប៉ុន ជាដើម និងប្រទេសចំនួន ៧ របស់អាស៊ានប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងណាមិញ លោក ចូ បៃឌិន ក៏បានរំលេចថា ប្រទេសដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ក្នុងការដាក់ពាក្យស្នើសុំជាសមាជិកនៃក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចនេះ អាចដាក់ពាក្យស្នើសុំបាន ប្រសិនបើមានគុណវុឌ្ឍក្នុងការសម្រេចគោលដៅ និងខិតខំធ្វើដើម្បីសម្រេចគោលដៅ។

បើតាមសន្ទរកថារបស់លោក ចូ បៃឌិន “ក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច Indo-Pacific ដើម្បីវិបុលភាព” នឹងបង្កើតច្បាប់វិន័យថ្មីក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងសត្សវត្សន៍ ២១ ដែលជួយនឹងការកើនឡើងនូវសេដ្ឋកិច្ចរហ័ស និងស្មើភាព។ យ៉ាងណាមិញ ទោះបីជាលោក ចូ បៃឌិន មិនបានរំលេចឱ្យចំៗថាក្របខណ្ឌនេះសម្រាប់ខ្ទប់ឥទ្ធិពលរបស់ចិន ប៉ុន្តែក្របខណ្ឌនេះហាក់ស្ដែងយ៉ាងច្បាស់ក្នុងការពន្យឺតឥទ្ធិពលចិនមកលើអាស៊ី។ ជាក់ស្ដែង កន្លងមក ប្រទេសចិនពង្រាយឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចទៅតាមប្រយោជន៍របស់ខ្លួន និងចេះប្រើប្រាស់សណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោកដែលមានស្រាប់ក្នុងការចាប់យកឱកាស ដែលជាហេតុជាមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ប្រទេសចិនបានបង្កើនអំណាចទៅតាមការកើនឡើងតួនាទីរបស់ខ្លួននៅលើពិភពលោក។ សណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពដែលមានស្រាប់នេះគឺសហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត ប៉ុន្តែវាហាក់ហួសសម័យកាល ហើយបានប្រៀបដូចជារបូតដុំថ្មចំជើងខ្លួនឯង ដែលចិនចេះតែរីកធំពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកហាក់បាត់បង់តួនាទីម្ដងបន្តិចៗ។

យុទ្ធសាស្ត្រនេះនឹងអាចគៀតគរសមាជិកដទៃបន្ថែមទៀតប្រសិនបើជាការសមាជិកនេះគឺជាផ្លូវមាសផ្លូវប្រាក់ ដែលមានន័យថា ក៏អាចមានប្រទេសដែលធ្លាប់ល្អូកល្អិនជាមួយចិនមកងាកចូលជាសមាជិកក្របខណ្ឌ Indo-Pacific ដែរ។ ក្នុងន័យនេះ ដើម្បីរក្សាឥទ្ធិពល ប្រទេសចិនក៏អាចព្យាយាមចាក់ប្រយោជន៍បន្ថែមទៅឱ្យប្រទេសជាសម្ព័ន្ធមិត្ដ ជាពិសេសនៅក្នុងគម្រោង “ក្រវាត់មួយ-ផ្លូវមួយ” ដែលក៏ជាឱកាសនៃការប្រឈមមុខនៃការផ្ដល់ប្រយោជន៍រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចិនទៅឱ្យប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ដដើម្បីពង្រីកសក្ដានុពលនៃភូមិសាស្រ្ដនយោបាយ។ ដូចនេះ ប្រទេសដែលមានគោលនយោបាយការបរទេសដែលឆ្លាតវៃ និងមានភាពបត់បែន នឹងអាចទាញយកប្រយោជន៍ទៅតាមការប្រទាញប្រទង់គ្នាដូចទាញព្រ័តរវាងមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំង ២។

នៅអំឡុងពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ១៩៩០ ក្រុមតាលីបង់លេចមុខ ហើយបានសម្រេចដឹកនាំអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ក្រុមតាលីបង់គឺជាខ្នងដ៏ក្រាស់មួយសម្រាប់ពួកភេរវករ និងបានដឹកនាំប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ហើយបានបណ្ដេញចេញពីអំណាចនៅឆ្នាំ ២០០១ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកប្រកាសធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងភេរវកម្ម និងចុងក្រោយលើកកម្លាំងមកដឹកនាំប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានម្ដងទៀតនៅពេលសហរដ្ឋអាមេរិកដកទ័ពនៅឆ្នាំ២០២១។

អំពីក្រុមតាលីបង់

ក្រុមតាលីបង់ ឬក្រុមសិស្ស (បកប្រែជាភាសា Pashto) ដែលក៏កកើតក្រោយពីការធ្វើសង្រ្គាមនៅក្នុងរដ្ឋអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៨ ទៅ ១៩៩២។ ដើមចមនៃការបង្កើតក្រុមនេះគឺកើតឡើងដោយសារតែការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពសូវៀតនៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨០ មកក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានហើយមានបំណងជះឥទ្ធិពលនយោបាយកុម្មុយនីយមកក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ មួយវិញទៀតក្រុមនេះក៏បានកកើតឡើងដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ក្រុមតាលីបង់បានពង្រីកខ្លួនក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានពីទីក្រុងកាប៊ុលនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ហើយបន្តគ្រប់គ្រងនិងពង្រីកខ្លួនពេញប្រទេស។ ត្បិតតែក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមតាលីបង់ក្រោមទម្រង់តឹងរ៉ឹងខ្លាំង ដែលបានប៉ះពាល់សិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ និងជាពិសេសរិតត្បិតសិទ្ធិស្ត្រី ក្រុមនេះក៏មានស្នាដៃក្នុងការកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ លើកកម្ពស់នៃការអនុវត្ដច្បាប់ និងកសាងរចនាសម្ព័ន្ធមួយចំនួនផងដែរ។

ការកើនឡើងនៃអំណាចក្រុមតាលីបង់

ក្រុមតាលីបង់នេះបានកើនឡើងអំណាចនៅពេលដែលពួកគេបានសម្រេចគ្រប់គ្រងទីក្រុងកាប៊ុល និងទោះបីជាចេញពីអំណាចជាង ២០ ឆ្នាំក៏ដោយ ប៉ុន្តែអំណាចរបស់ក្រុមនេះបានចាក់ឬសយ៉ាងល្អ និងអាចរងចាំឱកាសល្អក្នុងការដណ្ដើមអំណាចមកវិញ។ តាមពិតទៅ មុននឹងក្រុមតាលីបង់លើកទ័ពចូលប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅឆ្នាំ២០២១ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងក្រុមតាលីបង់បានមានការជជែកគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២០ លើកិច្ចព្រមព្រៀងរក្សាសន្តិភាព ។

នៅពេលដែលដណ្ដើមអំណាចដំបូង ក្រុមតាលីបង់បានសន្យាថាការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននឹងធូរជាងកាលដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រង ដែលរក្សានូវការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធស្ត្រី ដើម្បីគ្រប់គ្រងស្ថានភាពនៃភាពវឹកវរ និងដើម្បីកុំឱ្យអន្តរជាតិថ្កោលទោសនិងប្រតិកម្មខ្លាំងមកលើការកាន់អំណាចសារជាថ្មីរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែអ្វីៗគឺមិនបានកើតឡើងដូចការសន្យារបស់ពួកគេឡើយការបិទសិទ្ធិរបស់ស្រ្តីបានលេចចេញម្ដងបន្តិច រាប់ចាប់ពីការទទួលបានការអប់រំរបស់ស្ត្រី និងការតម្រូវឱ្យស្ត្រីពាក់អាចបាំងមុខឱ្យជិតនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ក្ដី។

ការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមតាលីបង់

ការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមតាលីបង់គឺជាសុបិនដ៏អាក្រក់សម្រាប់ស្ដ្រីនៅប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ទោះបីជាមានការសន្យារបស់ក្រុមតាលីបង់ក្ដី ប៉ុន្តែគេហាក់មិនសូវជឿថាពួកគេនឹងលើកកម្ពស់សិទ្ធិស្រ្តីនោះទេ ដោយសារក្រុមនេះជាក្រុមអភិរក្សនិយមសាសនាអីស្ថាម។ ជាក់ស្ដែង នៅពេលដែលក្រុមតាលីបង់ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ២០២១ភ្លាម ក្រុមនេះបានចេញច្បាប់ឱ្យមានការបែងចែកភេទក្នុងថ្នាក់ ដែលសិស្សប្រុសរៀនមួយក្រុម និងសិស្សស្រីរៀនមួយក្រុម។ មួយវិញទៀត ចំហាយនៃការរិតត្បិតស្ត្រីបានលេចឡើងនៅពេលដែលក្រសួងកិច្ចការនារីទៅជាក្រសួងអបាយមុខ និងគុណធម៌ (Ministry of Vice and Virue)វិញ។ បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សសំខាន់ៗដែលកំពុងតែកើតឡើងរួមមាន៖ការសម្លាប់ពួកក្រុមបះបោរ ការសម្លាប់មនុស្សក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខ ការបាត់ខ្លួនក្រុមមនុស្សឬបុគ្គលដែលធ្លាប់ប្រឆាំងជាមួយក្រុមតាលីបង់។ ទីភ្នាក់ងារជំនួយ(Aid Agencies)និយាយថា អាហ្វហ្គានីស្ថានស្ថិតនៅចំណុចគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់រួមផ្សំទៅនឹងអំពើរដ៏ឃោរឃៅកាន់តែខ្លាំងឡើងកាន់តែអាក្រក់ទៅលើការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រទេស។ CEO of the Asia Pacific Refugee Network លោកស្រី Najeeba Wazedafost បានរាយការណ៍អំពីការស្វែងរកពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះរបស់ពួកតាលីបង់ក្នុងទិសដៅសម្លាប់ក្រុមបះបោរប្រឆាំងនឹងខ្លួន សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកដែលក្រុមតាលីបង់យល់ថាបានបំពានទៅលើច្បាប់ឥស្លាមតបស់ពួកគេ។

ស្ថានភាពរបស់ប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្នគឺស្រដៀងគ្នានឹងស្ថានភាពប្រទេសក្នុងពិភពលោកបានជួបប្រទះអំឡុងឆ្នាំ២០២១ ដែលករណីឆ្លងថ្មីនៃកូវីដ១៩នៅតែជាវត្តមានគួរឱ្យព្រួយបារម្ភខ្លាំង និងនៅតែមានវិធានការបិទខ្ទប់ការដ៏តឹងរឹង។ ទីក្រុងធំៗចំនួន២គឺទីក្រុងសៀងហៃនិងទីក្រុងប៉េកាំងដែលជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនបានទទួលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេក្រោយពីការបន្តអនុវត្តគោលនយោបាយយ៉ាងតឹងរឹង ក៏ប៉ុន្តែលោកប្រធានាធិបតីចិននៅតែជំនះយ៉ាងដាច់ខាតលើការបិទខ្ទប់នេះ។

គោលនយោបាយសូន្យកូវីដ (Zero Covid Policy)

គោលនយោបាយសូន្យកូវីដរបស់ប្រទេសចិន គឺជាការដាក់ចេញនូវវិធានការដ៏តឹងរ៉ឹងមួយចំនួន ដោយអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ការបិទខ្ទប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដូចជាការបិទផ្លូវ សង្កាត់ទាំងមូលនៅទូទាំងប្រទេស ការធ្វើតេស្តជាលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំ រួមទាំងការធ្វើចត្តាឡីស័ក ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃមេរោគឆ្លងចូលសហគមន៍។ គោលបំណងនៃការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះ គឺជាការបញ្ចប់ទាំងស្រុងនូវការរីករាលដាលនៃមេរោគនៅក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានសកម្មភាពសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចធម្មតាឡើងវិញ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ការអនុវត្តវិធានការនេះនៅប្រទេសចិនគឺមានលក្ខណៈតឹងរ៉ឹងខ្លាំង ដូចជាការបិទខ្ទប់ទាំងស្រុងចំពោះតំបន់ដែលមានអ្នកឆ្លងសូម្បីតែម្នាក់ ការមិនអនុញ្ញាតិឱ្យប្រជាជនចេញក្រៅលើកលែងតែករណីចាំបាច់ឬបន្ទាន់ ការបិទសាលារៀន ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈត្រូវបានផ្អាកដោយការធ្វើដំណើរស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានហាមឃាត់ ព្រមទាំងការបិទកន្លែងរកស៊ីទាំងអស់លើកលែងតែហាងលក់ម្ហូបអាហារ ឱសថស្ថាននិងហាងទំនិញជាដើម។ និយាយឱ្យចំគឺខណៈដែលពិភពលោកកំពុងតែរៀនរស់ជាមួយកូវីដ១៩ ប៉ុន្តែប្រទេសចិនបែរជាប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដាក់គូសបន្ទាត់ខណ្ឌរវាងប្រទេសចិននិងកូវីដ១៩។

ផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្តគោលនយោបាយសូន្យកូវីដទៅលើសេដ្ឋកិច្ច

ចាប់តាំងពីគោលនយោបាយនេះត្រូវបានអនុវត្តឡើងវិញនៅខែចុងមីនាមក ប្រជាជនប្រមាណ២៥លាននាក់នៅទីក្រុងសៀងហៃត្រូវបានដាក់ឱ្យរស់នៅក្រោមការបិទខ្ទប់ដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុត ខណៈដែលទីក្រុងប៉េកាំងនិងទីក្រុងមួយចំនួនទៀតកំពុងប្រឈមមុខនឹងការរឹតត្បិតជាបណ្តើរៗផងដែរ។ តួយ៉ាងប្រទេសចិនមានគោលដៅនៃការសម្រេចកំណើនសេដ្ឋកិច្ច៥.៥%ក្នុងឆ្នាំ២០២២នេះ ក៏ប៉ុន្តែវាហាក់បីដូចជាមិនអាចទៅរួច ព្រោះថាថ្វីបើកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុក(GDP)បានកើនឡើង៤.៨%នៅដើមឆ្នាំ២០២២ ប៉ុន្តែវាមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែមកនេះ។

ការអនុវត្តគោលនយោបាយសូន្យកូវីដរបស់រដ្ឋាភិបាលគឺបានបង្អាក់សកម្មភាពនៃសង្វាក់ផលិតកម្មនិងការផ្គត់ផ្គង់ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពលំបាកខ្លាំងក្នុងការដឹកជញ្ជូននិងការធ្វើដំណើរព្រោះទីណាមានករណីឆ្លងសូម្បីតែមួយឬក៏ពីរគឺទីនោះត្រូវបិទខ្ទប់ទាំងស្រុង។ ម្យ៉ាងវិញទៀត រោងចក្រជាច្រើនគឺប្រឈមមុខនឹងការខ្វះបុគ្គលិកធ្វើការ ខ្វះសម្ភារៈផលិតនិងមិនអាចដឹកទំនិញចេញក្រៅបាន។ បើយោងទៅតាមសារព័ត៌មាន Reuters សន្ទស្សន៍ Caixinឬ Markit Manufacturing Purchasing Managers’ Index (PMI) ដែលវាយតម្លៃទស្សនវិស័យទៅលើសកម្មភាពឧស្សាហកម្មបានធ្លាក់ចុះដល់ពិន្ទុ៤៦ក្នុងខែមីនា ដែលធ្លាក់ពីសន្ទស្សន៍ ៥០.៤ចាប់តាំងពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២០។ ហើយអ្វីដែលកាន់តែអាក្រក់ទៅទៀតគឺការវាយតម្លៃនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងសេវាកម្មដែលសន្ទស្សន៍ធ្លាក់ចុះពី៤២ដល់៣៦.២(គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាសន្ទស្សន៍ទាបជាង ៥០ គឺជាសញ្ញានៃការធ្លាក់ចុះចំពោះសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម)។ ទន្ទឹមនឹងនេះ តាមរយៈការដកស្រង់ការស្ទង់មតិមួយដោយធ្វើឡើងដោយសភាពាណិជ្ជកម្មអឺរ៉ុបក្នុងប្រទេសចិន ៧៨%នៃអ្នកឆ្លើយតបទាំងអស់បាននិយាយថា ប្រទេសចិនឥឡូវនេះមិនសូវមានភាពទាក់ទាញសម្រាប់ការវិនិយោគ ដោយសារតែគោលនយោបាយកូវីដ១៩របស់ខ្លួន ខណៈដែលប្រហែល ២៣% នៃក្រុមហ៊ុនអ៊ឺរ៉ុបចំនួន ៣៧២ គឺត្រៀមខ្លួនចាកចេញពីប្រទេសចិន។

ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋាភិបាលចិនមានះអនុវត្តគោលនយោបាយដ៏តឹងរ៉ឹងនេះ?

ថ្វីបើគោលនយោបាយសូន្យកូវីដនេះបានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងទទួលបានការរិះគន់ពីប្រជាជននិងស្ថាប័នអន្តរជាតិមួយចំនួន ក៏លោកប្រធានាធិបតីស៊ី ជីងពីងនៅតែមានះអនុវត្តវា ព្រមទាំងបានព្រមានទៅលើអ្នករិះគន់និងការឃ្លាំមើលមតិរិះគន់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់បំផុតជាពិសេសគឺនៅលើបណ្តាញសង្គមតែម្តង។ ការប្រព្រឹត្តយ៉ាងដូច្នេះរបស់រដ្ឋាភិបាលចិន ត្រូវបានគេយល់ថាគោលនយោបាយនេះមានចរិតលក្ខណៈទំនោរទៅខាងនយោបាយតាមរយៈការបង្ហាញពីឥទ្ធិពលរបស់គណបក្សកុំម្មុយនិស្តចិនក្នុងការគ្រប់គ្រងនិងដោះស្រាយបញ្ហាកូវីដ១៩។ តួយ៉ាងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំមួយរបស់គណបក្សកុំម្មុយនិស្តចិន(CPP)ដោយចូលរួមដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋកាលពីខែមីនា លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ស៊ុន ឈុនឡាន ដែលជាអ្នកសម្របសម្រួលកំពូលទាក់ទងនឹងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហាជំងឺកូវីដ-១៩របស់ប្រទេសចិនបានប្រកាសថា ប្រទេសចិននឹងបន្តអនុវត្តគោលនយោបាយសូន្យកូវីដ ដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ។ ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ត្រូវតែចាត់ទុកគោលនយោបាយនេះថាជា “កិច្ចការនយោបាយចម្បង” និង “គោលបំណងកំពូលរបស់ប្រទេស”។ បន្ថែមពីនោះ លោកប្រធានាធិបតីស៊ី ជីងពីងបានមានប្រសាសន៍ដោយអំណួតថា ចាប់តាំងពីមានការផ្ទុះឡើងនៅជំងឺរាតត្បាតមួយនេះ ប្រទេសចិនមានករណីស្លាប់ប្រមាណ៥០០០នាក់តែប៉ុណ្ណោះ ដែលនេះជាកម្រិតមួយទាបបំផុតមួយប្រៀបធៀបនឹងអត្រាមរណភាពនៅអឺរ៉ុប និងនៅសហរដ្ឋអាមេរិច។ បើយោងតាមការសិក្សាគំរូពីសាកលវិទ្យាល័យ Fudan ក្នុងប្រទេសចិនបានព្យាករណ៍ថាប្រសិនបើប្រទេសចិនបើកប្រទេសជាធម្មតានោះ ប្រជាជនប្រមាណ៥.១លាននាក់នឹងកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យដែលត្រូវការគ្រូពេទ្យមើលថែប្រហែល២.៧លាននាក់ ហើយករណីស្លាប់អាចនឹងឈានដល់១.៥៥លាននាក់នៅខែកញ្ញា។ ការលើកឡើងបែបនេះរបស់លោកស៊ី ជីងពីងវាហាក់បីដូចជាលោកព្យាយាមចងសមិទ្ធិផលនេះជាមួយនឹងកេរដំណែលនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ដែលគាត់រំពឹងថាក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំនៃការដឹកនាំក្នុងអាណត្តិទី៣នេះ គាត់នឹងទទួលបានការទទួលស្គាល់កាន់តែខ្លាំងក្នុងនាមជាមេដឹកនាំរដ្ឋ មេដឹកនាំយោធា និងមេដឹកនាំបក្សកុម្មុយនិស្តចិនដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។

តើគោលនយោបាយនេះពិតជាអាចបញ្ឈប់ការរីករាលដាលនៃការឆ្លងបានដែរឬទេ?

បើយើងក្រឡេកទៅមើលពីអត្រាមរណភាពដោយសារជំងឺកូវីដ១៩ យើងឃើញថាវាស្ថិតនៅកម្រិតទាបមួយពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែករណីឆ្លងនៅតែកើតមានជាប្រចាំ។ បន្ថែមពីនោះ ការរឹតបន្ទឹងទៅលើការបិទខ្ទប់បានបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការរស់នៅរបស់ប្រជាជននិងសេដ្ឋកិច្ច។ នៅក្នុងការថ្លែងសន្ទរកថាជាសាធារណៈមួយកាលពីថ្ងៃអង្គារទី១០ ប្រធានអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) លោក Tedros Adhanom Ghebreyesus បានមានប្រសាសន៍ថា គោលនយោបាយសូន្យកូវីដរបស់ប្រទេសចិនគឺមិនមានភាពឋិតឋេរទេ ហើយថាវាដល់ពេលហើយសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្រ្តនេះ ព្រោះថាវីរុសអាចបម្លែងខ្លួនគ្រប់ពេល ដូច្នេះយើងត្រូវតែរៀនសម្របខ្លួនរស់នៅជាមួយនឹងវា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត រដ្ឋាភិបាលចិនគួរតែគិតគូរទៅលើការចាក់វ៉ាក់សាំងសម្រាប់ប្រជាជនជំនួសឱ្យការបិទខ្ទប់ដែលជាវិធីសាស្ត្រមួយប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិសេរីភាព សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះថាការចាក់វ៉ាក់សាំងនៅប្រទេសចិននៅមិនទាន់មានភាពគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយជាពិសេសទៅលើក្រុមមនុស្សចាស់។ បើតាមរបាយការណ៍របស់Chinese National Health Commissionបានបង្ហាញថា តិចជាង៦០%នៃប្រជាជនដែលមានអាយុចន្លោះពី៦០-៦៩បានទទូលការចាក់វ៉ាក់សាំងពេញលេញ(៣ដូស) ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកដែលមានអាយុចាប់ពី៧០ឆ្នាំឡើងទៅ ទទួលបានការចាក់វ៉ាក់សាំងពេញលេញត្រឹម៤៨.៤%ប៉ុណ្ណោះ។

ដូចនេះ យោងតាមការលើកឡើងរបស់WHOនិងការរិះគន់ពីសំណាក់មហាជនទៅលើការអនុត្តគោលនយោបាយនេះ យើងអាចឃើញថាវាមិនអាចបញ្ឃប់ការរីករាលដាលនៃជំងឺសាកលនេះបានទាំងស្រុងនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញវាកំពុងបង្អាក់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅរបស់ប្រជាជនដូចជាការខ្វះថ្នាំសង្កូវ អាហារ ការអត់ការងារធ្វើនិងការមិនអាចចេញក្រៅបាន(ប៉ះពាល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត)ជាដើម។ ម្យ៉ាងដូចដែលយើងដឹងហើយថា វីរុសបម្លែងថ្មីអូមីក្រុងមានលក្ខណៈឆ្លងលឿន ដូច្នេះការបិទខ្ទប់ក៏អាចបណ្តាលឱ្យវីរុសកើតឡើងវិញផងដែរ។