"ថង់ប្រាជ្ញារបស់កម្ពុជា ដឹកនាំដោយគ្រាប់ពូជរបស់កម្ពុជា"

ស្វែងរក
ផ្ទះ កំណត់​ហេតុ​បណ្ដាញ ទំព័រ 31

កំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​របស់​ប្រទេសចិន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

The Seed Admin
-
0
កំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​របស់​ប្រទេសចិន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសចិនបានចាប់ផ្តើមបើកពាណិជ្ជកម្មនិងការវិនិយោគពីក្រៅប្រទេសលើកដំបូង ដោយអនុវត្តកំណែទម្រង់ទីផ្សាររបស់ខ្លួនទៅជាទីផ្សារសេរី។ ចំណុចរបត់ត្រង់កែទម្រង់ទៅជាទីផ្សារសេរី សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត។ ជាមួយគ្នានេះ ក្រោយភាពរីកចម្រើនទាំងនេះ ប្រទេសចិនក៏បានក្លាយជាប្រទេសមួយដែលកំពុងចូលរួមខ្លាំងជាងគេបន្ទាប់ពីប្រទេសធំៗមួយចំនួនទៀតដូចជាប្រទេសអាមេរិក និងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងការបំពុលបរិស្ថានដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជុំវិញពិភពលោក នេះបើយោងតាមស្ថិតិរបស់ Union of Concerned Scientists។ ដូចនេះ យើងនឹងងាកមកមើលចំណុចគោលធំៗចំនួន ២ ដែលការកើនឡើងសេដ្ឋកិច្ចេបស់ប្រទេសចិនបានប៉ះពាល់ទៅលើអាកាសធាតុពិភពលោក និងតើរដ្ឋាភិបាលចិនបានចូលរួមអ្វីខ្លះក្នុងការទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ?

១ ការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្មក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម

អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍កន្លងមក សន្ទុះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនបានទទួលនូវភាពរីកចម្រើនភាគច្រើនគឺដោយសារតែការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្ម។ នេះគឺដោយសារតែធ្យូងថ្មអាចធ្វើការបម្លែងថាមពលក្នុងតម្លៃថោក និងអាចប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មជាច្រើនប្រភេទ នេះបើយោងតាមការចេញផ្សាយរបស់គេហរទំព័រ Science Direct។ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្មទាំងនេះបានបញ្ចេញនូវឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ដែលជាឧស្ម័នកើតមកពីឧស្ម័នធម្មជាតិ ហើយបើយោងតាមការសិក្សាជាច្រើន ធ្យូងថ្មផលិតឧស្ម័នកាបូនច្រើនជាងគេបង្អស់ក្នុងចំណោមថ្មថាមពលផ្សេងៗទៀត។ ជាមួយគ្នានេះ យោងតាមទន្និន័យរបស់ S&P Global នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ស្ទើរតែ ៥៨% នៃធ្យូងថ្មជុំវិញផិភពលោកកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសចិន ហើយការបំភាយចេញពីការដុតធ្យូងថ្មបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ការប៉ះពាល់អាកាសធាតុផែនដី។

២ ការកើនឡើងនូវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីប្រទេសចិន

ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ប្រទេសចិនបានក្លាយជាប្រទេសដែលបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ច្រើនជាងគេ លើសពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៏ដ៏ទៃទៀតនៅជុំវិញពិភពលោក។ ឧស្ម័ននេះមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ទៅដល់បរិស្ថាននោះទេ តែវាក៏មានផលប៉ះពាល់ទៅលើសុខភាពមនុស្សផងដែរ។ យោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ National Geograpic ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់វាអាចធ្វើឱ្យស្រទាប់អូហ្សូនរបស់ភពផែនដីស្ដើងជាងមុន បណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុដោយកំណើនកំដៅ និងការរួមចំណែកដល់ជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្សេងៗពីផ្សែងអ័ព្ទនិងការបំពុលខ្យល់។ ក្នុងករណី ប្រទេសចិនជាអ្នក បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ចំនួន២៧%នៃចំនួនសរុបទាំងអស់ក្នុងពិភពលោក។ យោងតាមការវិភាគមួយក្នុងឆ្នាំ២០១៤បានបញ្ចាក់ឱ្យឃើញថា ការកើនឡើងនូវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងប្រទេសចិនគឺកើតឡើងដោយសារតែដោយសារតែប្រទេសនេះនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៏ឧស្សាហកម្ម និងមានការពឹងផ្អែកទៅលើការប្រើបាស់់ធ្យូងថ្មជាខ្លាំងនៅឡើយ។

៣ ការទប់ស្កាត់បញ្ហាបរិស្ថានពិភពលោករបស់រាជរដ្ឋាភិបាលចិន

នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០នេះ ប្រធានាធិបតី Xi JinPing បានប្រកាសថាប្រទេសចិននឹងបោះជំហានរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងពិភពលោកមួយដែលមានភាពបៃតងជាងមុន ក្នុងនោះលោកបានបញ្ចេញនូវសកម្មភាពក្នុងការទប់ស្កាត់បញ្ហាអាកាសធាតុដូចខាងក្រោម៖

– កិច្ចព្រមព្រៀងទៅលើបញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ២០១៦
– ផែនការក្នុងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងកាត់បន្ថយក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលដែលបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០
– ផែនការក្នុងការមានប្រភពថាមពលដែលអាចកែឆ្នៃឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ២០៣០
– ដំឡើងប្រព័ន្ធសូឡានិងការបម្លែងខ្យល់ទៅជាថាមពល ដែលមានសមត្ថភាពសរុប ១.២ប៊ីលានគីឡូវ៉ាត់នៅក្នុងឆ្នាំ២០៣០
– គ្របដណ្តប់ប្រទេសដោយព្រៃឈើប្រមាណ២ប៊ីលានម៉ែតគូបនៅឆ្នាំ២០៣០
– ហាមឃាត់ការលក់យានយន្តដែលប្រើថាមពលប្រេងឥន្ធនៈត្រឹមឆ្នាំ២០៣៥
– ផែនការក្នុងការដាក់ឱ្យប្រទេសចិនក្លាយជាប្រទេស carbon neutrality ក្នុងឆ្នាំ២០៦០។

ជារួម ប្រទេសចិនដើរតួសំខាន់ក្នុងបញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុមួយនេះ។ ប៉ុន្តែដោយសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសចិនស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលមួយកំពុងលូតលាស់យ៉ាងខ្លាំង ពិភពលោកបានមើលឃើញការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសចិនក្នុងការទប់ស្កាត់បញ្ហាមួយនេះមានការខ្វះខាត និងមិនអាចទៅរួច ជាពិសេស ការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្ម។ ផ្ទុយមកវិញ ប្រទេសចិនបានបញ្ចេញសកម្មភាពរបស់ខ្លួនជាច្រើនមកហើយក្នុងការកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់បរិស្ថានមួយនេះ ដូចជាការប្រើបា្រស់ប្រព័ន្ធសូឡា និងយានយន្តអេឡិចត្រូនិក ដោយក្នុងឆ្នាំ២០១៩មានយានយន្តអេឡិចត្រួនិកចំនួន២៥.៨លានត្រូវបានលក់នៅក្នុងប្រទេសចិន។ ការប្រើប្រាស់ថាមពលដែលអាចកែឆ្នៃឡើងវិញប្រមាណ១៥%ក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលទាំងអស់ក្នុងប្រទេសចិនក្នងឆ្នាំ២០១៩ និងការបង្កើតនូវ National Emmision Trading Scheme ក្នុងគោលបំណងដើម្បីគ្រប់គ្រងការបំពុលបរិស្ថាននៅក្នុងទីផ្សារជួញដូរ។ ម៉្យាងវិញទៀត ប្រទេសចិនក៏កំពុងតែជួបប្រទះនឹងបញ្ហាអាកាសធាតុជារឿយៗនោះដែរ ដូចនេះការចូលរួមរបស់ប្រទេសចិនពុំមានការភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ។ ជាមួយគ្នានេះ ផែនការរបស់ប្រទេសចិននៅតែមើលមិនឃើញនៅថ្ងៃខាងមុខ ប៉ុន្តែពិភពលោកនឹងអាចក្លាយជាទីកន្លែងមួយដែលមនុស្សយើងអាចរស់នៅបានដោយមានផាសុកភាព ដោយការចូលរួមទប់ស្កាត់បញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុពីប្រទេសចិន។

តើកិច្ចសន្យាការងារ​មានប៉ុន្មានប្រភេទ?

The Seed Admin
-
0
តើកិច្ចសន្យាការងារ​មានប៉ុន្មានប្រភេទ?

ដូចម្តេចហៅថា “កិច្ចសន្យាការងារ”?

យោងតាមមាត្រា ៦៦៤ នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណីព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបាន ចែងថា កិច្ចសន្យាការងារ គឺជាកិច្ចសន្យាដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្នែកការងាររវាងកម្មករនិយោជិត និងកម្មករនិយោជក​ ដែលកម្មករនិយោជិតបំពេញការងារក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់និយោជក ឯនិយោជកជាអ្នកផ្តល់នូវប្រាក់ឈ្នួលទៅលើកិច្ចការពលកម្មនោះ។  គួរបញ្ជាក់បន្តិចថា  ជាទូទៅទម្រង់នៃកិច្ចសន្យាការងារ អាចធ្វើដោយផ្ទាល់មាត់ និងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ កិច្ចសន្យា ដោយផ្ទាល់មាត់អាចធ្វើបានដោយភាគីម្ខាងបានដាក់សំណើតាមរយ:មាត់ទទេ ឯភាគីម្ខាងទៀតបានយល់ព្រមជាមួយ សំណើដោយផ្ទាល់មាត់នោះ។ ចំណែកឯកិច្ចសន្យា ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ គឺធ្វើឡើង ដោយភាគីម្ខាងបានដាក់លក្ខខណ្ឌរបស់ខ្លួនជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឯភាគីម្ខាងទៀតបានទទួលយល់ព្រមនឹងលក្ខខណ្ឌនោះ ហើយភាគីពាក់ព័ន្ធបង្ហាញឆន្ទៈថាយល់ស្របតាមរយៈរូបភាពចុះហត្ថលេខា ឬផ្ដិតមេដៃជាដើម។

ប្រភេទនៃកិច្ចសន្យាការងារ

យោងតាមច្បាប់ការងារ ១៩៩៧ បានកំណត់ប្រភេទនៃកិច្ចសន្យាការងារជាពីរប្រភេទគឺ៖
– កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាកំណត់ (FDC) និង
– កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាមិនកំណត់ (UDC)។

១. កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាកំណត់ (FDC)

យោងតាមសៀវភៅមគ្គុទេសក៍ស្តីពីច្បាប់មុខរបរ និងទំនាក់ទំនងការងារនៅកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២០ បានឱ្យនិយមន័យទៅលើកិច្ចសិន្យាការងារដែលមានថេរវេលាកំណត់ (FDC) ក្នុងន័យទូទៅថា ជាកិច្ចសន្យារវាងនិយោជក និងកម្មករនិយោជិតដែលក្នុងនោះ និយោជកទទួលកម្មករនិយោជិតក្នុងរយ:ពេល​មួយកំណត់។ យោងតាមមាត្រា ៦៧.២ នៃច្បាប់ការងារ ១៩៩៧ បានកំណត់នូវលក្ខខណ្ឌទូទៅនៃ កិច្ចសន្យា (FDC) បានចែងថា “កិច្ចសន្យានេះ ត្រូវធ្វើឡើងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដែលបានកំណត់ពីពេលចាប់ផ្តើម និងពេលបញ្ចប់បានច្បាស់លាស់ ហើយការព្រមព្រៀងគ្នាដោយមានកំណត់ថិរវេលាពិតប្រាកដ មិនអាចមានរយ:ពេលលើសពីពីរឆ្នាំបានឡើយ”។ ប៉ុន្តែកិច្ចសន្យានេះ អាចបន្តសាជាថ្មីម្តង ឬច្រើនដងបាន ដរាបណាការបន្តសារជាថ្មីនោះមិនមានថិរវេលាអតិបរមាលើសពីពីរឆ្នាំ។ បញ្ញត្តិនៃមាត្រានេះ គឺមានការភ័ន្តច្រលំជាច្រើនពីមហាជនទូទៅ ដូច្នេះហើយទើបក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវ: បានចេញនូវសេចក្តីណែនាំ ០៥០ ស្ដីពីការកំណត់ប្រភេទកិច្ចសិន្យាការងារ។ យោងតាមសេចក្តីណែនាំ ០៥០ ស្ដីពីការកំណត់ប្រភេទកិច្ចសន្យាការងារ បានកំណត់អំពីការបកស្រាយនូវមាត្រា ៦៧.២ នៃច្បាប់ការងារ ១៩៩៧ ​យ៉ាងច្បាស់ថា កិច្ចសិន្យាការងារមានការកំណត់ត្រូវធ្វើឡើងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងមានកាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្ដើម និង បញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ ឧទាហរណ៍ ៖
– ប្រសិនបើកិច្ចសន្យាការងារដែលបានធ្វើឡើងរវាងភាគីទាំងពីរលើកទីមួយ មានថិរវេលាកំណត់ ៦ ខែ ដូច្នេះថិរវេលាសរុបនៃកិច្ចសន្យា (FDC) គឺ ២ឆ្នាំ ៦ខែ
– ប្រសិនបើកិច្ចសន្យាការងារដែលបានធ្វើឡើងរវាងភាគីទាំងពីរលើកទីមួយ មានថិរវេលាកំណត់ ១ ឆ្នាំ ដូច្នេះថិរវេលាសរុបនៃកិច្ចសន្យា (FDC) គឺ ៣ឆ្នាំ
– ប្រសិនបើកិច្ចសន្យាការងារដែលបានធ្វើឡើងរវាងភាគីទាំងពីរលើកទីមួយ មានថិរវេលាកំណត់ ១ ឆ្នាំ ៦ខែ ដូច្នេះថិរវេលាសរុបនៃកិច្ចសន្យា (FDC) គឺ ៣ឆ្នាំ ៦ខែ
– ប្រសិនបើកិច្ចសន្យាការងារដែលបានធ្វើឡើងរវាងភាគីទាំងពីរលើកទីមួយ មានថិរវេលាកំណត់ ២ឆ្នាំ ដូច្នេះថិរវេលាសរុបនៃកិច្ចសន្យា (FDC) គឺ ៤ឆ្នាំ។

ក្នុងករណីដែលការបន្តកិច្ចសិន្យា (FDC) មួយដង ឬច្រើនដងមានថិរវេលាលើស​ពី ២ ឆ្នាំ នោះកិច្ចសិន្យានេះនឹងក្លាយជា កិច្ចសិន្យា(UDC)។ ក្រៅពីនេះ ច្បាប់ក៏បានចាត់ទុកថា កិច្ចសន្យាសាកល្បង កិច្ចសន្យាហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាកំណត់ដែលមានកាលបរិច្ជេទមិនច្បាស់លាស់ គឺជាកិច្ចសន្យា (FDC) ពីព្រោះកិច្ចសន្យាទាំងនេះមានថិរវេលាកំណត់មិនលើសពី ពីរឆ្នាំ។ កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាកំណត់ ដែលមានកាលបរិច្ជេទមិនច្បាស់លាស់ គឺជាកិច្ចសន្យាដែលធ្វើឡើង៖
– ដើម្បីជំនួសកម្មករបុគ្គលិកនយោជិតណាមួយដែលអវត្ដមានបណ្ដោះអាសន្ន ឬ
– ការងារនេះមានរយៈពេលតែមួយរដូវកាល ឬ
– កំណើនម្ដងម្កាលនៃការងារឬសកម្មភាពខុសធម្មតារបស់សហគ្រាស។ ជាមួយគ្នានេះដែរ កិច្ចសន្យាការងារអាចបន្តច្រើនដងច្រើនសារបានលុះត្រាតែការបន្តនោះមិនលើសពី ២ ឆ្នាំឡើយ។

២. កិច្ចសន្យាការងារដែលមានថេរវេលាមិនកំណត់ (UDC)

កិច្ចសន្យា (UDC) ជាកិច្ចសន្យាការងារដែលគ្មាន កំណត់កាលបរិច្ជេទបញ្ចប់។ ជាទូទៅកិច្ចសន្យា (UDC) មានថិរវេលាលើសពីពីរឆ្នាំ ដោយភាគីអាចធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់មាត់ និងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ ម៉្យាងវិញទៀត យើងអាចនិយាយបានថា ប្រសិនបើភាគីបានបង្កើតកិច្ចសន្យាការងារ ខុសពីលក្ខខណ្ឌតម្រូវណាមួយរបស់កិច្ចសន្យា (FDC) នោះវានឹងក្លាយជាកិច្ចសន្យា (UDC)។ បើផ្អែកតាម សៀវភៅមគ្គុទេសក៍ស្តីពីច្បាប់មុខរបរ និងទំនាក់ទំនងការងារនៅកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២០ សម្រាប់កម្មករនិយោជិតអចិន្ត្រៃយ៍ដែលបំពេញការងារយូរឆ្នាំចាស់វស្សារសម្រាប់ការងារដែលមានកាលបរិច្ឆទបញ្ចប់ នោះកម្មករនិយោជិតនោះគឺចាត់ទុកថាជាកិច្ចសិន្យា (UDC)។ និយោជកដែលត្រូវការកម្មករនិយោជិត សម្រាប់សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មដែលមានលក្ខណៈតទៅមុខជាអចិន្ត្រៃយ៍ អាចជ្រើសរើសកម្មករនិយោជិត ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ដោយប្រើកិច្ចសន្យា (UDC)។

***Disclaimer
អត្ថបទនេះគ្រាន់តែសរសេរឡើងក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅក្នុងនាមជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ  ដែលអត្ថបទនេះក៏មិនមែនជាការផ្តល់ប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់ផ្លូវការណាមួយឡើយ។  The SEED នឹងមិនការធានា និងមិនទទួលខុសត្រូវនូវបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់អត្ថបទនេះឡើយ។

ហេតុអ្វីបានសហរដ្ឋអាមេរិកលូកដៃចូលក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម?

The Seed Admin
-
0
ហេតុអ្វីបានសហរដ្ឋអាមេរិកលូកដៃចូលក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម?

ក្រោយសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនទី១ បានបិទបញ្ចប់ សង្គ្រាមរៀតណាមបានកើតឡើងឬក៏យើងអាចហៅឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតតាមប្រវត្តិវិទូជាច្រើនបានហៅឈ្មោះថា​​​​​​​«សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនទី២» ។ ឈ្មោះ«សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន»ដោយហេតុថា សង្គ្រាមនេះវាមិនមែនត្រឹមតែកើតឡើងក្នុងនៅក្នុងទឹកដីវៀតណាមតាមតែប៉ុណ្ណោះនោះទេ ប៉ុន្តែវារីកសាយភាយទៅកាន់ផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូលផងដែរ នៅក្នុងនោះមានដូចជា កម្ពុជា និងឡាវ។ ​ សង្គ្រាមវៀតណាមគឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធគ្នារវាងកងទ័ពរៀតណាមខាងត្បូង គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និង វៀតណាម​ខាងជើង (​វៀតណាម​កុម្មុយនិស្ត) គាំទ្រ​ដោយ​ប្លុក​កុម្មុយនិស្ត។ ហើយវាក៏ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថា ជាការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធយ៉ាងសំខាន់មួយនៅក្នុងសម័យកាលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនិងការធ្វើការបកស្រាយឬក៏ពន្យល់ទៅលើសំណួរដែលបានលើកឡើងថាតើមានមូលហេតុអ្វីខ្លះបានសហរដ្ឋអាមេរិកលូកដៃចូលមកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាមទាំងដែលសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីតំបន់នេះ?

មានមូលហេតុចំនួន ៥ ដែលយើងអាចអាចយល់បានថាតើហេតុអ្វីបានសហរដ្ឋអាមេរិកលូកដៃចូលមកក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនទី២នេះ

ទី១ ឯករាជ្យភាពនៃប្រទេសវៀតណាម៖ ​  យើងត្រូវចាំផងដែរ នៅមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសវៀតណាមគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងឬស្ថិក្រោមអាណានិគមនិយមបារាំង។ បន្ថែមពីនេះ នៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសវៀតណាមគឺត្រូវបានឈ្លានពានដោយប្រទេសជប៉ុន ហើយ ហ៊ូ​ ជីមិញ គឺជាមេដឹកនាំរបស់ពួកវៀតមិញ ដែលជាកងទ័ពតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យភាពរបស់វៀតណាម។ ​ លើសពីនេះ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២  នៅឆ្នាំ១៩៩៤៥ ហ៊ូ ជីមិញ​បានវាយយកបានទាំងស្រុងទីក្រុងហា ណូយ ហើយទន្ទឹមគ្នានោះក៏បានប្រកាសឯករាជ្យភាពនៃប្រទេសរបស់ខ្លួនផងដែរ។ ជាពិសេសនោះ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ បារាំងបានព្យាយាមវិលត្រឡប់មកកាន់កាប់ឬក៏គ្រប់គ្រងទឹកដីវៀតណាមម្តងទៀតនិយាយដោយឡែក ទឹកដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូលនិយាយជារួម។  ប៉ុន្តែជាអកុសល បារាំងគឺមិនត្រូវបានប្រជាជនវៀតណាមស្វាគមន៍នោទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយ វាក៏បង្ករឱ្យមានការផ្ទុះប្រដាប់អាវុធរវាងកងទ័ពបារាំងនិងវៀតណាមខាងជើងនៅឌៀន បៀនភូ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ហើយបារាំងក៏បានចាញ់សង្គ្រាមនេះយ៉ាងដំណំផងដែរ។ បន្ទាប់ពីនេះ សន្តិភាពគឺត្រូវបានគេពិភាក្សាគ្នានៅឯសឺណែវ(Geneva)នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ហើយនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញានេះ រដ្ឋទាំងអស់ដែលជាហត្ថលេខីបានយល់ស្របគ្នាថា បារាំងនិងចាកចេញពីប្រទេសវៀតណាម​ប៉ុន្តែវៀតណាមត្រូវបែងចែកជាពីរ រហូតទាល់តែការបោះឆ្នោតត្រូវបានគេរៀបចំឡើង។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបោះឆ្នោតគឺមិនបានកើតឡើងនោះទេ ហើយប្រទេសវៀតណាមនៅតែបែងចែកជាពីរដដែលនៅពេលនោះដែលម្ខាងវៀតណាមខាងជើង ដឹកនាំដោយ ហ៊ូ ជីមិញ រីឯម្ខាងទៀត វៀតណាមខាងត្បូង ដឹកនាំ ង៉ូ ឌិញយៀម។

ទី២ សង្គ្រាមស៊ីវិល៖​ ពួកវៀតមិញចង់បង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាមឱ្យទៅជាវៀតណាមតែមួយស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្ត ហ៊ូ ជីមិញ។ ​ ប្រជាពលរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើនបាក៏នគាំទ្រ ហ៊ូ ជីមិញ ដោយសារតែពួកគេមិនពេញចិត្តនិង ង៉ូ ឌិញយ៊ៀមដែលកាលនោះលោកគឺជាអ្នកដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង។ ហេតុដូច្នេះហើយ សង្គ្រាមរវាងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមត្បូងក៏ផ្ទុះឡើង។ ​ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៨មក វៀតណាមខាងត្បូងគឺត្រូវទទួលរងនូវការវាយប្រហារកាន់តែខ្លាំងឡើងពីសំណាក់ពួកកុម្មុនីស្តខាងជើង ដែលវាត្រូវបានគេហៅថា រណសិរ្យរំដោះជាតិ(National Liberation Front)។

ទី៣ ទ្រឹស្តីដូមីណូ( The Domino Theory)៖ វាគឺជាជំនឿថា ប្រសិនបើប្រទេសមួយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងដៃកុម្មុយនីស្ត វាមានភាគរយច្រើនណាស់ថារដ្ឋជិតខាងដែលក្បែរៗគ្នានោះនិងក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដែរ ស្រដៀងគ្នាទៅនិងដូមីណូដែលធ្លាក់មកពីលើអញ្ចឹង។ ដែលនេះ បានកើតឡើងនៅឯអឺរ៉ុបខាងកើត បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៥ ។ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសកុម្មុយនីស្តនៅឆ្នាំ១៩៤៩ ហើយជាពិសេសនោះ ពួកកុម្មុនីស្តបានគ្រប់គ្រង់ប្រទេសវៀតណាមខាងជើង។ សហរដ្ឋអាមេរិកខ្លាចថា កុម្មុយសី្តនិងសាយភាយទៅកាន់វៀតណាមខាងត្បូងហើយបន្ទាប់មកអាស៊ីទាំងមូល។ ហេតុដូច្នេះហើយ វាបានសម្រេចចិត្តឱ្យជំនួយជាលុយ ការផ្គត់ផ្គង់ និងទីប្រឹក្សាកងទ័ពដើម្បីជួយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងប្រឆាំងជាមួយវៀតណាមខាងជើង។

ទី៤ ភាពកម្សោយនៃរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង៖ ​ លោក ង៉ូ ឌិញយៀម គឺជាមេដឹកនាំពុករលួយម្នាក់ ដែលបដិសេធមិនព្រមប្រគល់ដីឱ្យកសិករធ្វើនោះស្រែចម្ការនោះទេ។  លើសពីនេះនោះ គាត់មិនចូលចិត្តព្រះពុទ្ធសាសនានោះទេ ហើយគាត់បានធ្វើអំពើយ៉ាងអាក្រក់ឃោរឃៅដល់ប្រជាជនដែលជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ជាលទ្ធផល ប្រជាពលរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូងដោយច្រើននាំគ្នាងើបឡើងបះបោរ ប្រឆាំងនិងរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់។  កសិករ​ នាំគ្នាចង់បានរដ្ឋាភិបាលកុម្មុនីស្តហើយគាំទ្រពួកវៀតមិញនិងរណសិរ្យរំដោះជាតិ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ប្រធានាធិបតីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជូនទីប្រឹក្សាកងទ័ពចំនួន​ ១៦០០០ នាក់ដើម្បីជួយកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលរបស់ ង៉ូ ឌិញយៀមគឺត្រូវបានផ្តួលរលំ ។ ហើយបន្ទាប់ពីនេះមក​ នៅវៀតណាមខាងត្យូងគឺគ្មានរដ្ឋាភិបាលអ្នកមូលធនខ្លាំងណាម្នាក់នៅគ្រប់គ្រងវៀតណាមខាងត្បូងនោះទេ។

ទី៥៖ ហេតុការណ៍នៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង១៩៦៤៖វៀតណាមខាងជើងបានវាយប្រហារកងទ័ពជើងទឹករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅឯឈូងសមុទ្រតុងកឹង(The Gulf of Tonkin)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកមានលេសនៅក្នុងការពង្រីកសង្គ្រាមឱ្យកាន់ឆាបឆេះតែខ្លាំងឡើងៗ។ ​ ដំណោះស្រាយឈូងសមុទ្រតុងកឹង(Gulf of Tonkin Resolution) សភារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុញ្ញាតិឱ្យប្រធានាធិបតី Lyndon Johnson ដើម្បីប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយវៀតណាមខាងត្បូង។ ​ កងទ័ពម៉ារីន សំខាន់ៗដំបូងគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានមកដល់នៅឆ្នាំ១៩៦៥។  ១០​ឆ្នាំ ក្រោយមក ការលូកដៃចូលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកគឺកាន់តែមានសភាពខ្លាំងក្លាឡើងៗ។  នៅឆ្នាំ១៩៦៨ កងទ័ពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកគឺមានរហូតដល់ទៅជាងពាក់កណ្តាលមួយលាននាក់នៅលើទឹកដីរបស់វៀតណាម ហើយសង្គ្រាមបានចំណាយអស់ ៧៧ ប៊ីលានដុល្លានៅក្នុងមួយឆ្នាំ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់គេហទំព័រ BBC។

 

​ការ​ដកទ័ព​ពី​អ៊ី​រ៉ា​ក់​បង្ហាញ​ពី​ជំហរ​មិន​ច្បាស់​ការ​របស់​អាមេរិក

The Seed Admin
-
0
​ការ​ដកទ័ព​ពី​អ៊ី​រ៉ា​ក់​បង្ហាញ​ពី​ជំហរ​មិន​ច្បាស់​ការ​របស់​អាមេរិក

បន្ទាប់​ទ័ព​អាមេរិក​បាន​ឈរ​ជើង​នៅ​អ៊ី​រ៉ា​ក់​អស់​រយៈពេល​ ​១​៨​ឆ្នាំ​កន្លងមក​ ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ប្រធានាធិបតី​ ចូ ​បៃ​ដិ​ន​ (Jo​e​ ​Bide​n) ​បាន​ប្រកាស​គ្រោង​នឹង​ដក​កងទ័ព​ពី​អ៊ី​រ៉ា​ក់​នៅ​ខែកញ្ញា​ឆ្នាំ​ ​២​០​២​១​ ​នេះ​។​ ​យោង​តាម​សេចក្តីថ្លែង​ការ​ពី​សេតវិមាន​ ​បាន​ប្រកាស​ថា​នឹង​ដក​កងកម្លាំង​យោធា​ចេញ ប៉ុន្តែនឹងបន្តការហ្វឹកហ្វឺនដល់កងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការប្រយុទ្ធតទល់នឹងក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធអ៊ីស្លាម ក្រោយពីប្រធានាធិបតី ចូ បៃដិន មានជំនួបជាមួយនឹង នាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីរ៉ាក់ លោកមូស្តាហ្វា អាល់កាឌីមី ​(Mustafa al-Kadhimi)។

យោងតាមសារព័ត៌មាន BBC បានឱ្យដឹងថា មានទាហានអាមេរិកឈរជើងនៅលើទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់ប្រមាណ ២៥០០នាក់ កំពុងជួយបង្វឹកកងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងស្រុកក្នុងការតទល់ទៅនឹងក្រុមចលនាឥស្លាម (Islamic state។ លើសពីនេះ អាមេរិកបាននៅជួយសម្របសម្រួលសន្តិសុខប្រជាជនអ៊ីរ៉ាក់ពីការវាយប្រហារផ្សេងៗរបស់​ក្រុមចលនាប្រឆាំង និងក្រុមភេរវកម្មផ្សេងៗ។

តើការដកទ័ពអាមេរិកចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់នឹងប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងប្រទេសទាំងពីរយ៉ាងដូចម្តេច? ហើយបន្ទាប់ពីមានការដកកងកម្លាំងចេញ តើអ៊ីរ៉ាក់អាចនឹងប្រឈមនឹងបញ្ហាអ្វីខ្លះ?

ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ាក់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកពីឆ្នាំ​ ១៩៩០​

យើងអាចបានដឹងត្រួសៗពីទំនាក់ទំនងរវាងអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ាក់ នៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់កងកម្លាំងដឹកនាំដោយអាមេរិកទៅផ្ដួលរំលំប្រធានាធិបតីទី៥របស់អ៊ីរ៉ាក់ លោកសាដាម ហ៊ូសេន (Saddam Hussein)​ ដើម្បីស្តារប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេស និងប្រតិបត្តិការលុបបំបាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែដែលចោទប្រកាន់ដោយអាមេរិកកាលពីឆ្នាំ ២០០៣។​ អាមេរិកក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោក​ ប៊ូស (George W. Bush) បានធ្វើការវាយប្រហារទីក្រុងបាដាតនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា ​ឆ្នាំ​២០០៣។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធបានបញ្ចប់អស់រយៈពេល១០ឆ្នាំ ទើបគេស៊ើបដឹងថាមិនមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែនៅអ៊ីរ៉ាក់ ហើយការវាយប្រហាររបស់អាមេរិកទទួលរងការទិតៀនខ្លាំងពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ។

អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក ប៊ូស បានសន្យានឹងនាំសេរីភាព​និងសន្តិភាពឱ្យប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ក្រោយរំលំរបប សាដាម ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញស្ថានភាពជម្លោះកាន់តែតានតឹងជាមួយនឹងការងើបបះបោររបស់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ (armed militias) អ៊ីស្លាម។ តាមពិតទៅនៅឆ្នាំ ២០១១ អាមេរិកបានដកទាហានចេញពីអ៊ីរ៉ាក់ម្តងហើយ ប៉ុន្តែ៣ឆ្នាំក្រោយមក រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់បានស្នើសុំអាមេរិកឱ្យត្រឡប់វិញដោយសារតែកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ីស្លាមបានវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ ក្រោយពីការចុះចាញ់របស់ចលនាប្រដាប់អាវុធអ៊ីស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ ២០១៧ កងកម្លាំងយោធាអាមេរិក ក៏នៅតែបន្តឈរជើងជាជំនួយក្នុងការទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារពីក្រុមឧទ្ទាមដែលនៅសល់។

យោងតាមទិន្នន័យស្ថិតិដែលមានប្រភពពីវិទ្យាស្ថាន Brookings របស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក បានឱ្យឃើញថា ចាប់តាំងពីការបញ្ចូនទាហានអាមេរិកទៅអ៊ីរ៉ាក់ពីឆ្នាំ ២០០៣ មក ចំនួនទាហានត្រូវបានបញ្ជូនទៅច្រើនបំផុតមានដល់ ១៥៧ ៨០០នាក់នៅឆ្នាំ​ ២០០៨​ ប៉ុន្តែថយមកវិញដោយសារការប្រកាសឱ្យដកចេញនៅសម័យគ្រប់គ្រងរបស់លោក អូបាម៉ា នៅឆ្នាំ ២០០៩។ មកដល់ឆ្នាំ ២០២០ ទាហានអាមេរិកមានតិចជាង ២០ ០០០​នាក់ដែលបន្តឈរជើងនៅអ៊ីរ៉ាក់ ក្នុងការជួយប្រយុទ្ធជាមួយទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការទប់ទល់ជាមួយក្រុមភេរវកម្មរដ្ឋអ៊ីស្លាម ISIS។ កន្លងមកអាមេរិកបានចំណាយពេលក្នុងការបង្វឹកទ័ពដើម្បីប្រឆាំងភេរវកម្មនិងក្រុមបង្កចលនាអសន្តិសុខនាននៅក្នុងអ៊ីរ៉ាក់។

បន្ទាប់ពីការប្រកាសរបស់សេតវិមាន នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីរ៉ាក់ មូស្តាហ្វា​ អាល់កាឌីមី បានចេញសេចក្តីថ្លែងការថា​អ៊ីរ៉ាក់នឹងមិនត្រូវការជំនួយកងកម្លាំងអាមេរិកទៀតនោះទេ។​ យ៉ាងណាមិញ នៅឆ្នាំ២០២១នេះ អ៊ីរ៉ាក់និងបន្តកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយអាមេរិកក្នុងវិស័យសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ជាពិសេសនោះគឺវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។

ជំហររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបន្តទៅទៀត

លោក​ ចូ បៃដិន បានពន្យល់ថា អាមេរិកអស់ភារកិច្ចក្នុងកិច្ចការរបស់អ៊ីរ៉ាក់ដោយសារការរៀបចំប្រទេសនិងរបបប្រជាធិបតេយ្យនៅអ៊ីរ៉ាក់បានប្រពឹ្រត្តិទៅមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ។ តាមរយៈសារព័ត៌មាន BBC​ ដែលបានលើកឡើងពីការដកទាហានចេញនេះ គឺអាមេរិកធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងជួយក្នុងដំណើរការនយោបាយដល់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការសម្រួលនយោបាយប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ ការដកទ័ពអាមេរិកចេញក៏បានធ្វើឱ្យកងប្រដាប់អាវុធនិកាយស៊ីអ៊ិតជាក្លាយជាកត្តាសំខាន់នៅក្នុងការពង្រឹងសន្តិសុខប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់​ ហើយកងប្រដាប់អាវុធសម្ព័ន្ធមិត្តផ្សេងក៏មានសម្លេងសំខាន់នៅក្នុងសភាអ៊ីរ៉ាក់ដែរ។​

យោងទៅតាមសម្តីរបស់លោកប្រធានាធិបតី ចូ បៃដិនកន្លងមក ទៅកាន់ដៃគូអ៊ីរ៉ាក់បានលើកឡើងពីការឈានចូលក្នុងដំណាក់កាលថ្មីនៃទំនាក់ទំនងសហប្រតិបត្តិរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ទំនាក់ទំនងអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ាក់និងផ្តោតសំខាន់ទៅលើការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍវិស័យដទៃទៀតរួមមានវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាល ការអប់រំ វប្បធម៌ និងបរិស្ថានជាដើម។

វត្តមានរបស់កងទ័ពអាមេរិកបានទទួលរងការតិទានច្រើន

ការដកខ្លួនចេញពីទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់របស់អាមេរិកក៏អាចជួយសម្រួលដល់ស្ថានភាពនយោបាយរបស់​អ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ​ ដោយសារវត្តមានរបស់អាមេរិកពីដើមឡើយ មិនសូវទទួលបានការគាំទ្រពីចលនានយោបាយក្នុងស្រុកនិងតំបន់ទេ។ វត្តមានរបស់អាមេរិកនៅអ៊ីរ៉ាក់បានក្លាយជាបញ្ហាធំក្នុងតំបន់ ចាប់តាំងពីឧត្តមសេនីយអ៊ីរ៉ង់ កាសេម សូលេម៉ានី (Qasem Soleimani) និងអ្នកដឹកនាំក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធមូស្លីមស៊ីអ៊ិត Kata’ib Hezbollah លោកមូហាន់ឌី (Abu Mahdi al-Muhandis)  ថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា​ ឆ្នាំ​ ២០០៣។ អាមេរិកបានចោទប្រកាន់ចលនាប្រដាប់អាវុធស៊ីអ៊ិតទៅលើការប្រើប្រាស់និងបើកការប្រយុទ្ធដោយប្រើគ្រាប់រ៉ុកកែត កាំភ្លើងត្បាល់ និងយន្តហោះដ្រូនទៅលើមូលដ្ឋានយោធាអ៊ីរ៉ាក់ដែលមានទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្ត (Coalition troops) មានទ័ពអាមេរិក និងអង់គ្លេស នៅឈរជើង។ ការបន្តវាយប្រហារយោធា​ និងមូលដ្ឋានទ័ពពីចលនាប្រដាប់អាវុធស៊ីអ៊ិតនេះគឺមានបំណងក្នុងការដាក់សម្ពាធឱ្យអាមេរិកចាកចេញ។

ប៉ុន្តែមិនមែនមានតែចលនាអ៊ីស្លាមទេដែលមិនពេញចិត្តនឹងអាមេរិក ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្បែរនោះក៏មិនពេញចិត្តនឹងវត្តមានរបស់អាមេរិកដែរ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ២០២១នេះ មានការសង្ស័យថាអ៊ីរ៉ង់ស្ថិតនៅពីក្រោយការវាយប្រហារដោយយន្តហោះដ្រូនទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសអាមេរិកដែលនៅក្បែរអាកាសយានដ្ឋានស៊ីវិល តែការវាយប្រហារនេះពុំមានអ្នករងគ្រោះទេ។ រីឯភាគីអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដមិនទទួលយកការចោទប្រកាន់នេះឡើយ ទោះកងកម្លាំងអាមេរិក និងអង់គ្លេសដែលតាំងមូលដ្ឋាននៅទីនោះបានធ្វើការស៊ើបអង្កេត ហើយរកឃើញថាជាយន្តហោះដែលយកមកប្រើក្នុងការវាយប្រហារនោះគឺផលិតនៅអ៊ីរ៉ង់។ ទោះជាអ៊ីរ៉ង់បានបដិសេដមិនទទួលការចោទប្រកាន់របស់អាមេរិក គេដឹងរួចហើយថាបំណងរបស់អ៊ីរ៉ង់ក៏មិនចង់ឱ្យអាមេរិកចូលលូកដៃជ្រៀតជ្រែកបញ្ហាក្នុងតំបន់នោះទេ។

លើសពីនេះកាលពីឆ្នាំ ២០១៩ ក្រុមអ្នកតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៅអ៊ីរ៉ាក់បានទាមទារឱ្យមានការរៀបចំឡើងវិញដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី និងបញ្ឈប់ការជ្រៀតជ្រែករបស់បរទេសលើនយោបាយក្នុងប្រទេសនិងតំបន់ ជាពិសេសការដកកងកម្លាំងទាំងស្រុងពីកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ដអន្តរជាតិដឹកនាំដោយអាមេរិក (International US-Led coalition) ប្រឆាំងចលនារដ្ឋអ៊ីស្លាម (Islamic states)។ ការទាមទារនេះបានធ្វើឡើង ទោះជាស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅទទួលរងការគម្រាមកំហែងពីសំណាក់ក្រុមឧទ្ទាមអ៊ីស្លាមស៊ុននី ISIS នៅឡើយ។

អនាគតរបស់អ៊ីរ៉ាក់

ទោះជាមានការមិនពេញចិត្តពីសំណាក់គណបក្សនយោបាយក្នុងស្រុកពីវត្តមានរបស់អាមេរិក ក៏វត្តមានរបស់យោធាអាមេរិកបានបំពេញមុខងារក្នុងការពង្រឹងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ាក់ ជាពិសេសពីសំណាក់ការវាយប្រហាររបស់ពួកឧទ្ទាមដែលតែងតែប៉ុនប៉ងពង្រីកអំណាចក្នុងតំបន់។ អ្នកវិភាគព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិបានផ្តោតទៅលើសុខុមាលភាពរបស់អ៊ីរ៉ាក់ក្រាយអាមេរិកដកខ្លួន ដែលក្នុងនោះរួមមានការបារម្ភពីបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុកនៅអ៊ីរ៉ាក់ និងការប្រឈមមុខនឹងក្រុមចលនាអ៊ីស្លាមតាលីបង់ដែលនៅបន្តសកម្មភាពអសន្តិសុខ។

១. បញ្ហានយោបាយផ្ទៃក្នុងនៅអ៊ីរ៉ាក់

ស្ថានភាពនយោបាយនៅអ៊ីរ៉ាក់ អាចនិយាយបានថាមានសភាពគ្រាន់បើជាងពីឆ្នាំ ២០១៤ អំឡុងពេលប្រទេសទាំងមូលកំពុងជួបប្រទះសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលបង្កឡើងពីភាពចម្រូងចម្រាសរវាងចលនានិកាយអ៊ីស្លាមទាំងពីរ (ស៊ីអ៊ិត និងស៊ុននី) ក្នុងការដណ្តើមអំណាចរៀងខ្លួនៗ។

ក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅអ៊ីរ៉ាក់មួយចំនួនបានចូលជាមួយកងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការទប់ទល់នឹងពួកឧទ្ទាមដែលតែងធ្វើសកម្មភាពដើម្បីពង្រីកតំបន់គ្រប់គ្រង។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក្រុមមួយចំនួនទៀតនៅតែបន្តសកម្មភាពអសន្តិសុខប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតប្រជាជនអ៊ីរ៉ាក់។ មុនពេលអាមេរិកប្រកាសដកខ្លួន ប្រជាជនអ៊ីរ៉ាក់ជាច្រើនបានចេញធ្វើបាតុកម្មដើម្បីទាមទារឱ្យបញ្ឈប់ការជ្រៀតជ្រែករបស់បរទេស ជាពិសេសនោះគឺការលូកដៃរបស់អាមេរិក។ នេះជាហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្នកនយោបាយបោះឆ្នោតក្នុងសភាអ៊ីរ៉ាក់គាំទ្រឱ្យទ័ពបរទេស​ (Foreign forces) ចេញពីទឹកដីរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ឧត្តមសេនីយ កាសេម សូលេម៉ានី និងមេដឹកនាំក្រុមប្រដាប់អាវុធអ៊ីស្លាម អាប៊ូ ម៉ាឌី អាល់មូហាន់ឌី។ ជាពិសេសសម្ពាធត្រូវធ្លាក់លើលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី មូស្តាហ្វា ក្នុងការជំរុញឱ្យកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តចាកចេញ។

២. បញ្ហាសន្តិសុខជាតិអ៊ីរ៉ាក់

កង្វល់បន្ទាប់នោះគឺផ្នែកសន្តិសុខជាតិដែលប្រឈមខ្លាំងនឹងទំនាស់បង្កដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ (armed militias) ដែលជ្រោមជ្រែងដោយអ៊ីរ៉ង់ និងក្រុមឧទ្ទាមផ្សេងទៀតជាពិសេសក្រុមឧទ្ទាមស៊ុននី ISIS។ អ្នកវិភាគព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិមួយចំនួនបានយល់ឃើញថា ការដកកងទ័ពរបស់អាមេរិកនឹងផ្តល់ឱកាសឱ្យក្រុមប្រដាប់អាវុធអ៊ីស្លាមក្នុងការបង្កអសន្តិសុខកាន់តែខ្លាំងឡើងក្នុងការទាមទារអំណាច រួមជាមួយនឹងបញ្ហាពួកឧទ្ទាមរដ្ឋអ៊ីស្លាមស៊ុននី ISIS។ កន្លងមកកងទ័ពអាមេរិកបានអមជាមួយកងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការទប់ទល់នឹងការវាយប្រហាររបស់ពួកឧទ្ទាម។ ក្នុងចំណោមទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ មានក្រុមកងបម្លាស់ Al-Hashd-Al-Shaabi ឬ Popular Mobilization Forces ដែលជាក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធក្រោយមកបានគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីប្រុយុទ្ធនឹងពួក ISIS។ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមនេះត្រូវបានក្លាយជាឧបករណ៍ដែលអ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់កក្នុងការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយរបស់អ៊ីរ៉ាក់។ លើសពីនេះ អ្នកវិភាគអន្តរជាតិបានប៉ាន់ស្មានថា ទំនាស់រវាងរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់និងក្រុមប្រដាប់អាវុធអាចនឹងកើតមានភាពតានតឹងឡើងក្រោយពេលអាមេរិកចាកចេញដែរ។

សរុបសេចក្តី

ជារួមមក ការដកទ័ពរបស់អាមេរិកពីទឹកដីអ៊ីរ៉ាក់ជាសកម្មភាពដែលបង្ហាញពីជំហរដកថយរបស់អាមេរិកពីបញ្ហាសង្គ្រាមស៊ីវិលរ៉ាំរ៉ៃនៅមជ្ឈឹមបូពា៌។ ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ាក់និងអាមេរិកនឹងមានការផ្លាស់ប្តូរផងដែរ។ លើសពីនេះការថយខ្លួនរបស់អាមេរិកអាចបង្ហាញជាសារមួយក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមដែលបានផ្ដើមដោយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិកមុន ក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោកប៊ូស (George W Bush) នៅមជ្ឈឹមបូព៌ា។ ស្របជាមួយគ្នានេះដែរការដកកងកម្លាំងរបស់អាមេរិកក៏បាននាំមកនូវកង្វល់មួយចំនួនស្តីពីសន្តិសុខអ៊ីរ៉ាក់ដែលប្រឈមមុខចម្បងជាមួយនឹងបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុក និងសកម្មភាពរបស់ក្រុមភារវកម្មដ៏គួរឱ្យបារម្ភផងដែរ៕

នៅពេលណាដែលបុគ្គលម្នាក់ចាប់ផ្ដើមសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិរបស់ខ្លួន?

The Seed Admin
-
0
នៅពេលណាដែលបុគ្គលម្នាក់ចាប់ផ្ដើមសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិរបស់ខ្លួន?

សម្រាប់សប្តាហ៍នេះ​ យើងនឹងបន្តសិក្សាអំពីក្រមរដ្ឋប្បវេណី ដោយផ្ដោតលើប្រធានបទ៖ បុគ្គលភាពគតិយុត្ត ដែលមានកំណត់នៅក្នុងក្រមរដ្ឋប្បវេណី។ មុននឹងស្វែងយល់ឲ្យបានស៊ីជម្រៅពីប្រធានបទនេះ ជាដំបូងយើងត្រូវយល់ថា តើបុគ្គលជាអ្វី? តើបុគ្គលត្រូវបានបែងចែកជាប៉ុន្មានប្រភេទ? តើនៅពេលណាដែលបុគ្គលម្នាក់ចាប់ផ្ដើមសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិរបស់ខ្លួន?

នៅក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្ស យើងឃើញថាពួកគេបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិជាច្រើនរួម មានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិដោយធ្វើការបែងចែក ដោះដូរ ទិញលក់ ការផ្ទេរពីបុគ្គលម្នាក់ទៅបុគ្គលម្នាក់ដោយសេរី។ ជាគោលការណ៍ ពួកគេបានប្រើប្រាស់ សិទ្ធិទាំងនោះយ៉ាងពេញលេញនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាពដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ឬកម្រិតពីរដ្ឋឡើយ។ តើបុគ្គលទាំងនោះត្រូវបានទទួលសិទ្ធិនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាពដោយរបៀបណា? តើនៅពេលណា ដែលពួកគេចាប់ផ្ដើមទទួលបាននូវសិទ្ធិទាំងនោះ? ដើម្បីយល់អំពីសិទ្ធិទាំងនោះ យើងគួរយល់ថាអ្វីគឺជាបុគ្គលគតិយុត្តិជាមុនសិន។

តើបុគ្គលភាពគតិយុត្តិជាអ្វី?

បុគ្គលភាពគតិយុត្ត គឺជាការទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់សារធាតុលើប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច នៅក្នុងទំនាក់ទំនងគតិយុត្តជាក់លាក់ណាមួយ ដែលត្រូវបានបញ្ញត្តិនៅក្នុងច្បាប់ ហើយច្បាប់បានកំណត់បុគ្គលភាពគតិយុត្តជាពីរ ទី១ រូបវន្តបុគ្គល និងនីតិបុគ្គល។ រូបវន្តបុគ្គល គឺមានន័យជា ”មនុស្ស” ក្នុងន័យធម្មតា ហើយនៅក្នុងច្បាប់វិញ “មនុស្ស” ត្រូវបានច្បាប់ទទួលស្គាល់ថាមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច ព្រមទាំងមានសមត្ថភាព និងការទទួលខុសត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ផងដែរ នេះបើយោងតាមមាត្រា៦នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី។ ចំណែកនីតិបុគ្គលវិញ សំដៅដល់ក្រុមមនុស្ស ឬមូលនិធិ ដែលមានបុគ្គលភាពគតិយុត្ត ហើយជាម្ចាស់នៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច បើយោងតាមសន្ទានុក្រមរដ្ឋប្បវេណី។

នៅក្នុងប្រធានបទថ្ងៃនេះយើងនឹងលើកឡើងអំពីតែរូបវន្តបុគ្គលដើម្បីមកធ្វើការសិក្សាជាមុន៖

សមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ

ជាគោលការណ៍គ្រប់រូបវន្តបុគ្គលទាំងអស់ មិនថាជនជាតិណាទេអាចទទួលបានសិទ្ធិបុគ្គលដូចគ្នាស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅ។​ នៅក្នុងច្បាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក៏ទទួលស្គាល់សិទ្ធិបុគ្គល ចំពោះជនជាតិខ្មែរ និងជនបរទេសដែលរស់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដូចគ្នាដែរ ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះជនបរទេសដែលរស់នៅលើទឹកដីខ្មែរ ត្រូវបានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា៤៤ និងក្រមរដ្ឋប្បវេណី មាត្រា៧ កម្រិតសិទ្ធិមួយចំនួននេះបើយោងតាមសេចក្ដីពន្យល់ក្រមរដ្ឋប្បវេណីភាគ១។ បញ្ញត្តិនៃមាត្រា៤៤ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានកម្រិតថា “មានតែរូបវន្តបុគ្គលដែលមានសញ្ជាតិខ្មែរទេ ទើបមានសិទ្ធិជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើដីធ្លីកម្មសិទ្ធិឯកជនស្របច្បាប់ ស្ថិតនៅក្រោមការគាំពារនៃច្បាប់ ”។ ចំណែកមាត្រា ៧ នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណីវិញបានចែងថា “ជនជាតិបរទេស មិនអាចទទួលបាន ឬកាន់កាប់នូវសិទ្ធិមួយចំនួនដែលត្រូវបានកំណត់ឡើយ ក្នុងករណីដែលមានបញ្ញត្តិផ្សេងនៅក្នុងច្បាប់ជាតិ ឬសន្ធិសញ្ញា ឬអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ”។

ពេលចាប់ផ្ដើម និងពេលបញ្ចប់សមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ

តើរូបវន្តបុគ្គលមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិចាប់មានពីពេលណា? យោងតាមក្រមរដ្ឋប្បវេណី មាត្រា៨ បានបញ្ញត្តថា បុគ្គលគ្រប់រូបមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ នៅពេលដែលចាប់កំណើត។ ពេលចាប់ផ្ដើមនៃកំណើតពុំមានកំណត់ច្បាស់លាស់នៅក្នុងក្រមនោះទេ ប៉ុន្តែក្រមរដ្ឋប្បវេណីបានលើកឡើងអំពីសិទ្ធិមួយចំនួនរបស់ទារកពេលនៅក្នុងគភ៌ដូចជា អំពើអនីត្យានុកូល សន្តតិកម្ម និងអច្ច័យទាន។ នៅក្នុងការកំណត់សិទ្ធិនេះ ឱ្យតែទារកនោះមានកំណើតនៅពេលក្រោយគឺសិទ្ធិទារកត្រូវបានការពារជានិច្ច។ ចំណែកការបញ្ចប់នៃសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិរបស់រូបវនបុគ្គលម្នាក់ៗគឺកើតឡើងនៅពេលទទួលមរណភាព។ នៅពេលមរណភាពគឺត្រូវសន្មតទៅលើស្ថានវេជ្ជសាស្រ្ត ដែលជាទូទៅគឺស្ថានភាពលែងដកដង្ហើម បេះដូងលែងមានចលនា ឬឈប់ដំណើរការនៃកោសិកាខួរក្បាល ឬដោយមានការបញ្ជាក់ពីផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តថាទទួលមរណភាពជាដើម។ នៅពេលនោះហើយដែលសមត្ថភាពនៃការទទួលសិទ្ធិត្រូវបានបញ្ចប់។

សរុបជារួមមកបុគ្គលភាពគឺជាសិទ្ធិដែលបុគ្គលម្នាក់ៗមានហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយច្បាប់ដើម្បីធានាដល់តម្លៃនៅក្នុងភាពជាមនុស្ស។ សិទ្ធិដែលបុគ្គលទាំងនោះមាន គឺធានាដល់ការប្រើប្រាស់ សម្រាប់បម្រើឱ្យជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ ហេតុដូច្នេះហើយ បានជាច្បាប់ត្រូវកំណត់ និងកម្រិតសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិរបស់បុគ្គល នៅក្នុងការងាយស្រួលដល់បុគ្គលម្នាក់ៗអាចប្រើប្រាស់សិទ្ធិទាំងនោះបានដោយសេរី និងធានាកុំឱ្យមានការរំលោភបំពានលើសិទ្ធិអ្នកដទៃផងដែរ។

***Disclaimer
អត្ថបទនេះគ្រាន់តែសរសេរឡើងក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅក្នុងនាមជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ  ដែលអត្ថបទនេះក៏មិនមែនជាការផ្តល់ប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់ផ្លូវការណាមួយឡើយ។  The SEED នឹងមិនការធានា និងមិនទទួលខុសត្រូវនូវបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់អត្ថបទនេះឡើយ។

ដំណើរទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ

The Seed Admin
-
0
ដំណើរទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ

ថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៩ ពិភពលោកបានបើកទំព័រស័ករាជថ្មីនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត នោះគឺការចុះចតបានសម្រេចដល់ផ្ទៃឋានព្រះចន្ទដំបូង នៃអាប៉ូឡូទី១១ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយនាំយកមនុស្សដែលគេស្គាល់ថា គឺជាអ្នកបានឈានជើងជាន់ដីនៃឋានព្រះចន្ទដំបូងគេបង្អស់ នោះគឺលោក Neil Armstrong។

គិតមកដល់ត្រឹមថ្ងៃ​ទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១នេះ គឺមានរយៈពេល ៥២ឆ្នាំហើយនៃការសម្រេចបានក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ ដែលជាកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាភាពជោគជ័យមួយសម្រាប់មនុស្សជាតិនៃសកលទាំងមូល។ តើការសម្រេចបានដ៏ធំធេងមួយនេះមានដើមហេតុបែបណាខ្លះ? បានឆ្លងកាត់ដំណើរការយ៉ាងណាខ្លះ? និងមានការវិវឌ្ឍយ៉ាងណាខ្លះសម្រាប់ពេលបន្តបន្ទាប់ ព្រមទាំងពេលអនាគត?

ដើមចមនៃសង្វៀនប្រយុទ្ធអវកាសអាមេរិកសហភាពសូវៀត

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បញ្ចប់ទៅ នាជិតពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី២០ ពិភពលោកបានធ្លាក់ចូលទៅកាន់សង្គ្រាមត្រជាក់(Cold War)  ដែលជាការប្រកួតប្រជែងមនោគមវិជ្ជានយោបាយ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត។ សមរភូមិនេះ ក៏មានការប្រកួតប្រណាំងគ្នាដ៏ខ្លាំងខ្លាលើគ្រប់វិស័យនៃប្រទេសទាំងពីរ មិនថាវិស័យសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ កម្លាំងយោធា និងបច្ចេកវិទ្យាបង្កើតអាវុធ គ្រាប់បែកបរិមាណូជាដើម។ ដល់ចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ ការរុករកអវកាស និងបំណងឡើងទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ បានក្លាយសង្វៀនយ៉ាងក្ដៅគគុកមួយទៀត នៃប្រទេសទាំងពីរ ដោយភាគីម្ខាងៗ បានព្យាយាមបង្ហាញឱ្យឃើញពីឧត្តមភាពខ្លាំងខ្លា តាមរយៈការពង្រីកប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យារបស់ខ្លួន។

នៅថ្ងៃទី៤ តុលា ឆ្នាំ១៩៥៧ សហភាពសូវៀត បានក្លាយជាប្រទេសទី១ ដោយទទួលជោគជ័យ លើការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបរបស់ខ្លួនឈ្មោះ Sputnik ដាក់ទៅក្នុងគន្លងតារាវិថីនៃភពផែនដី។ ផ្ដើមចេញពីភាពជោគជ័យរបស់សូវៀតនេះ បានបង្កការភ្ញាក់ផ្អើលដល់អាមេរិក ​និងមានក្ដីបារម្ភដល់ផ្នែកសន្តិសុខជាតិរបស់ខ្លួន ក៏នាំឱ្យអាមេរិកងាកមកចាប់អារម្មណ៍ពង្រឹងផ្នែកអវកាសនេះដែរ។

ក្នុងថ្ងៃទី ២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៨ សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមអាណត្តិលោកប្រធានាធិបតី ​Dwight D.Eisenhower បានបង្កើតស្ថាប័នជំនាញមួយ ដើម្បីទទួលបន្ទុកអភិវឌ្ឍកម្មវិធីអវកាស នោះគឺទីភ្នាក់ងារអវកាសណាសា(Nation Areonautics and Space Administration)។ ក្រោយបង្កើត ណាសាបានបង្កើតកម្មវិធីអវកាសលើកដំបូងរបស់ខ្លួន ដោយដាក់ឈ្មោះថា Project Murcery ដោយគម្រោងនេះមានគោលដៅបញ្ជូនអវកាសយានិក ឱ្យហោះចេញទៅគន្លងតារាវិថីជុំវិញផែនដី រួចត្រឡប់មកវិញដោយសុវត្ថិភាព។ អាមេរិកមានបំណងសម្រេចគម្រោងនេះឱ្យបានមុនសហភាពសូវៀត។ ប៉ុន្ដែយ៉ាងណា កម្មវីធីអវកាសអាមេរិក នៅតែដើរយឺតមួយជំហានក្រោយសហភាពសូវៀតដដែល។

នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦១ អវកាសយានិកសូវៀតឈ្មោះ Yuri Gagarin បានក្លាយជាមនុស្សទីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ បានធ្វើដំណើរទៅក្នុងទីអវកាស ដោយបានហោះនៅក្នុងគន្លងតារាវិថីមួយជុំភពផែនដី មុននឹងវិញត្រឡប់មកចុះចតលើផែនដីវិញដោយសុវត្ថិភាព។

បន្ទាប់ពីឃើញពីភាពជោគជ័យរបស់សូវៀតជាថ្មី សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីថ្មីលោក Jonh F.Kenndy បានប្រកាសថា អាមេរិកនឹងបញ្ជូនមនុស្សទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ ដោយកំណត់ពេលយ៉ាងច្បាស់ថា ត្រូវធ្វើឱ្យបាននៅមុនបំណាច់ទសវត្សទី៦០។ ក្នុងពេលនោះផងដែរ ដែលណាសាបានបង្កើតគម្រោងអវកាសថ្មីមួយទៀត នោះគឺកម្មវិធីអាប៉ូឡូ(Apollo Programm )។

ដំណើរជោគជ័យ នៃការទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទរបស់អាប៉ូឡូទី១១

ក្រោយពីបានបំពេញភារកិច្ចជាច្រើនបន្តបន្ទាប់នៃបេសកកម្មអាប៉ូឡូនីមួយៗ ដូចជាជួបការបរាជ័យ ការស្លាប់របស់ក្រុមអវកាសយានិកក្នុងការបរាជ័យនៃបេសកកម្មអាប៉ូឡូទី១ និងការផ្សងគ្រោះថ្នាក់ជាដើម។ ទីបំផុតទៅ បេសកកម្មបន្ទាប់ដែលបាននាំយកមនុស្សទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទដំបូងគេ ក៏ដូចជាបានយកឈ្នះសហភាពសូវៀតក្នុងវិស័យអវកាស គឺបេសកកម្មអាប៉ូឡូទី១១។

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាញ់បង្ហោះរ៉ឺកែត Satturn V ដែលនៅលើរ៉ឺកែតនោះ គឺមានភ្ជាប់យានអវកាសបេសកកម្មអាប៉ូឡូទី១១ ដោយនាំយកអវកាសយានិកបីរូប គឺលោក Neil Armstrong ជាមេបញ្ជាការ ព្រមជាមួយលោក Buzz Aldrin ដែលជាអ្នកបើកយានតូចសម្រាប់ចុះចតលើដីព្រះចន្ទ(Lunar Module) និងលោក Michael Collins ជាអ្នកបើកយានធំ(Command Service Module) ឆ្ពោះទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ។

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ១៩៦៩ បន្ទាប់ពីហោះកាត់ទីអវកាសអស់បីថ្ងៃ ក្នុងចម្ងាយផ្លូវជិត ៤០០,០០០គីឡូម៉ែត្រ។ ​អាប៉ូឡូទី១១​ ក៏បានធ្វើដំណើរមកដល់ព្រះចន្ទ ដោយបានបន្ថយល្បឿនដើម្បីចូលទៅក្នុងគន្លងតារាវិថី នៃឋានព្រះចន្ទ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា លោក Neil Armstrong លោក Buzz Aldrin បានចូលទៅកាន់យាន Lunar Module ដើម្បីផ្ដាច់ខ្លួនទៅចុះចតលើដីព្រះចន្ទ ដោយលោក Michael Collins បន្តស្ថិតក្នុងយានធំ ហោះចាំក្នុងគន្លងតារាវិថីជុំវិញឋានព្រះចន្ទ។

នៅម៉ោង ៨:១៧នាទីយប់ ម៉ោងសកល ថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា យាន Lunar Module បានចុះចតនៅជាប់ដីព្រះចន្ទដោយជោគជ័យ។ បន្ទាប់ពីបានសម្រាកក្នុងយានប្រមាណជាបីម៉ោង អវកាសយានិកទាំងពីរ បានរៀបចំខ្លួនចុះចេញពីយាន។ លោក Neil Armstrong ជាមេបញ្ជាការជាអ្នកចុះមុន ហើយបានក្លាយជាមនុស្សដំបូងបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដែលបានឈានជើងជាន់ដីព្រះចន្ទ គឺមុនលោក Buzz Aldrin ប្រមាណ ២០នាទីតែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកទាំងពីរ បានចំណាយពេលនៅលើដីព្រះចន្ទគិតជាសរុប ២១ម៉ោង ក្នុងនោះមួយផ្នែកធំគឺចំណាយពេលធ្វើការ និងសម្រាកនៅក្នុងកូនយាន Lunar Module។ ចំណែកមួយផ្នែកផ្សេងទៀត គឺចំណាយពេលធ្វើការលើដីព្រះចន្ទដោយផ្ទាល់ ដើម្បីធ្វើពិសោធខាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងប្រមែប្រមូលថ្មពីព្រះចន្ទ យកទៅផែនដីវិញ ដើម្បីបន្តសិក្សាលម្អិតពីព្រះចន្ទ។ បន្ទាប់មក គឺត្រូវចំណាយពេលបីថ្ងៃ ដូចគ្នានឹងការធ្វើដំណើរមក ដើម្បីទៅកាន់ភពផែនដីវិញ។ អវកាសយានិកទាំងបីនាក់ បានប្រឡប់មកដល់ភពផែនដីវិញដោយសុវត្ថិភាព នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ១៩៦៩។

បន្ទាប់ពីជោគជ័យរបស់អាប៉ូឡូទី១១ សមិទ្ធផលផ្សេងៗនៃការរុករកឋានព្រះចន្ទ នារវាងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ នៅបន្តធ្វើឡើងដោយគម្រោងអាប៉ូឡូជំនាន់បន្តបន្ទាប់។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ទីភ្នាក់ងារអវកាសធំៗ បានបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍ និងធ្វើការស្រាវជ្រាវទៅលើភពផ្សេង ក្រៅពីព្រះចន្ទអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។ 

ការវិវឌ្ឍក្រោយជោគជ័យការចុះចតឋានព្រះចន្ទ និងបំណងថ្មីនៃអនាគត

ទោះបីជាការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីអវកាស និងដំណើរទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ ជាសមិទ្ធផលកើតចេញពីការប្រកួតប្រជែង នៃសង្គ្រាមត្រជាក់អាមេរិក-សូវៀតក្ដី ប៉ុន្ដែក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សចុងក្រោយ ការរុករកឋានព្រះបានក្លាយជាចំណាប់អារម្មណ៍លក្ខណៈអន្តរជាតិ និងបានក្លាយជាការផ្សព្វផ្សាយលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។

ក្រៅតែពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត នៅប្រទេសជាច្រើនទៀត បានអភិវឌ្ឍវិស័យរុករកអវកាស និងបានបញ្ជូនយានរបស់ខ្លួនទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ មានតួយ៉ាងជប៉ុន និងចិន ដែលបានបង្ហោះយានរបស់ខ្លួន ចូលទៅកាន់គន្លងនៃឋានព្រះចន្ទ កាលពីឆ្នាំ២០០៧។ បន្ទាប់មក ឥណ្ឌាក៏បានបង្ហោះយានរបស់ខ្លួន ចូលទៅកាន់គន្លងឋានព្រះចន្ទផងដែរ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសទី៣ ដែលបាននាំយានរបស់ខ្លួនទៅចុះចតដោយជោគជ័យនៅឋានព្រះចន្ទ បន្ទាប់ពីអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត។ រយៈពេល ៦ ឆ្នាំបន្ទាប់ ចិនដដែលបានបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀត និងក្លាយជាប្រទេសទី១ ដែលបានចុះចតយានរបស់ខ្លួននៅរយៈចម្ងាយឆ្ងាយនៃឋានព្រះចន្ទ(Lunar Farside) ខណៈក្នុងឆ្នាំនោះដែរ ឥណ្ឌាបានបរាជ័យក្នុងការប៉ុនប៉ងនាំយានចុះលើផ្ទៃដីព្រះចន្ទ។ នៅឆ្នាំ២០១៩ ដដែលនោះ អ៊ីស្រាអែលមានបំណងចង់ចុះចតឱ្យបាននៅឋានព្រះចន្ទ ប៉ុន្ដែយានបានត្រឹមតែចូលទៅក្នុងគន្លងនៃឋានព្រះចន្ទ ហើយក៏ត្រូវបានខូចខាតនៅពេលព្យាយាមចុះចត។

ទោះបីយ៉ាងណា តាមការផ្សាយរបស់ National Geographic មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែមនុស្ស ១២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានទៅដល់ និងជាន់ដីឋានព្រះចន្ទដោយផ្ទាល់ ហើយពួកគេសុទ្ធតែជាបុរស និងជាអវកាសយានិកនៃក្រុមបេសកកម្មអាប៉ូឡូជាតិអាមេរិក​។​

បើតាមព័ត៌មានពីអង្គការ NASA  គឺមានផែនការ  នឹងត្រឡប់ទៅចុះចតឋានព្រះចន្ទវិញ ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ខាងមុខ ដោយនឹងនាំអវកាសយានិកជាស្ត្រីទី១ ទៅផងដែរ។ គម្រោងនេះ ឋិតក្នុងកម្មវិធីមួយ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា Artemis ដែលបេសកកម្មបន្តពី បេសកកម្ម Apollo។ ចំណុចស្នូលនៃកម្មវិធី Artemis នេះ គឹការផលិត និងសង់យានអវកាស ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា Orion សម្រាប់ដឹកអវកាសយានិក ដោយ NASA បានសហការជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុនឯកជន ដើម្បីសម្រេចនូវគោលដៅមួយនេះ៕

ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–គុយបា និង បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​គុយបា

The Seed Admin
-
0
ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–គុយបា និង បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​គុយបា

បន្ទាប់ពីសហភាព​សូវៀត​បាន​ដួលរលំ​ជា​ស្ថាពរ​នៅឆ្នាំ១៩៩១ បណ្ដា​ប្រទេស​កុម្មុយនីស្ដ​និយម​ និងសង្គម​និយម​ដែល​អនុវត្ត​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ផែនការ​ (Planned Economy) បានជួបនឹងការបរាជ័យសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាក់ស្ដែង ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសគុយបាត្រូវបានធ្លាក់ចុះ ៣៥% ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែបីឆ្នាំ  ផលិតផលកសិកម្មធ្លាក់ចុះ ៤៧% និងវិស័យសំណង់ធ្លាក់ចុះ ៧៤% នេះបើយោងតាមការចេញផ្សាយរបស់គេហទំព័រ JACOBIN។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោមរដ្ឋការ បារ៉ា​ក់​ អូ​បា​ម៉ា Barack Obama (២០០៩–២០១៧) បានប្រើប្រាស់គោលនយោបាយប្រក្រតីភាវូបនីយកម្ម (Normalization) បែបទន់ភ្លន់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលគុយបាដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក រ៉ាល កាស្ត្រូ Raul Castro (២០០៨–២០១៨) ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសរបស់លោក ហ្វីដែល កាស្រ្តូ ទើបធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរមានស្ថានភាពធូរស្បើយ និងមានការបើកចំហជាងមុន។ លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានបន្ធូរបន្ថយការរឹតត្បិតលើការធ្វើដំណើរ សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្ម និងប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងៗ ហើយពលរដ្ឋ ក្រុមហ៊ុន និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទាំងអស់ អាចទៅធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសគុយបាដើម្បីស្វែងរកឱកាសក្នុងវិស័យអប់រំ សង្គម សាសនា និងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

មូលហេតុនៃបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលគុយបានៅដើមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១

គួរឱ្យសោកស្ដាយ ការបន្ធូរបន្ថយការរឹតត្បិត និងការដកទណ្ឌកម្មទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានដាក់ត្រឡប់ទៅវិញក្រោមរដ្ឋការរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ Donald Trump (២០១៧–២០២១) ដែលជាការអនុវត្តបញ្ច្រាសទិសគោលនយោបាយរបស់លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា កាលពីអាណត្តិមុន។ ដោយឡែក រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន​ប្រទេសគុយបានៅតែត្រូវបានបន្តដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនីស្ដគុយបា (Communist Party of Cuba) តែមួយគត់តាំងពីពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០មក ហើយសព្វថ្ងៃនេះ អ្នកស្នងដំណែងជាប្រធានាធិបតីបន្តពីលោក រ៉ាល កាស្ត្រូ គឺលោក មីហ្គែលឌាស កានែល Miguel Díaz-Canel (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន) ហើយនេះជាលើកដំបូងផងដែរសម្រាប់ប្រទេសគុយបាដែលមានមេដឹកនាំមិនជាប់សាច់ញាតិជាមួយគ្រួរសាររបស់លោក ហ្វីដែល កាស្ត្រូ។ ការចាក់ឬសចាក់គល់យ៉ាងជ្រៅនៃរបបដឹកនាំតាមបែបលទ្ធិកុម្មុយនីស្ដផ្ដាច់ការបានធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋគុយបាស៊ូទ្រាំទទួលរងនូវការគាបសង្កត់គ្រប់រូបភាព តាមរយៈការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស រឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងការដាក់សម្ពាធលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុកជាដើម។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អំពើពុករលួយ បក្សពួកនិយម អសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពប្រជាជន កង្វះសេវាសាធារណៈគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំងមិនអាចដោះស្រាយវិបត្តិកូវីដ១៩ដែលកំពុងទាញសេដ្ឋកិច្ចឱ្យធ្លាក់ចុះដុនដាបផងនោះ បានបណ្ដាលឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ឈានដល់មានការធ្វើបាតុកម្មកើតមានឡើងស្ទើរទូទាំងប្រទេសចាប់ផ្ដើមតាំងពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១មក។ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ The Wall Street Journal បាតុកម្មនេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងទាមទារ សិទ្ធិសេរីភាព អាហារសម្រាប់បរិភោគ និង ថ្នាំព្យាបាលជំងឺ ជាពិសេសវ៉ាក់សាំងកូវីដ១៩ ហើយពលរដ្ឋខ្លះទៀតក៏បានស្រែកទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូររបបនយោបាយបច្ចុប្បន្នទៀតផង។ នេះសបញ្ចាក់ឱ្យឃើញថា ពលរដ្ឋគុយបាគឺពិតជាកំពុងរស់នៅក្នុងស្ថានភាពមួយដ៏លំបាកខ្លាំងណាស់។​ គួរដឹងដែរថា ការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីជាច្រើនម៉ោង និងជាញឹកញាប់មុនព្រឹត្តិការណ៍នេះ ក៏ជាកត្តារួមចំណែកបញ្ឆេះកំហឹងប្រជាពលរដ្ឋឱ្យចេញធ្វើបាតុកម្មផងដែរ។ បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍ធំបំផុតមិនធ្លាប់មានក្នុងប្រទេសគុយបារយៈពេលជិត៣០ឆ្នាំមកនេះ រាប់ចាប់តាំងពីបាតុកម្មនៅឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលកាលនោះបង្កឡើងមកពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរក្រោយសហភាពសូវៀតដួលរលំ។

ជាការឆ្លើយតប ដោយផ្អែកទៅលើការចេញផ្សាយរបស់ The New York Times រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសគុយបាបានលើកឡើងថា ប្រជាជនគុយបាដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវជាអ្នកទទួលខុសត្រូវជាចម្បងចំពោះស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់គុយបា។ ចំណែកឯប្រធានាធិបតីលោក មីហ្គែលឌាស កានែល វិញ បានធ្វើការឆ្លើយតបដោយបញ្ជាឱ្យកងពលប្រតិបត្តិការរហ័សដាក់ពង្រាយកម្លាំងត្រៀមទប់ទល់ទូទាំងប្រទេស ព្រមទាំងផ្ដាច់ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនង និងបណ្ដាញអ៊ិនធឺណេត មិនអនុញ្ញាតឱ្យពលរដ្ឋគុយបាអាចប្រើប្រាស់ដើម្បីទាក់ទងទៅកាន់បរទេសនោះទេ។ លោកក៏បានលើកឡើងផងដែរថា​ បាតុកម្មតវ៉ាទាមទារនេះគឺបណ្ដាលមកពីមនុស្សមួយក្រុមតូចដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកនៅពីក្រោយ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកផលប្រយោជន៍ពីស្ថានភាពដ៏លំបាកក្នុងប្រទេសគុយបា និងជាការឆ្លៀតឱកាសអំឡុងពេលវិបតិ្ដកូវីដ១៩។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រធានាធិបតីរូបនេះបានផ្ដល់សន្ទរកថាថ្នាក់ជាតិមួយដែលចេញផ្សាយដោយសារព័ត៌មាន TODAY ថាលោកព្រមទទួលយកនូវការទទួលខុសត្រូវមួយចំនួនចំពោះវិបត្តិនយោបាយដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសគុយបា ដូច្នេះ លោកត្រូវធ្វើការវិភាគស្ថានការឱ្យបានល្អិតល្អន់ក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដើម្បីការពារកុំឱ្យមានបដិវត្តិន៍កើតឡើងជាន់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រ។

អនាគតនៃទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក–គុយបា

ការផ្ទុះឡើងនូវបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលគុយបានេះបានជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នលោក ចូ បៃដិន Joe Biden ត្រូវងាកមកត្រួតពិនិត្យ និងវិសោធនកម្មលើគោលនយោបាយអាមេរិកជាមួយគុយបាសាជាថ្មី បន្ទាប់ពីធ្លាក់ដុនដាបខ្លាំងអំឡុងពេលរដ្ឋការរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ។ ប៉ុន្តែ បើទោះបីជាលោក ចូ បៃដិន ធ្លាប់បានសន្យាក្នុងពេលឃោសនាបោះឆ្នោតថានឹងធ្វើការបញ្ច្រាសទិសគោលនយោបាយ ដូណាល់ ត្រាំ មួយចំនួនទៅលើប្រទេសគុយបាក៏ដោយ ក៏ហាក់បីដូចជាត្រូវបានរាំងស្ទះ និងពិបាកសម្រេចណាស់ ព្រោះស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៅគុយបាមិនដូចទៅនឹងស្ថានភាពគុយបាកាលពីរដ្ឋការលោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា នោះទេ។ ប៉ុន្តែ ជាការឆ្លើយតបភ្លាមៗនៅថ្ងៃទី១២ កក្កដា ពីលោក ចូ បៃដិន ទៅលើបញ្ហានេះ លោកបានលើកឡើងថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឈរជាមួយប្រជាជនគុយបា និងការទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ពួកគេ ព្រមទាំងបានអំពាវនាវឱ្យរបបដឹកនាំសព្វថ្ងៃស្ដាប់នូវសម្លេងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបម្រើសេចក្ដីត្រូវការរបស់ពួកគេជាជាងខិតខំប្រឹងពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន។ ការសម្រេចចិត្តរបស់លោក ចូ បៃដិន នៅថ្ងៃខាងមុខថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងដើរបញ្ច្រាសគោលនយោបាយរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ ដែរឬអត់នោះ នឹងមានសក្ដានុពលនិងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការរួមចំណែកផ្លាស់ប្ដូរអនាគតនៃវឌ្ឍនភាពរបស់ប្រទេសគុយបា។ 

សរុបសេចក្ដីមក ប្រទេសគុយបាជាដែនកោះដ៏តូចមួយស្ថិតនៅកៀកជាប់នឹងមហាអំណាចដ៏ធំមួយ ដូច្នេះហើយ ដែនកោះមួយនេះមិនអាចគេចវេសផុតពីឥទ្ធិពលនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចពីមហាអំណាចក្នុងតំបន់ និងក្រៅដំបន់មួយនេះឡើយ។​ ការរួបរួមជាតិ និងសាមគ្គីភាពនៃនយោបាយផ្ទៃក្នុងគឺសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរអនាគតរបស់ប្រទេសជាតិ បើទោះបីជាមានការទទួលរងនូវឥទ្ធិពលនយោបាយពីមហាអំណាចក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែជាក់ស្ដែង ដូចដែលលោក John Edward Acton បានលើកឡើងថា អំណាចមានទំនោរទៅរកការប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ ហើយអំណាចច្រើនលើលលុបនោះនឹងនាំឱ្យប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ទស្សននេះហាក់បីដូចជាឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីការពិតជាក់ស្ដែងរបស់ប្រទេសគុយបាដែលស្ថិតក្រោមរបបកុម្មុយនីស្ដផ្ដាច់ការមួយនេះ។ ដោយឡែក សហរដ្ឋអាមេរិកវិញប្រៀបបានទៅនឹងខ្យល់ដែលប្រឹងបក់វត្ថុមួយតម្រង់ទៅតាមទិសដែលខ្លួនចង់បាន។ ប្រសិនបើប្រទេសគុយបាជាវត្ថុរឹងហើយមានទម្ងន់ធ្ងន់នោះ ទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឹងបក់ប៉ុណ្ណាក៏មិនអាចបង្វែរទិសដៅបានដែរ លុះត្រាតែប្រទេសគុយបាព្រមទទួលយកនូវកម្លាំងខ្យល់នោះដោយខ្លួនឯង ឬ ក្នុងករណីដែលប្រទេសគុយបាគ្រាន់តែជាវត្ថុស្រាលដែលងាយនឹងរសាត់ទៅតាមខ្យល់។

តើច្បាប់អន្តរជាតិបានចែងអ្វីខ្លះពីការចម្លងស្នាដៃស្ថាបត្យកម្ម?

The Seed Admin
-
0
តើច្បាប់អន្តរជាតិបានចែងអ្វីខ្លះពីការចម្លងស្នាដៃស្ថាបត្យកម្ម?

បញ្ហាចម្លងស្ថាបត្យកម្ម

ការចម្លងស្ថាបត្យកម្មមិនមែនទើបតែមាន ឬប្រទេសផ្សេងចម្លងស្នាដៃឬស្ថាបត្យកម្មរបស់កម្ពុជាទេ។ ទៀតសោត Tour Eiffel របស់ប្រទេសបារាំងត្រូវបានប្រទេសជាច្រើនចម្លងដូចជាប្រទេសអាមេរិក ប្រទេសជប៉ុន ជាដើម ដោយខ្លះសាងសង់ខុសខ្នាតបន្តិច ខុសពណ៌ ហើយខ្លះគឺដូចបេះបិត។ មួយវិញទៀត ឱ្យតែមានចម្លងស្ថាបត្យកម្ម គឺភាគច្រើនតែងតែផ្ទុះនូវការបដិសេដ និងការប្រឆាំងតវាពីសំណាក់ប្រទេសម្ចាស់ស្នាដៃស្ថាបត្យកម្ម។ ឧទាហរណ៍ ការសាងសង់ដូចបេះបិត លើស្នាដៃស្ថាបត្យកម្ម Taj Mahal របស់ឥណ្ឌា ដែលប្រទេសបង់ក្លាដេសសាងសង់លំនាំតាម ធ្វើឱ្យផ្ទុះការតវ៉ារបស់ប្រទេសឥណ្ឌា។ កាលនោះ ខាងភាគីឥណ្ឌាបារម្ភខ្លាចការសាងសង់ Taj Mahal ទីពីរនៅប្រទេសបង់ក្លាដេស ធ្វើឱ្យបាត់បង់ភ្ញៀវទេសចរនៅ Taj Mahal ដើម ហើយខាងភាគីឥណ្ឌាក៏ត្រូវបានឱ្យដឹងថាគ្រោងដាក់ពាក្យបណ្ដឹងផងដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែ Taj Mahal នេះត្រូវបានសាងសង់រាប់រយឆ្នាំមកហើយ នោះការការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញាក៏ផុតនឹងការការពារដោយច្បាប់អន្តរជាតិដែរ។ យ៉ាងណាមិញ បន្ទាប់ពីវត្ដមាននៃ Taj Mahal ទី ២ មក ភ្ញៀវទេសចរកាន់តែច្រើននៅតែបន្តទៅទស្សនា Taj Mahal ដើម រហូតដល់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាកំណត់ចំនួនភ្ញៀវទេសចរ និងកំណត់ពេលវេលាឱ្យភ្ញៀវទេសចរដើម្បីទស្សនា ។ នេះទំនងដោយសារភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនប្រហែលជាចង់ទស្សនា Taj Mahal ម្ចាស់ដើមច្រើនជាង Taj Hahal ចម្លង ដែល Taj Mahal ម្ចាស់ដើមមានអារម្មណ៍ប្រវត្ដិសាស្ត្រជាង និងមានភាពអស្ចារ្យជាងស្នាដៃចម្លង។ Taj Mahal នេះមិនត្រឹមតែមានប្រទេសបង់ក្លាដេសចម្លងទេ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើនដែរ ដែលក្នុងនោះប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតក៏ចម្លងដែលមានទំហំធំជាងរបស់ដើមទៀត។

តើការចម្លងស្ថាបត្យកម្មខុសច្បាប់អន្តរជាតិដែរ ឬទេ?

ដើម្បីឆ្លើយនឹងសំណួរខាងលើ យើងគួរយល់ដឹងបន្តិចពីច្បាប់អន្តរជាតិ។ នៅពេលដែលមានបញ្ហាវិវាទលេចឡើង អ្វីដែលគេសិក្សាមុនគេនោះគឺតើប្រទេសនោះមានជាប់សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀង ឬកិច្ចព្រមព្រៀងឬអនុសញ្ញា ដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហវិវាទនោះដែរឬទេ ពីព្រោះទាំងអស់នេះគឺជាប្រភពនៃច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលបានចងប្រទេសដែលជាសមាជិកឬប្រទេសដែលព្រមព្រៀងឱ្យជាប់នឹងកាព្វកិច្ចគតិយុទ្ធនិងគោរពតាមការព្រមព្រៀង។ ការចម្លងស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មគឺត្រូវបានការពារដោយអនុសញ្ញាធំៗចំនួន ២ គឺអនុសញ្ញា Berne Convention 1886 និងអនុសញ្ញា Universal Copyright Convention 1952។

អនុសញ្ញា Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works គឺជាអនុសញ្ញាដែលអនុម័តនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៨៦ ក្រោមគោលបំណងការពារស្នាដៃ និងសិទ្ធិរបស់អ្នកនិពន្ធ (Authors)។ ក្រោមអនុសញ្ញានេះ អ្នកនិពន្ធសំដៅដល់អ្នកបង្កើតស្នាដៃដែលទាក់ទងនឹងផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ គំនូរ របាំ ភ្លេង ជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ ការការពារទៅលើស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធក៏មិនមានរហូតដែរ ដែលជាទូទៅគឺការពារត្រឹម ៥០ ឆ្នាំរាប់គិតចាប់ពីឆ្នាំដែលអ្នកនិពន្ធបានទទួលមរណៈភាព។ ក្នុងករណីដែលស្នាដៃមិនស្គាល់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់អ្នកនិពន្ធ ឬស្នាដៃជនអនាមិក ការការពារនោះត្រូវបានការពាររយៈពេល ៥០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីស្នាដៃនេះបានចេញជាសាធារណៈ។ ក៏ប៉ុន្តែរយៈការការពារនេះ គឺអាស្រ័យទៅលើប្រភេទនៃស្នាដៃ។ ក្នុងករណីស្នាដៃប្រភេទជាខ្សែភាពយន្ដ គឺអាចត្រូវបានការការពាររហូតផុតកំណត់ ៥០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីស្នាដៃនេះដាក់ជូនសាធារណៈជន។ ក្នុងករណីស្នាដៃផ្នែកថតរូប ការការពារមានរយៈពេលយ៉ាងហោចណាស់ ២៥ ឆ្នាំចាប់ពីស្នាដៃត្រូវបានបង្កើតឡើង។ អ្នកនិពន្ធដែលការពារដោយអនុសញ្ញានេះមានសិទ្ធិផ្ដាច់មុខអនុញ្ញាតលើសិទ្ធិការបកប្រែ សិទ្ធិក្នុងការផលិតឡើងវិញ សិទ្ធិក្នុងការសម្ដែងជាសាធារណៈ សិទ្ធិក្នុងការផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃជាដើម ដោយមិនប៉ះពាល់និងខូចខាតស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធ។ ក្នុងករណីដែលជាប្រភេទផ្សព្វផ្សាយ ដូចជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រ ឬការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកនិពន្ធ ឬអត្ថបទសារព័ត៌មាន ជាដើម សាធារណៈជនអាចដកស្រង់អគតដ្ឋាន (citation) ដោយភាពទៀងត្រង់ហើយមិនត្រូវហួសពីគោលដៅដែលត្រូវបំពេញ ដោយនៅពេលប្រើប្រាស់គឺត្រូវបញ្ជាក់ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធនិងប្រភពឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

អនុសញ្ញា Universal Copy Right Convention គឺជាអនុសញ្ញាដែលអនុម័តនៅឆ្នាំ ១៩៥២ ដែលស្ថិតនៅក្រោម UNESCO ហើយអនុវត្ដនៅឆ្នាំ ១៩៥៥។ ប្រភេទស្នាដៃដែលអនុសញ្ញានេះការពារគឺមិនខុសពី អនុសញ្ញា Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works ប៉ុន្មាននោះទេ ប៉ុន្តែមូលហេតុដែលមានអនុសញ្ញា Universal Copy Right Convention មួយបន្ថែមទៀត បើយោងតាមអង្គការ UKCCS គឺដោយសារតែប្រទេសមួយចំនួនមិនយល់ស្របទៅនឹងខ្លឹមសារខ្លះអនុសញ្ញា Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works អនុសញ្ញា Universal Copy Right Convention អនុញ្ញាតប្រទេសដែលជាសមាជិកត្រូវផ្ដល់រយៈពេលឱ្យអ្នកនិពន្ធមិនមុនពេលអ្នកនិពន្ធទទួលមរណៈភាព និងយោងហោចណាស់ ២៥ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីអ្នកនិពន្ធទទួលមរណៈភាព។ ក៏ប៉ុន្តែសំរាប់ស្នាដៃផ្នែកថតរូបវិញ គឺស្ថិតក្រោមការពារមិនក្រោម ១០ ឆ្នាំ។

ដូចនេះសរុបមក ដើម្បីស្វែងយល់ឱ្យស៊ីជម្រៅទាក់ទិននឹងការពារស្នាដៃក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ យើងគួរសិក្សារអនុសញ្ញា Berne Convention 1886 និងអនុសញ្ញា Universal Copyright Convention 1952។ ក្នុងនោះ រយៈកាលនៃការការពារស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មកុំឱ្យមានការចម្លងឬសាងសង់ឡើងវិញគឺជាអ្វីដែលជាឧបសគ្គរបស់ប្រទេសម្ចាស់ស្ថាបត្យកម្មតែងតែតវ៉ា ដោយសារតែស្ថាបត្យកម្មបែបប្រវត្ដិសាស្ត្រដែលត្រូវបានគេចម្លងភាគច្រើនគឺត្រូវបានស្ថាបត្យករជំនាន់ដើមកសាងរាប់រយឆ្នាំមកហើយ ដែលនេះបានផុតរលុតនូវការការពារដោយច្បាប់។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការតិះដៀលគ្នានិងការប្រតិកម្មដែលហួលនឹងក្រមសីលធម៌ជាមួយជាតិសាសន៍ដែលបានចម្លងស្នាដៃនោះ គឺមិនមែនជាមធ្យោបាយល្អទេដែលនេះអាចឈានទៅដល់ការបង្កើតនូវភាពស្អប់និងគុំគួនជាតិសាសន៍នឹងជាតិសាសន៍។ ក្រៅពីការជជែកដេញដោលតែអំពីវិវាទដែលកើតឡើងដោយក្រមសីលធម៌គោរពគ្នាទៅវិញទៅមករបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងនោះក៏មានការដោះស្រាយវិវាទតាមរយៈការសម្របសម្រួលគ្នាលើផ្លូវការទូត និងការឈានទៅរកការកាត់ក្ដីដោយប្រើប្រាស់ច្បាប់និងបទប្បញ្ញត្ដិជាគោល។

***Disclaimer
អត្ថបទនេះគ្រាន់តែសរសេរឡើងក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅក្នុងនាមជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ  ដែលអត្ថបទនេះក៏មិនមែនជាការផ្តល់ប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់ផ្លូវការណាមួយឡើយ។  The SEED នឹងមិនការធានា និងមិនទទួលខុសត្រូវនូវបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់អត្ថបទនេះឡើយ។

 

 

ការបរាជ័យរបស់ស្រីលង្កាក្នុងការពង្រីកកំពង់ផែទឹកជ្រៅ Hambantotaធំជាងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍

The Seed Admin
-
0
ការបរាជ័យរបស់ស្រីលង្កាក្នុងការពង្រីកកំពង់ផែទឹកជ្រៅ Hambantotaធំជាងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍

ជាមួយផែនការកសាងកំពង់ផែដែលផ្តួចផ្តើមដោយមហិច្ឆតារបស់ប្រធានាធិបតីលោក Rajapaksa ដើម្បីប្រកួតប្រជែង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅអាស៊ីក្នុងបំណងកែប្រែមុខមាត់ថ្មីនូវទីក្រុងនេសាទតូចមួយឱ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានិងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។ ដើម្បីស្វែងរកក្តីសុបិន្តនោះ ស្រីលង្កាត្រូវពឹងផ្អែកលើហិរញ្ញប្បទានរបស់ចិនម្ដងទៀត។ ដំបូងឡើយគំនិតនៃការកសាងកំពង់ផែទឹកជ្រៅ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota ដែលមានដើមកំណើតនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ត្រូវបង្កើតឡើងដោយសមាជិកសភាមូលដ្ឋាន D.A Rajapaksa មកម្លេះ ។ ឆ្លងកាត់ការជួយជ្រោមជ្រែងពីជំនួយរបស់ចិន ដំណាក់កាលដំបូងត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០៨ និងឆ្នាំ ២០១០ និងការបើកដំណើរជាស្ថាពរនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ២០១០ ដែលជាថ្ងៃខួបកំណើតរបស់ប្រធានាធិបតីស្រីលង្កាលោកRajapaksaផងនោះ។ បន្ទាប់មកដំណាក់កាលទី ២ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យកំពង់ផែនេះធំជាងគេនៅអាស៊ីខាងត្បូងនៅឆ្នាំ ២០១៤។

ភាពរង្គោះរង្គើរនៃកម្មវិធីជំរុញសេដ្ឋកិច្ច

នៅឆ្នាំ ២០១៤ កម្មវិធីជំរុញសេដ្ឋកិច្ចរបស់ Rajapaksa ជួបប្រទះភាពរង្គោះរង្គើរ ខណៈស្ថានភាពបំណុលបានកើនឡើងជាមួយបរិយាកាសនយោបាយបានផ្លាស់ប្តូរ និងការគ្រប់គ្រងមិនត្រឹមត្រូវរបស់របបផ្តាច់ការ និងអំពើពុករលួយ បានបណ្តាលឱ្យលោក Rajapaksa ទទួលបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ ២០១៥​ ។​ នៅឆ្នាំដដែលស្របពេលដែល ប្រធានាធិបតីទើបជាប់ឆ្នោតលោក Maithripala Sirisena បានឡើងកាន់តំណែងភ្លាមនោះ លោកបានប្រឈមនឹងបំណុល ចំនួន ៤៤,៨ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិកដែលបន្សល់ ពីអាណត្តិប្រធានាធិបតីមុន។ បើធៀបនឹង GDP បំណុលសរុបរបស់ស្រីលង្កាគឺស្មើនឹង ៩៤%នៃ GDP នៅឆ្នាំ ២០១៥។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រធានាធិបតីថ្មីរូបនេះលោក Maithripala Sirisena បានងាកទៅរកជំនួយពីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) ដោយយល់ព្រមក្រោមកម្មវិធី EFF (Extended Fund Facility) ដែលគាំទ្រដល់ការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីបម្រុងបន្ថែមក្នុងរយៈពេលខ្លី លើកញ្ចប់ថវិកាចំនួន ១,៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកកាលពីខែមិថុនាឆ្នាំ ២០១៦ ។

កង្វះទុនបម្រុងបរទេស​​ (Foreign Reserve)

វិបត្តិបំណុលដែលបណ្តាលមកពីការកាត់បន្ថយពាណិជ្ជកម្មក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកខណៈដែលតម្លៃសេវាបំណុលខាងក្រៅកំពុងកើនឡើង។ ស្រីលង្កាបានប្រឈមនឹងកង្វះទុនបម្រុងបរទេស​​ (Foreign Reserve) យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការទូទាត់បំណុលព្រមទាំងភាពជាប់កាតព្វកិច្ចនៃប័ណ្ណបំណុលអន្តរជាតិ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១១-១៦ អត្រាការប្រាក់លើប្រាក់កម្ចីរយៈពេលខ្លីរបស់ស្រីលង្កាបានកើនឡើងទ្វេដងគឺប្រហែល ១០% ចំពេលអត្រាការប្រាក់រយៈពេលវែងបានកើនឡើងពី ៧ ដល់ ១៣%។ ការបរាជ័យក្នុងការការពាររូបិយប័ណ្ណបានធ្វើឱ្យប្រាក់បម្រុងបរទេស(Foreign Reserve) របស់ស្រីលង្កាបានធ្លាក់ចុះដល់ ៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៦ ទាបជាងការទាមទាររូបិយប័ណ្ណបរទេស ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ។ នៅឆ្នាំ ២០១៧ ស្រីលង្កាត្រូវបានបង្ខំចិត្តបង្កើនកម្រិតទុនបម្រុងបរទេស ទោះបីបរិយាកាសសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកមិនអំណោយផលសម្រាប់ទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើននេះក៏ដោយ និងដោយមើលឃើញពីការផុតកំណត់នៃបំណុលរដ្ឋាភិបាលដែលមានទឹកប្រាក់ចំនួន ៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដែលត្រូវសងនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០១៩-២០២៣។

 ការខកបំណងនៃកំពង់ផែ Hambantotaមិនដូចការរំពឹងទុក

ស្របពេលដែលស្រីលង្កាកំពុងដោះស្រាយបញ្ហាវិបត្តិបំណុលសេដ្ឋកិច្ច​ ដោយឡែកកំពង់ផែ Hambantota ​នេះមិនបានដំណើរការដូចការរំពឹងទុករបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោកRajapaksa នោះទេ ដោយការសំចតនាវាបានធ្លាក់ចុះពីមួយ ឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំហើយមានតែកប៉ាល់ចំនួន ៦ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះដែលបានបើកនៅកំពង់ផែនេះក្នុងឆ្នាំ ២០១១ និងតិចជាង ១០០ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ចំណូលបានត្រឹមតែ ១១,៨ លានដុល្លារអាមេរិកបើធៀបនឹងចំណាយប្រតិបត្តិការ ១០ លានដុល្លារអាមេរិក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ការខាតបង់សរុបទៅលើកំពង់ផែទឹកជ្រៅមួយនេះមានទឹកប្រាក់ប្រហែល ៣០០​ លានដុល្លារអាមេរិកគិតត្រឹមដំណាច់ឆ្នាំ ២០១៦ ដែលនេះបានក្លាយជាសម្ពាធដល់រដ្ឋបាលស្រីលង្កាក្នុងការបន្តគ្រប់គ្រង កំពង់ផែខណ:ខ្លួនត្រូវការថវិកាដើម្បីសងបំណុល។ ការអសមត្ថភាពពង្រីកសក្តានុពលខាងពាណិជ្ជកម្ម ដែលមិនអាចរកប្រាក់ចំណូលបានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំពេញកាតព្វកិច្ចខ្ចីប្រាក់របស់កំពង់ផែ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota ដោយសារអភិបាលកិច្ចមិនបានល្អ កង្វះសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនិងឧស្សាហកម្មនិងការអសមត្ថភាពដើម្បីទាក់ទាញកប៉ាល់ដែលឆ្លងកាត់ទៅកំពង់ផែនេះ បានបង្កើតបាននូវសមត្ថភាពខាតបង់ដ៏ធំធេងសម្រាប់តំបន់កម្មសិទ្ធិរបស់អាជ្ញាធរកំពង់ផែស្រីលង្កា (SLPA) ។ លើសពីនេះទៅទៀតបើទោះបីចិនបានក្លាយជាប្រភពកម្ចីធំបំផុតរបស់ស្រីលង្កាបន្ទាប់ពីសង្រ្គាមស៊ីវិល វិបត្តិបំណុលនៅប្រទេសដែនកោះមួយនេះនៅតែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ បើទោះបីចិនលុបបំបាត់បំណុលទាំងអស់ក៏ដោយ។ យោងតាមសារព័ត៌មាន The Diplomat បានឲ្យដឹងថាគិតត្រឹមដំណាច់ឆ្នាំ ២០១៧​ បំណុលចិនមានប្រហែល ១០% តែប៉ុណ្ណោះនៃបំណុលបរទេសសរុបរបស់ស្រីលង្កា ហើយមួយភាគធំនៃប្រាក់កម្ចីពីចិនមានអត្រាការប្រាក់ស្ថិតនៅក្រោមទីផ្សារ។ សញ្ញាប័ណ្ណអន្តរជាតិគឺមានទម្រង់ជាប្រាក់កម្ចីបែបពាណិជ្ជកម្មដែលទទួលបានពីទីផ្សារមូលធនអន្តរជាតិដែលស្រីលង្កាត្រូវបង់ការប្រាក់ជាប្រចាំឆ្នាំនិងត្រូវបង់ថ្លៃដើមនៅពេលកំណត់ណាមួយ។ ដោយសារភាពចាំបាច់នៃការសងបំណុលឲ្យបានទាន់ពេលក្នុងទម្រង់ជារូបិយប័ណ្ណបរទេសហើយការនាំចេញនិងការវិនិយោគពីបរទេសមិនមានអំណោយផលផងស្រីលង្កាត្រូវបង្ខំខ្លួនរកវិធីដោះស្រាយវិបត្តិបំណុលនេះ។

មធ្យោបាយដោះទាល់សងបំណុលរបស់ស្រីលង្កា

សេណារីយ៉ូនេះបានបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលស្រីលង្កាស្វែងរកមធ្យោបាយផ្សេងៗដើម្បីបង្កើនរូបិយប័ណ្ណបរទេសនិងការ​បន្តគ្រប់គ្រងកំពង់ផែ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota ដែលពុំបានផ្តល់ប្រាក់ចំណេញផងនោះ។ ហេតុដូចនេះក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ស្រីលង្កាបានសម្រេចចុះកិច្ចព្រមព្រៀងដាក់ជួលកំពុងផែ​ Hambantota ដែលមានភាគហ៊ុនចំនួន ៧០%​ ទៅឲ្យក្រុមហ៊ុនចិន China Merchants Port Holding(CM Port) រយៈពេល ៩៩ ឆ្នាំជាថ្នូរនឹងទឹកប្រាក់ចំនួន ១,១២ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ព្រមទាំងដី១០០ហិកតាដែលជាប់នឹងកំពង់ផែស្រាប់ផងដែរ។ ចំណែក ៣០% ទៀតជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាជ្ញាធរកំពង់ផែស្រីលង្កា។​ ​ប្រាក់ដែលទទួលបានតាមរយៈការជួលកំពង់ផែ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីពង្រឹងលើប្រាក់បម្រុងដែលជាប្រាក់ដុល្លាររបស់ស្រីលង្កាក្នុងឆ្នាំ ២០១៧-១៨ ជាពិសេសដោយសារតែបំណុលក្រៅប្រទេសដ៏ធំសម្បើម និងភាពជាប់កាតព្វកិច្ចនៃប័ណ្ណបំណុលអន្តរជាតិនៅដើមឆ្នាំ ២០១៩។ សញ្ញាណនៃ “អន្ទាក់បំណុល” បានធ្វើឱ្យប្រទេសចិនក្លាយជាម្ចាស់បំណុលដ៏មានអត្ថន័យហើយប្រទេសដូចជាស្រីលង្កាជាជនរងគ្រោះគួរឱ្យទុកចិត្ត។ ទោះយ៉ាងណាបើក្រឡេកមើលអោយកាន់តែច្បាស់ស្ថានភាពកាន់តែស្មុគស្មាញ។​

យោងតាមសារព័ត៌មាន The Diplomat បានឲ្យដឹងថានៅឆ្នាំ២០១៦ ចំនួនទឹកប្រាក់ដែលត្រូវសងបំណុលប្រចាំឆ្នាំត្រូវ បានកើតរហូតដល់ ៨,២ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិក។ ការបរាជ័យកំពង់ផែ Hambantota ភាគច្រើនដោយសារប្រទេសស្រីលង្កាខ្លួនឯងផ្ទាល់ដែលខ្លួនជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឈន៍តែខ្វះជំនាញ គ្រប់គ្រងនឹងបណ្តាញសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិនិងការអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងការព្រងើយកន្ដើយ មិនយកចិត្តទុកដាក់លើពាណិជ្ជកម្មផងដែរ។ យោងតាមគេហទំព័រទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្ម (Trading Economics Website Database ) បំណុលខាងក្រៅរបស់ស្រីលង្កាក្នុងឆ្នាំ ២០២០ មានចំនួន ៤៩,២១១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកឬ ៥៨.៥៨% នៃចំណូលប្រទេសនេះ ច្រើនជាងឆ្នាំ ២០១៩ ដែលមានត្រឹមតែ ៨៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។ នោះមានន័យថាប្រទេសនេះនឹងត្រូវខ្ចី ប្រាក់កម្ចីបន្ថែមទៀតដើម្បីដោះស្រាយសូម្បីតែបំណុលដ៏ចំណាស់របស់ខ្លួន និងរបស់របប Rajapaksa ដែលបានកម្ចីពីប្រទេសចិនផងដែរ។

ជារួមមកការដាក់ជួលកំពង់ផែ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota គឺជាដំណោះស្រាយរយៈពេលខ្លីមួយរបស់ស្រីលង្កាប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិបំណុលរបស់ខ្លួន បើទោះបីជាប្រាក់កម្ចីពីបរទេសដែលស្ថិតនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ ២០១២ មាន ៦០% ប្រភពមកពីចិនក៏ដោយ បំណុលរបស់ស្រីលង្កាដែលត្រូវសងចិនមានចំនួនតិចតួចណាស់បើធៀបនឹងចំនួនបំណុលសរុប។ បំណុលរបស់ចិនបើគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៧ គឺមានប្រហែល ១០% នៃបំណុលសរុបរបស់ស្រីលង្កាតែប៉ុណ្ណោះ ហើយប្រាក់ដែលទទួលបានពីការដាក់ជួលកំពង់ផែនេះគឺយកទៅដោះស្រាយបញ្ហាសញ្ញាប័ណ្ណអន្តរជាតិនិងទុកជាទុនបម្រុងអន្តរជាតិ។ បញ្ហាបំណុលរបស់ស្រីលង្កានេះកើតឡើងដោយសារកត្តាជាច្រើនផ្គួបផ្សំគ្នាដូចជាការអសមត្ថភាពពង្រីកសក្តានុពលខាងពាណិជ្ជកម្ម ការអសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង់បំណុលដ៏ច្រើនលើសលប់របស់ខ្លួន ព្រមទាំងបណ្តាញផ្តាច់ការនិងពុករលួយរបស់រដ្ឋបាលស្រីលង្កា និងមហិច្ឆតានយោបាយមុនតម្រូវការទីផ្សារបាននាំមកនូវការបរាជ័យក្នុងការដាក់កំពង់ផែ Ha​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​mban​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​tota ក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ធំជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យ៉ាងណាមិញ សេចក្ដីមន្ទិលសង្ស័យនៅតែមានជុំវិញការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រទេសចិននៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កាបានក្លាយជាផ្នែកយុទ្ធសាស្រ្ដមួយនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមផ្លូវមួយខ្សែក្រវ៉ាត់មួយឬហៅថា One Belt One Road របស់ទីក្រុងប៉េកាំងដែលបានគេមើលឃើញថាកំពុងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ និងបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភពីប្រទេសឥណ្ឌាអំពីគូប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ខ្លួនដោយប្រើកំពង់ផែមួយនៅជិតឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការប្រើប្រាស់យោធាឬយុទ្ធសាស្ត្រនាពេលអនាគត។

1...303132...42ទំព័រ 31 នៃ 42

ជារៀងរាល់ពេល​ដែល​មាន​ការ​ចេញផ្សាយ​អត្ថបទ​ថ្មីៗ​ក្រុម​ការងារ​នឹងជម្រាប​ជូន​មិត្ដអ្នកអាន​តាមរយៈ​អ៊ីម៉ែលនេះ

បំពេញអ៊ីម៉ែលខាងក្រោមដើម្បីទទួលបានអត្ថបទថ្មីៗ

ដើម្បីគាំទ្រ The SEED ការ Like និង Share គឺជាកម្លាំងចិត្ដមួយ ដើម្បីឱ្យក្រុមការបន្តបេសកម្មមួយនេះ

ចូលរួមធ្វើវិភាគទាន

ទូរសព្ទ: 096 788 9168

[email protected]

​© រក្សា​សិទ្ធិ​គ្រប់​យ៉ាង​ដោយ​ The SEED.

ចួលរួម 1$ ដើម្បីគាំទ្រអ្នកសរសេរអត្ថបទ និង វិចិត្រករ
ចួលរួម 1$ ដើម្បីគាំទ្រអ្នកសរសេរអត្ថបទ និង វិចិត្រករ