ដូចដែលយើងដឹងរួចហើយថា សព្វថ្ងៃនេះ អំណាចយោធា សេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើមូលដ្ឋាននៃបន្ទះឈីបហើយស្ទើរតែគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់រាប់ចាប់ពីឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃដូចជាម៉ាស៊ីនកម្ដៅនិងដុត ស្មាតហ្វូន ឡាន រហូតដល់ទីផ្សារភាគហ៊ុនសុទ្ធតែដំណើរការដោយបច្ចេកវិទ្យាដែលមានឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកជាអ្នកគ្រប់គ្រង។ សារៈសំខាន់នៃបន្ទះឈីបត្រូវបានជំរុញឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងអំឡុងពេលកង្វះខាតជាបន្តបន្ទាប់នៃសមាសធាតុទាំងនេះ ដែលត្រូវបានបង្កឡើងដោយជំងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩ចំពេលមានការកើនឡើងនៃតម្រូវការសម្រាប់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និងការរំខានដល់សង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។ ហេតុនេះហើយ ការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងមហាអំណាចប្រទេសចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិចកាន់តែមានសភាពខ្លាំងឡើងទៅលើបច្ចេកវិទ្យាមីក្រូឈីបដែលបណ្តាលឱ្យពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមត្រជាក់ថ្មីមួយទៀតនោះគឺសង្គ្រាមបន្ទះឈីប ព្រោះប្រសិនបើប្រទេសណាដែលអាចគ្រប់គ្រងបច្ចេកវិទ្យាបន្ទះឈីប ប្រទេសនោះអាចនឹងគ្រប់គ្រងពិភពលោកនាពេលអនាគត។ ក៏ប៉ុន្តែបើយើងក្រឡេកមកមើលពីបណ្តាប្រទេសដែលកំពុងងើបឡើង(emerging countries)ដូចជាអាស៊ាននិងឥណ្ឌា យើងឃើញថាបើទោះបីជាប្រទេសទាំងនេះមិនទាន់អាចឈរជើងនាំមុខជាតួឯកទៅលើការប្រកួតប្រជែងនេះក៏វាអាចត្រូវបានមើលឃើញថានឹងក្លាយជាតួរងទី៣បន្ទាប់ដែលអាចនឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការប្រកួតប្រជែងនេះ។ ហេតុនេះហើយ នៅសប្តាហ៍នេះយើងនឹងធ្វើការវិភាគទៅលើផលវិបាកនិងផលប្រយោជន៍ដែលបណ្តាប្រទេសអាស៊ាននិងប្រទេសឥណ្ឌាអាចទទួលបានពីសង្រ្គាមនៃបន្ទះឈីបនេះ។

យ៉ាងណាមិញមុននឹងសិក្សាទៅលើផលប៉ះពាល់ទាំងនោះ យើងគួរតែមកស្វែងយល់ពីសង្គ្រាមបន្ទះឈីបនេះបន្តិចសិន។ កាលពីឆ្នាំ២០១៦ លោកស៊ី ជីងពីង បានប្រកាសថា ប្រទេសចិនមានបំណងក្លាយជាប្រទេសនាំមុខគេលើពិភពលោកក្នុងឧស្សាហកម្មជឿនលឿនដូចជាស៊ឺមីកុងឌុចទ័រ (semiconductor) និងនៅក្នុងជំនាន់បន្ទាប់នៃអ្នកផលិតសម្ភារៈបន្ទះឈីប មនុស្សយន្ត ឧបករណ៍អាកាសចរណ៍ និងផ្កាយរណបដែលរដ្ឋាភិបាលចិនបានចាប់ផ្តើមគម្រោងមួយឈ្មោះថា”Made in China 2025”។ ក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិចបានយល់ឃើញថាផែនការនេះអាចនឹងបង្កជាការគំរាមកំហែងដល់ខ្លួននិងពិភពលោកដោយការព្រួយបារម្ភពីសក្តានុពលនៃការងើបឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិននិងការបារម្ភថា ប្រទេសចិនអាចនឹងលួចមើលទិន្នន័យរបស់ខ្លួន ហេតុនេះហើយនៅឆ្នាំ២០១៩ លោកដូណាល់ ត្រាំបានដាក់កំហិតទៅលើក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំមួយរបស់ចិននោះគឺក្រុមហ៊ុន Hauwei ដោយហាមឃាត់មិនឱ្យក្រុមហ៊ុននេះទិញឈីបពីសហរដ្ឋអាមេរិចឡើយ។ នេះគ្រាន់តែជាការចាប់ផ្តើមតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាសង្គ្រាមនេះមិនត្រឹមតែជាបញ្ហារបស់ប្រទេសចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិចទេ តែវាបានប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិចផងដែរជាពិសេសនោះគឺតៃវ៉ាន់។ ដូចដែលយើងដឹងហើយថា តៃវ៉ាន់គឺជាប្រទេសដែលផលិតបន្ទះឈីបធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ស្ទើរតែគ្រប់ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗនិងគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់គឺពឹងផ្អែកទៅលើការនាំចូលបន្ទះឈីបពីតៃវ៉ាន់។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា Boston Consulting Group កាលពីឆ្នាំ២០២១បានឱ្យដឹងថា ជាង ៩០% នៃសមត្ថភាពផលិតសម្រាប់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកទំនើបបំផុតរបស់ពិភពលោកគឺត្រូវបានផលិតនៅតៃវ៉ាន់។ បន្ថែមពីនោះ សម្រាប់ប្រទេសចិនតៃវ៉ាន់គឺជាផ្នែកមួយរបស់ខ្លួន ហេតុនេះហើយបញ្ហានៃបន្ទះឈីបគឺជាចំនុចខ្សោយជាយុទ្ធសាស្ត្រព្រោះថា ប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចូលបន្ទះឈីបពីដៃគូប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយដូចជាតៃវ៉ាន់ ជប៉ុន និងសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើមដោយសមត្ថភាពនៃការផលិតបន្ទះឈីបរបស់ខ្លួនគឺស្ថិតនៅពីក្រោយបណ្តាប្រទេសទាំងនោះនៅឡើយ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិចវិញភាពជឿនលឿនរបស់ចិនក្នុងការផលិតបន្ទះឈីបបានគំរាមកំហែងដល់គុណសម្បត្តិយោធាប្រកបដោយគុណភាពដែលបានបន្សល់ទុកអំណាចយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។ ដូច្នេះ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក គឺរក្សាការនាំមុខចិនទាក់ទងនឹងសមត្ថភាពកុំព្យូទ័រ ហើយសង្ឃឹមថាថាមពលកុំព្យូទ័រនេះនឹងជួយពង្រឹងអំណាចប្រព័ន្ធយោធារបស់ខ្លួនឱ្យមានសមត្ថភាពបន្ថែមទៀត។ ហេតុនេះហើយប្រសិនបើចិនអាចវាយយកបានតៃវ៉ាន់នោះមានន័យថាចិនមិនត្រឹមតែអាចនឹងគ្រប់គ្រងនូវប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ តែចិនអាចនឹងកម្សោយប្រព័ន្ធយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិចបានផងដែរ។

ក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបជាច្រើនកំពុងគិតពិចារណាទៅលើតំបន់ដែលមានហានិភ័យទាប

ស្ថិតនៅក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការងើបឡើងនូវអំណាចរបស់ចិន និងការបង្អាក់សង្វាក់ផលិតកម្មដែលបណ្តាលមកពីវិបត្តិកូវីដ១៩ បាននាំឱ្យកើតមាននូវការខ្វះខាតការផ្គត់ផ្គង់បន្ទះឈីបជាសកល។ បើទោះបីជា សហរដ្ឋអាមេរិចបានព្យាយាមចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយប្រទេសឈានមុខគេក្នុងការផលិតបន្ទះឈីបដែលមានដូចជា តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន ឥណ្ឌា និង អូស្ត្រាលីជាដើម ដើម្បីបំពេញនូវកង្វះខាតទាំងនេះ ក៏ក្រុមហ៊ុនមួយចំនួននៅតែមិនអាចទុកចិត្តទៅលើការឆ្លើយតបនេះជាពិសេសគឺកូរ៉េខាងត្បូង។ យ៉ាងណាមិញ បទប្បញ្ញតិថ្មីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិចដែលទប់ស្កាត់លើការនាំចេញបន្ទះឈីបទៅកាន់ប្រទេសចិនគឺជាការរង្គោះរង្គើមួយដែលជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុននានាពិចារណាផ្លាស់ប្តូរសមត្ថភាពផលិតបន្ទះឈីបរបស់ពួកគេទៅកាន់តំបន់អាស៊ាននិងឥណ្ឌាដែលនៅជិតនោះ។​

ជាក់ស្តែង អាស៊ានបានក្លាយជាទីដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍និងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងឡើងដោយសារតែភាពចម្រុះនៃសមត្ថភាពផលិតកម្មនៅក្នុងវិស័យនេះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អាស៊ាន​មាន​ទីតាំង​ពិសេស​ជា​តំបន់​អព្យាក្រឹត ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ប្រទេសជាសមាជិកខ្លួនបាន​បន្ត​គាំទ្រ​ដល់​ការ​វិនិយោគ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​អេឡិចត្រូនិក។ បើយោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រុមហ៊ុន EY អាស៊ានបានក្លាយជាអ្នកនាំចេញស៊ឺមីកុងឌុចទ័រធំជាងគេទី២ដែលបានគ្រប់គ្រងចំណែក២២.៥%នៃការនាំចេញស៊ឺមីកុងឌុចទ័រទៅកាន់ពិភពលោក។ ជាមួយនឹងការទស្សទាយពីតម្រូវការកាន់តែខ្លាំងនៃគ្រឿងអេឡិចត្រូនិចនាពេលអនាគត លោក Jan Nicholas នាយកប្រតិបត្តិដែលផ្តោតលើវិស័យស៊ឺមីកុងឌុចទ័រនៅ Deloitte បាននិយាយថា ក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបដែលមានរោងចក្រនៅប្រទេសចិនកំពុងស្វែងរកកម្លាំងជំរុញថ្មីក្នុងការចម្លងខ្សែផលិតកម្មទាំងនោះនៅកន្លែងផ្សេងដើម្បីឱ្យផលិតកម្ម និងទិន្នផលអាចមានប្រសិទ្ធភាពតាមដែលអាចធ្វើទៅបានដែលតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍បានក្លាយជាជម្រើសសមស្របមួយសម្រាប់រោងចក្រដែលកំពុងស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងនៅខាងក្រៅប្រទេសចិន។

ម្យ៉ាងវិញទៀត អាស៊ានក៏អាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានភាពទាក់ទាញជាងរោងចក្រផលិតបន្ទះសៀគ្វីនៅកូរ៉េខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់ ដោយសារតែការសម្លឹងឃើញពីអព្យាក្រឹតភាពក្នុងតំបន់ចំពេលមានភាពតានតឹងពាណិជ្ជកម្មដែលកំពុងបន្តរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ Sarah Kreps នាយកនៃ Tech Policy Lab របស់សាកលវិទ្យាល័យ Cornell បានប្រាប់ស្ថានីយទូរទស្សន៍ CNBC ថាកូរ៉េខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់មិនអាចមានអព្យាក្រឹតភាពទេ ប៉ុន្តែប្រទេសដូចជាវៀតណាម ឥណ្ឌា និងសិង្ហបុរីកំពុងក្លាយខ្លួនជាមធ្យោបាយទីបីដែលអាចអះអាងអព្យាក្រឹតភាពរបស់ខ្លួនរវាងមហាអំណាចទាំងពីរ។

តួយ៉ាង Samsung ដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោកបានប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការវិនិយោគបន្ថែមចំនួន៣.៣ពាន់លានដុល្លារបន្ថែមទៀតនៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅឆ្នាំនេះ។ ក្រុម​ហ៊ុន​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មាន​គោល​បំណង​ផលិត​បន្ទះ​ឈីប​នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០២៣ដែលមានរោងចក្រនៅប្រទេសវៀតណាម។ វៀតណាមបានក្លាយជាមូលដ្ឋានផលិតកម្មជំនួសសម្រាប់ប្រទេសចិនសម្រាប់អ្នកផលិតឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកពិភពលោក។ ប្រទេសនេះបានបណ្តាក់ទុនរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងការវិនិយោគដើម្បីបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអប់រំ ដោយទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបធំៗឱ្យមកទិញទំនិញនៅទីនោះ។ ចំណែកឯឥណ្ឌាវិញក៏កំពុងលេចចេញជាមូលដ្ឋានផលិតកម្មសម្រាប់អ្នកផលិតបន្ទះឈីបទាំងនេះផងដែរ ដោយសារវាមានការកើនឡើងនៃទេពកោសល្យក្នុងការរចនាmicroprocessors ប្រព័ន្ធរងនៃmemory និងការរចនាបន្ទះឈីបanalogជាដើម នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់លោកKuijpersដែលមកពីក្រុមហ៊ុនKPMG។ បន្ថែមពីនោះ កម្លាំងពលកម្មថោកនិងសម្បូរបែបរបស់ប្រទេសទាំងពីរនេះក៏បានក្លាយជាគុណសម្បត្តិនៃការទាក់ទាញការបណ្តាក់ទុនផងដែរ។ ដោយសារតែការផលិតបន្ទះឈីបគឺជាបញ្ហាស្មុគស្មាគនិងទាមទារឱ្យមានសមត្ថភាពនៃបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់បូករួមជាមួយតម្រូវការថវិការយ៉ាងច្រើន ខណៈដែលប្រទេសទាំងនេះមិនទាន់មានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីយកឈ្នះប្រទេសចិននៅឡើយ។ ហេតុនេះហើយវានៅតែមិនទាន់មានភាពប្រាកដប្រជាថា តំបន់អាស៊ាននិងប្រទេសឥណ្ឌាពិតជាអាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការគ្រប់គ្រងការនាំចេញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើប្រទេសចិនបានមែនឬយ៉ាងណា ព្រោះវាមិនទាន់មានសមត្ថភាពខ្លាំងក្នុងការផលិតរបស់អស់ទាំងនោះនៅឡើយ។

ចលនាបដិវត្តន៍ បានលេចឡើងនៅក្នុងសកលលោកយើងនេះអស់រយៈកាលជាយូរមកហើយ   ជាពិសេស គឺនៅក្នុងកំឡុងសតវត្សទី២០។      ចលនាបដិវត្តន៍ទាំងនោះភាគច្រើនមានការផ្ដួចផ្ដើមពីអ្នកដែលមានអំណាចក្នុងសង្គម    ដែលរួបរួមប្រជាពលរដ្ឋ ឱ្យទាំងអស់ងើបឡើងប្រឆាំងបះបោរជាមួយនឹងភាពអវិជ្ជមានដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមដែលគេកំពុងស្ថិតនៅ។​      ស្របជាមួយគ្នានេះដែរ គេសង្កេតឃើញថា បដិវត្តន៍ជាច្រើនឡើងបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំ។  និយាយចូលមកដល់ចំណុចបញ្ហាមួយនេះ ប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី ដែលជាអតីតប្រទេសស្ថិតនៅក្រោមសហភាពសូវៀត មានបដិវត្តដែលល្បីល្បាញមួយដែលគេស្គាល់ថាជា ចលនាបដិវត្តន៍ផ្កាកូលាប។ តើបដិវត្តន៍ផ្កាកូលាបនេះ មានដំណើរការ ឫរឿងរ៉ាវយ៉ាងដូចម្ដេចខ្លះ?

ប្រកាសឯករាជ្យ តែទៅជួបការដើរថយក្រោយដោយសាររបបផ្ដាច់ការ

ជាក់ស្តែង បន្ទាប់ពីប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី បានប្រកាសឯករាជ្យពីការគ្រប់គ្រងរបស់សហភាពសូវៀតនៅខែមេសាឆ្នាំ១៩៩១រួចមក ភ្លាមៗនោះបញ្ហាជាច្រើនបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យមួយនេះ។ រឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងនោះគឺប្រធានាធិបតីទីមួយ លោក ហ្ស៉ីវែត កាំសាឃូឌៀ​(Zviad Gamsakhurdia) បានសម្រេចចិត្តគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដោយដើរតាមរបបផ្តាច់ការ ដែលរបៀបគ្រប់គ្រងមួយនេះមិនអាចនាំសង្គមទៅរកស្ថិរភាព ចីរភាព និងការអភិវឌ្ឍបាន។ អស់រយៈពេលប៉ុន្មានខែ បន្ទាប់ពីទទួលបានឋានៈជាប្រធានាធិបតី លោក ហ្ស៉ីវែត កាំសាឃូឌៀ ត្រូវបានគេទម្លាក់ចេញពីតំណែងភ្លាមៗតាមរយៈការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ។ ក្រោយមក លោក អេដ្វ៉ាត ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ (Eduard Shevardnadze) ដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថា មានសមត្ថភាពល្អគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីទីពីររបស់សាធារណរដ្ឋហ្សកហ្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ក្រោយពីការទាញទម្លាក់អតីតប្រធានាធិបតី លោក ហ្ស៉ីវែត កាំសាឃូឌៀ ចេញពីតំណែង។ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់តំណែងថ្មីរបស់ប្រធានាធិបតីនៃអាណត្តិនេះ ជម្លោះបង្ហូរឈាមជាច្រើន បានវាយលុកចូលមកប្រទេសដែលទើបនឹងរីកចម្រើនលូតលាស់មួយនេះ ពោលគឺនៅពេលគ្រាដំបូងៗ នៃអាណត្តិរបស់លោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ ដែលមានដូចជាការបរាជ័យផ្នែកយោធា អំពើហិង្សាលើជនជាតិភាគតិច ជម្លោះផ្ទៃក្នុងជាដើម។ល។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ រដ្ឋាភិបាលរបស់ ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ បានប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើពុករលួយ ហើយបានធ្លាក់ចុះជាលំដាប់នូវការគាំទ្រ ក៏ដូចជាប្រជាប្រិយភាព។ អស្ថិរភាពក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីរបស់លោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ បាននាំឱ្យកើតមានភាពក្រីក្រ និងការជាប់គាំងសេដ្ឋកិច្ចជាខ្លាំង និងរួមទាំងភាពចម្រូងចម្រាស់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលខ្លួនផ្ទាល់ បានទាញយកប្រទេសនេះទៅរកភាពអន្តរាយ គឺការរង្គោះរង្គើនៃរដ្ឋ (Fragile State)។

របត់ដែលឈានទៅដល់ចលនាបដិវត្តន៍ផ្កាកុលាប

នៅថ្ងៃទី០២ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៣ ការបោះឆ្នោតត្រូវបានប្រារព្ធឡើងសម្រាប់ការជ្រើសរើសសភាជាតិហ្សកហ្ស៊ី។ ការបោះឆ្នោតមួយនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានសារៈសំខាន់ណាស់ សម្រាប់ការដាក់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។​  ប្រជាជនទាំងអស់សង្ឃឹមថានឹងជ្រើសរើសបាននរណាម្នាក់ដែលអាចជំរុញប្រទេសឆ្ពោះទៅមុខផុតពីទុក្ខកង្វល់ទាំងនេះ។ ដោយគេសង្ស័យថាលោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ បានបន្លំការបោះឆ្នោត នោះទើបមានការតវ៉ាអហិង្សាបានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗនៅថ្ងៃទី០៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣ បន្ទាប់ពីមានការប្រកាសលទ្ធផលបោះឆ្នោតជាសាធារណៈ។ ដូច្នេះហើយបានជាមានការអំពាវនាវឱ្យ ពួកក្រុមបាតុករទាំងឡាយនាំគ្នាបង្ខំឱ្យលោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ លាលែងពីតំណែង ហើយឱ្យមានការបោះឆ្នោតជាថ្មី ដែលនឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅខែមករាក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់។ ចលនានេះ​ ត្រូវបានបំផុសឡើង និងគាំទ្រដោយ លោក មីឃែល ហ្សាកាស្ស៉ីវីលី (Mikheil Saakashvili)​ ដែលជាអ្នកនយោបាយម្នាក់មានគោលបំណងចង់ស្តារជាតិចេញពីភាពអនាធិបតេយ្យ និងឆ្ពោះទៅរកកំណែទម្រង់ថ្មីៗដើម្បីការអភិវឌ្ឍទៅមុខ។ លោក មីឃែល ហ្សាកាស្ស៉ីវីលី បានបណ្តុះស្មារតីជាតិនិយមដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ហើយរួបរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងភាពពុករលួយដែលកើតឡើងក្នុងអាណត្តិរបស់លោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ ពិសេសអំឡុងពេលបោះឆ្នោត។ ជនជាតិនិយមទាំងអស់កាន់ផ្កាកូលាបក្រហមនៅនឹងដៃ ដើម្បីរំលឹកដល់ការពុះពាររបស់ជនរួមជាតិតាំងពីសម័យសហភាពសូវៀតមក។ អស់រយៈពេល ២០​ ថ្ងៃទើប បដិវត្តន៍មួយនេះទទួលបានផ្លែផ្កាល្អប្រសើរមួយ ដោយលោក ហ្សេវ៉ាណាតហ្សេរ បានលាលែងចេញពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋហ្សកហ្ស៉ី។ ជាលទ្ធផល លោក មីឃែល ហ្សាកាស្ស៉ីវីលី បានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំប្រទេស ដោយអនុវត្តតាមទ្រឹស្តីចលនាបដិវត្តន៍ផ្កាកូលាប ពោលគឺធ្វើឱ្យជាតិរីកចម្រើនខុសពីការដឹកនាំមុនៗ។

ចលនាបដិវត្តន៍ផ្កាកូលាបនេះ ត្រូវបានគេកំណត់ថាស្ថិតក្នុងចំណោមហេតុការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើន ដែលនាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រទេសហ្សកហ្ស៉ីដល់សព្វថ្ងៃ។ ចលនានេះបាននាំយកមកនូវ​ កំណែទម្រង់ធំៗចំពោះរដ្ឋាភិបាលចាស់ៗ ហើយក៏ដូចជាពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ចឱ្យរីកលូតលាស់បែបជាសកលភូនីយកម្ម និងសេរី។ ទន្ទឹមនេះ សាធារណរដ្ឋហ្សកហ្ស៉ីក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការរីកចម្រើនលឿន និងសុខសុវត្ថិភាពបំផុតក្នុងបណ្តាប្រទេសនានានៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ បដិវត្តន៍ផ្កាកុលាបមួយនេះក៏បានបង្កើនល្បឿនយ៉ាងខ្លាំងដល់ដំណើរការនយោបាយដែលរដ្ឋបានគ្រោងទុក ដោយបានដោះស្រាយបញ្ហាមូលដ្ឋានមួយចំនួន និងបើកទ្វារស្វែងរកឱកាសថ្មីៗ​ ដូចជា ជំនួញ កិច្ចព្រមព្រៀង ឬ ដៃគូសហការជាដើម។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ បដិវត្តន៍ផ្កាកុលាប បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រទេសដែលជាអតីតសមាជិកសហភាពសូវៀត។ វាគឺជាជ័យជម្នះដែលបំផុសគំនិតសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះគឺការតវ៉ាប្រឆាំងដោយ​សន្តិវិធី ឬការដោះស្រាយ​ជម្លោះ​រវាង​រដ្ឋនិង​សង្គម​ដោយ​គ្មាន​ការ​បង្ហូរ​ឈាម។

ស្ថិតក្រោមការផ្លាស់ប្តូរនៃបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក ខណៈដែលតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកបានក្លាយជាទីចាប់អារម្មណ៍របស់ប្រទេសមហាអំណាច​ គេសង្កេតឃើញថាទំនាក់ទំនងរវាងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងអាស៊ានកាន់តែមានភាពស៊ីជម្រៅ ជាពិសេសនោះគឺទំនាក់ទំនងខាងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម សន្តិសុខ និង នយោបាយ។ អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះគឺការប្តូរទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្រគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហភាពអ៊ឺរ៉ុបមកតំបន់អាស៊ានដែលធ្វើឱ្យគេមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃទំនាក់ទំនងរវាងតំបន់ទាំងពីរ។ ជាក់ស្តែង បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីសហភាពអឺរ៉ុប-អាស៊ាន លើកទី២៣ នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២០ សហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ានបានបើកទំព័រថ្មីមួយក្នុងទំនាក់ទំនងដ៏យូរអង្វែងរបស់ពួកគេ ដោយប្រែក្លាយជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ។ ហេតុនេះហើយសប្តាហ៍នេះយើងនឹងមកសិក្សាស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងសហភាពអឺរ៉ុបនិងអាស៊ានថាតើមានមូលហេតុអ្វីខ្លះដែលធ្វើឱ្យតំបន់អាស៊ានកាន់តែមានសារៈសំខាន់ចំពោះសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងតើទំនាក់ទំនងរវាងតំបន់ទាំងពីរបានកើនឡើងដល់កម្រិតណា?

ការកើនឡើងនូវទំនាក់ទំនងរវាងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងអាស៊ាន

ដើម្បីសិក្សាពីការកើនឡើងនូវទំនាក់ទំនងរវាងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងអាស៊ាន យើងគួរតែមកស្វែងយល់ពីមូលហេតុចម្បងចំនួន៣ដែលធ្វើឱ្យសហភាពអ៊ឺរ៉ុបផ្លាស់ប្តូរទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនមករកតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ មូលហេតុទីមួយគឺភាពមិនច្បាស់លាស់ទាក់ទងនឹងតួនាទីនាពេលអនាគតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមកលើសហភាពអ៊ឺរ៉ុប។ នៅខណៈដែលភាពជាអ្នកដឹកនាំពិភពលោករបស់អាមេរិកកំពុងមានការធ្លាក់ចុះនិងការទម្លាក់ដៃចុះនៃការប្តេជ្ញាចិត្តពង្រឹងស្ថេរភាពទំនាក់ទំនងចំពោះសម្ព័ន្ធមិត្តអឺរ៉ុបរបស់ខ្លួន វាជាភាពចាំបាច់សម្រាប់សហភាពអឺរ៉ុបនិងរដ្ឋជាសមាជិករបស់ខ្លួនក្នុងការស្វែងរកនិងពិចារណាលើភាពជាដៃគូថ្មីជាមួយតំបន់ផ្សេងៗ។ ដូចដែលយើងដឹងហើយថារបបគ្រប់គ្រងរបស់លោកដូណាល់ ត្រាំបានធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំនាក់ទំនងអាមេរិកនិងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបដោយសារតែលោកដូណាល់ ត្រាំហាក់មិនអើពើបញ្ហាចោទសំខាន់ៗរបស់សហភាពអ៊ឺរ៉ុបដែលអាចមានដូចជាពាណិជ្ជកម្មនិងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាដើម។ ផ្ទុយទៅវិញ លោក ដូណាល់ ត្រាំបានអនុវត្តការការពារជាតិនិយម(Protectionism)ព្រមទាំងការប្រកាសសង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិនបានធ្វើឱ្យសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងអាស៊ីបានរៀនមេរៀនមួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកមិនមែនជាដៃគូដែលអាចទុកចិត្តនិងពឹងពាក់បានបានទាំងស្រុងនិងរហូតនោះទេ។ ជាក់ស្តែងទាំងប្រទេសនៅអ៊ឺរ៉ុបនិងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍សុទ្ធតែព្យាយាមរើបម្រះពីរបៀបវារៈនៃការពារជាតិនិយមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនេះ ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ទាំងពីរកាន់តែមានឆន្ទៈក្នុងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិ។ បើទោះបីជាការដឹកនាំរបស់លោកចូ បៃដិនព្យា យាមផ្សះផ្សាទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបក៏ដោយ ក៏វានៅតែមិនអាចផ្តល់ភាពប្រាកដប្រជារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានទៀតឡើយ។

ទីពីរ គឺការកើនឡើងនូវឥទ្ធិពលរបស់ប្រទេសចិននៅក្នុងតំបន់ក៏ដូចជាពិភពលោក។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាតំបន់សំខាន់សម្រាប់ផែនការវិនិយោគEU’s Global Gateway Initiative ដែលត្រូវបានបង្ហាញកាលពីចុងឆ្នាំ២០២១ ហើយត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាគម្រោងដែលមានសក្តានុពលប្រឆាំងនឹងគម្រោងវិនិយោគ Belt and Road Initiative (BRI) ដ៏ធំរបស់ប្រទេសចិនដែលបានភា្ជប់ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរវាងតំបន់អាស៊ីនិងអ៊ឺរ៉ុប។ ជាក់ស្តែង រដ្ឋនៅអឺរ៉ុបខាងលិចជាច្រើនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើ BRI ក៏ប៉ុន្តែរដ្ឋមួយចំនួនទៀតគឺជាផ្នែកមួយនៃគម្រោងនេះ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏សហភាពអឺរ៉ុបគឺជាផ្នែកមួយសំខាន់របស់ធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី (AIIB)។ ដូច្នេះហើយ ទោះបីស្ថិតក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏វាបង្ហាញថាសហភាពអ៊ឺរ៉ុបគឺជាផ្នែកមួយនៃគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទ្រង់ទ្រាយធំរបស់ប្រទេសចិន ដែលស្វែងរកការបង្កើតផ្លូវពាណិជ្ជកម្មEurasiaឡើងវិញជាមួយផ្លូវសូត្រចាស់(old Silk Road) ដែលតភ្ជាប់ទ្វីបទាំងពីរ។ បន្ថែមពីនោះ ខណៈដែលប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានជាច្រើនកំពុងព្យាយាមទប់ទល់នឹងភាពមិនពឹងផ្អែកលើចិនដោយការអនុវត្តការទូតចម្រុះ(Diversification) វាបានបើកឱកាសឱ្យសហភាពអ៊ឺរ៉ុបដើម្បីទទួលបានវត្តមាននិងតួនាទីនៅក្នុងតំបន់ដែលអាចឈរជើងជាមួយចិនបាន។

ទីបី គឺការកើនឡើងនៃសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់តំបន់អាស៊ាន។ យោងតាមរបាយការណ៍ទស្សនវិស័យអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ាន (ADO) បានឱ្យដឹងថា GDP សរុបរបស់ប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ មានតម្លៃ ៣.២ ពាន់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យអាស៊ានក្លាយជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៥ លើពិភពលោក ហើយកំពុងធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរកការក្លាយជាតំបន់ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៤ នៅឆ្នាំ២០៣០។ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រហែល ៧០០ លាននាក់ ដែល ៦១% មានអាយុក្រោម ៣៥ ឆ្នាំជាយុវជនដែលពួកគេភាគច្រើនកំពុងទទួលយកនិងហ៊ុមព័ទ្ធដោយបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត កត្តានយោបាយរបស់អាស៊ានដូចជាភាពជាកណ្តាលរបស់អាស៊ាន (ASEAN Centrality) និងកត្តាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរួមមានភាពសម្បូរបែបនៃធនធានធម្មជាតិ និង ប្រាក់ឈ្នួលការងារដែលមានតម្លៃថោកបានទាក់ទាញការវិនិយោគទុនពីសហភាពអ៊ឺរ៉ុបកាន់តែច្រើន។ នៅពេលដែលប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាច្រើនព្យាយាមជៀសវាងការដាក់ស៊ុតរបស់ពួកគេទាំងអស់នៅក្នុងកន្ត្រកតែមួយ ហើយព្យាយាមកាន់តែខ្លាំងឡើងដើម្បីទប់ទល់នឹងការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រទេសចិននោះ សហភាពអឺរ៉ុបបានធ្វើការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនសម្បើមដើម្បីអាចពង្រឹងទំនាក់ទំនងនិងបញ្ចូលតួនាទីរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ទៅលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសន្តិសុខ។

ភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រអាស៊ាន-សហភាពអឺរ៉ុប

បន្ទាប់ពីរយៈពេល ៤៤ ឆ្នាំនៃភាពជាដៃគូផ្លូវការអាស៊ាន និងសហភាពអឺរ៉ុបបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេទៅជាភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រនៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២០។ ភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រអាស៊ាន-សហភាពអឺរ៉ុបអាចចាត់ទុកថាជាការបង្រួបបង្រួមនៃការរៀបចំកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបច្ចុប្បន្ន និងគោលបំណងរួម ដែលមានលក្ខណៈទូលំទូលាយបើប្រៀបធៀបទៅនឹងទំនាក់ទំនងកាលពីមុន។ ទាំងនេះរួមមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់របស់ EU សម្រាប់សមាហរណកម្មអាស៊ាន និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើបញ្ហាដូចជាការឆ្លើយតបទៅនឹង COVID-19 ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សេដ្ឋកិច្ចបៃតង ការអភិវឌ្ឍន៍ ការតភ្ជាប់ប្រកបដោយចីរភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែនសមុទ្រ និងសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិត។​ យ៉ាងណាមិញ ភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រអាស៊ាន-សហភាពអ៊ឺរ៉ុបអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថា សហភាពអឺរ៉ុបកំពុងស្វែងរកតួនាទីសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកដែលភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រនេះអាចជាក្របខណ្ឌសម្រាប់ការពង្រីកតួនាទី និងឥទ្ធិពល របស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ បើទោះបីជាសហភាពអ៊ឺរ៉ុបត្រូវបានកំណត់ថាជាអ្នកផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ។ ក៏ប៉ុន្តែលោក Bart Gaens អ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់នៅវិទ្យាស្ថានកិច្ចការអន្តរជាតិហ្វាំងឡង់បានប្រាប់សារព័ត៌មានDW ថា “សហភាពអឺរ៉ុបត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាដៃគូយុទ្ធសាស្រ្តដែលអាចទុកចិត្តបាន ប៉ុន្តែមិនមែនជាអ្នកដើរតួនាទីក្នុងផ្នែកសន្តិសុខនៅអាស៊ីទេ”។ បើទោះបីជាមានការយល់ឃើញបែបនេះបែបនោះក៏ដោយ ក៏យើងអាចសង្កេតបានថាសហភាពអឺរ៉ុបកាន់តែមើលឃើញពីសារៈសំខាន់នៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ថាជាតំបន់ដែលអាចអះអាងឥទ្ធិពលលើពិភពលោក ហើយវាក៏ជាកន្លែងដែលឥទ្ធិពលរបស់សហភាពអ៊ឺរ៉ុបត្រូវបានស្វាគមន៍ផងដែរដែលធ្វើឱ្យភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រនេះកាន់តែមានភាពស៊ីជម្រៅ។

តួយ៉ាង កាលពីសប្តាហ៍មុនសហភាពអឺរ៉ុបនិងអាស៊ានបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលពេញលេញជាលើកដំបូងនៅទីក្រុងព្រុចសែលគឺជាសញ្ញាមួយបង្ហាញថា ប្លុកទាំងពីរកំពុងបង្កើនភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ ចំពេលប្រទេសមហាអំណាចកំពុងប្រកួតប្រជែងជាយុទ្ធសាស្ត្រនៅតំបន់អាស៊ី។ ចំពេលដែលជម្លោះរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដែលកំពុងបន្ត និងការលំបាកដែលកើតចេញពីការខ្វះខាតការគាំទ្រពីតំបន់អាស៊ាន សហភាពអឺរ៉ុបបានយល់ថាមានចន្លោះប្រហោងក្នុងទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដែលវាមានភាពចាំបាច់ណាស់ក្នុងការពង្រឹងផ្នែកការទូត និងការអភិវឌ្ឍន៍លើវិស័យការពារជាតិ។ ហេតុនេះហើយសហភាពអឺរ៉ុបកំពុងបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីក្នុងការមានវត្តមានបន្ថែមនៅក្នុងតំបន់ដែលគោលបំណងចម្បងគឺដើម្បីធានាវត្តមានដ៏គួរឱ្យគោរពរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជាភាគីពាក់ព័ន្ធដែលមានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។

ងាកមកកាន់ទំនាក់ទំនងខាងសេដ្ឋកិច្ចវិញ យើងឃើញថាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចគឺជាគោលដៅចម្បងមួយដែលមិនអាចប្រកែកបានដោយប្លុកទាំងពីរមើលឃើញពីសារៈសំខាន់នៃទំនាក់ទំនងនេះ។ សហភាពអឺរ៉ុបគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំជាងគេទី ៣ របស់អាស៊ាន ដែលមានចំនួនប្រហែល ១០.៦% នៃពាណិជ្ជកម្មអាស៊ាន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អាស៊ានទាំងមូលគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំជាងគេទី ៣ របស់សហភាពអឺរ៉ុបនៅក្រៅទ្វីបអឺរ៉ុប ជាមួយនឹងពាណិជ្ជកម្មទ្វេរភាគីលើទំនិញ និងសេវាកម្មឈានដល់ ១៨៩.៧១ ពាន់លានអឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ២០២០ ។ ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីលើសេវាកម្មមានចំនួន ៩៣.៥ ពាន់លានអឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ហើយ ភាគហ៊ុននៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលទៅក្នុងអាស៊ានមានចំនួន ៣១៣.៦ ពាន់លានអឺរ៉ូ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ អាស៊ាន និងសហភាពអឺរ៉ុបបានបញ្ចប់ការចរចាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដឹកជញ្ជូនផ្លូវអាកាសអាស៊ាន-សហភាពអឺរ៉ុប (AE CATA) ដែលវាគឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាសពីប្លុកមួយទៅប្លុកដំបូងគេរបស់ពិភពលោក ហើយនឹងជំរុញការតភ្ជាប់ និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកទាំង ៣៧ នៃអាស៊ាន និងសហភាពអឺរ៉ុប នេះបើតាមរបាយការណ៍របស់EEAS។ បន្ថែមពីនោះ ប្រទេសអាស៊ានចំនួនពីរបានយល់ព្រមរួចហើយនូវកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជាមួយសហភាពអ៊ឺរ៉ុបដូចជាសិង្ហបុរីក្នុងឆ្នាំ២០១៩ និងវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ២០២០ ហើយការចរចាកំពុងបន្តរវាងសហភាពអ៊ឺរ៉ុបនិងម៉ាឡេស៊ី ថៃ ហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូនេស៊ី។

ជារួមការ ផ្លាស់ប្តូរថ្មីៗដូចជាឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងរបស់ប្រទេសចិននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍និងភាពមិនច្បាស់លាស់ទាក់ទងនឹងតួនាទីនាពេលអនាគតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក មិនត្រឹមតែគំរាមកំហែងដល់ស្វ័យភាពគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញវាបានផ្តល់ឱកាសមួយសម្រាប់សហភាពអឺរ៉ុបក្នុងការដើរតួនាទីកាន់តែច្រើននៅក្នុងតំបន់។ ភាពដៃគូជាយុទ្ធសាស្ត្រ មិនត្រឹមតែអនុញ្ញាតិឱ្យតំបន់ទាំងពីរមើលឃើញពីសារៈសំខាន់នៃការសហការគ្នានៃរបត់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាកំពុងបញ្ចុះបញ្ចូលប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ថា សហភាពអ៊ឺរ៉ុបមិនត្រឹមតែជាអ្នកផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់គម្រោងអាស៊ានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាដៃគូដែលមានភាពប្រាកដប្រជានិងស្ថេរភាពរបស់អាស៊ាន។

អង្គការសហប្រជាជាតិជាអង្គការមួយដ៏ធំនៅក្នុងពិភពលោកហើយបច្ចុប្បន្ននេះមានសមាជិកចំនួន១៩៣​ប្រទេស។ ដូចដែលយើងបានដឹងហើយថា អង្គការសហប្រជាជាតិមានសា្ថប័នសំខាន់ៗចំនួន៦ដែលមានដូចជា មហាសន្និបាត, ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល តុលាការអន្តរជាតិនិងលេខាធិការដ្ឋាន។ នៅក្នុងនោះផងដែរយើងសង្កេតឃើញថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិមានតួនាទីសំខាន់ជាងគេបន្ទាប់ពីមហាសន្និបាតដែលមានការចូលរួមពីសមាជិកទាំងអស់ ប៉ុន្តែសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខមានសមាជិកតែ១៥ប្រទេសប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងនោះផងដែរ ក្រុមប្រឹក្សានេះក៏មានសមាជិកចំនួន៥ប្រទេសជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍តាំងពីការបង្កើតមកម្ល៉េះ និង១០ប្រទេសទៀតជាសមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍ដែលកើតឡើងចេញពីការបោះឆ្នោតសំរាប់អាណត្តិ២ឆ្នាំដោយមហាសន្និបាត។ បើយើងនិយាយយ៉ាងខ្លី ក្រុមប្រឹក្សានេះមាននាទីជាអ្នកគ្រប់គ្រងនិងសម្រេចដើម្បីរក្សាសន្តិសុខនិងរក្សាសន្តិភាពក្នុងតំបន់និងពិភពលោកទាំងមូលផងដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយ​ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងក្រលេកមកមើលថា តើក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអចិន្រ្តៃយ៍និងមិនអចិន្ត្រៃយ៍មានតួនាទីនិងសិទ្ធិដូចម្តេចខ្លះសំរាប់ការដោះស្រាយសំរាប់ពិភពលោក?

១. ការកកើត​និងតួនាទីនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ

បន្ទាប់ពីមហាសន្និបាត ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនេះគឺមានតួនាទីសំខាន់ជាងគេទី២ដែលក្នុងការទទូលខុសត្រូវចម្បងគឺការថែរក្សាសន្តិភាពនិងសន្តិសុខអន្តរជាតិ។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាអ្នកសម្រេចចិត្តក្នុងការជួយដោះស្រាយបញ្ហានៅលើពិភពលោកដោយសន្តិវិធីនិងហៅភាគីជម្លោះមកដោះស្រាយលើតុចរចា។ ហើយក្នុងករណីខ្លះក្រុមប្រឹក្សានេះក៏ជាអ្នកសម្រេចចិត្តក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រទេស ឬភាគីណាដែលមិនគោរពទៅលើច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ។ បើសិនមានការឯកភាពពីសមាជិកទាំងអស់ក្នុងក្រុមប្រឹក្សានេះគឺមានសិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងដើម្បីរក្សានិងស្តារសន្តិភាពនិងសន្តិសុខអន្តរជាតិ។ មួយវិញទៀត ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខត្រូវដាក់របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ ហើយបើចាំបាច់របាយការណ៍ពិសេសទៅមហាសន្និបាតសម្រាប់ការពិចារណារបស់ខ្លួន។ សមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិយល់ព្រមទទួលយក និងអនុវត្តការសម្រេចចិត្តរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស្របតាមធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្នតាមមាត្រាទី២៥ជំពូកទី៥។ បើយើងនិយាយពីសាវតានៃការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សានេះឡើង យើងអាចក្រលេកមើលនៅមុនពេលជិតដល់ការបិទបញ្ចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី២ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។​ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តដែលមានសហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិចនិងសាធារណរដ្ឋចិនបានជួបប្រជុំគ្នាក្នុងសន្និសីទDumbarton Oaks ក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី ហើយបានធ្វើការចរចាលើរចនាសម្ព័ន្ធរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនិងលើសមាសភាពនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិផង។ ប្រទេសចំនួន៥ត្រូវបានជ្រើសរើសជាសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍ដោយថែមប្រទេសបារាំងមួយទៀតនិងសម័្ពន្ធមិត្ត៤ដែលចូលរួមសន្និសីទខាងលើនេះ។ ក្នុងនោះផងដែរក៏មានការវែកញែកជាច្រើនលើសិទ្ធិវេតូរបស់សមាជិកអចិន្រ្តៃយ៏ផងដែរ ហើយយើងបានឃើញថានៅក្នុងសន្និសិទយ៉ាលតា (Yalta) ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤៥ គណៈប្រតិភូអាមេរិក អង់គ្លេស និងរុស្ស៊ីបានសម្រេចនិងព្រមព្រៀងគ្នាថា “Big Five” នីមួយៗអាចវេតូរាល់សកម្មភាពរបស់ក្រុមប្រឹក្សា ប៉ុន្តែមិនមែនជាដំណោះស្រាយតាមនីតិវិធីទេ មានន័យថាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍មិនអាចរារាំងការពិភាក្សាលើដំណោះស្រាយបានទេ។ សិទ្ធវេតូនេះហើយជាសិទ្ធមួយដែលសំខាន់សំរាប់តែសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍តែប៉ុណ្ណោះរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ បន្ទាប់ពីការបង្កើតអង្គការសហប្រជាជាតិជាផ្លូវការចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលាឆ្នាំ១៩៤៥ នោះក៏ជាពេលនៃការកកើតក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៦ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបានជួបគ្នាជាលើកដំបូងនៅឯ Church House, Westminsterដែលស្ថិតក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស។ ចំណែកក្រៅពីសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៏ទាំង៥នេះហើយក៏នៅមានសមាជិកមិនអចិន្រ្តៃយ៏ចំនួន៦ទៀតដែលក្នុង២ទសវត្សដំបូងនៃការបង្កើតដូចជាអូស្ត្រាលី ប្រេស៊ីល អេហ្ស៊ីប ម៉ិកស៊ិក ហូឡង់ និងប៉ូឡូញដែលសមាជិកនេះមាននាទីអាចចូលរួមក្នុងការសង្ខេបអំពីសន្តិសុខពិភពលោកនិងសម្រេចជាមួយសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍តែពួកគេពុំមានសិទ្ធីវេតូទេ។ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៥ ចំនួនសមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍ត្រូវបានបង្កើនដល់ចំនួន១០ប្រទេសរហូតដល់សព្វថ្ងៃនិងមានអាណត្តិពីរឆ្នាំ។

២.​ អំពីសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ៖

សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៏នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនិងសិទ្ធិវេតូ (Veto)

ក្នុងចំណោមសមាជិកទាំង ១៩៣ ប្រទេសរបស់អង្គការសហប្រជាតិមាន៥ប្រទេសដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។ ប្រទេសទាំង៥នោះមានសហរដ្ឋអាមេរិច បារាំង រុស្សី(សូវៀត) អង់គ្លេសនិងប្រទេសចិនដែលត្រូវបានជ្រើសរើសតាំងពីការបង្កើតឡើងនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនេះនៅ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ មកម្ល៉េះដែលយើងអាចនិយាយបានថាជាក្រុមប្រទេសដែលឈ្នះសង្រ្គាមលោកលើកទី២។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា សមាជិកភាពរបស់ប្រទេសចិនមុនឆ្នាំ១៩៧២គឺជាសាធារណរដ្ឋចិន(តៃវ៉ាន់)ជាអ្នកតំណាងនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សានេះ តែបន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៧២មកសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចូលកាន់កាប់ជាតំណាងរហូតដល់បច្ចុប្បន្នវិញ។ មួយវិញទៀត ដំបូងឡើយនៅមុនឆ្នាំ ១៩៩១សមាជិកក្រុមប្រឹក្សានេះគឺមានសហភាពសូវៀតផងដែរតែដោយសារការដួលរំលំនៃសហភាពនេះទើបធ្វើអោយប្រទេសដែលស្នងពីខ្លួនគឺប្រទេសរុស្សីជាអ្នកកាន់កាប់តក្នុងកៅអីសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៏នៃក្រុមប្រឹក្សានេះផងដែរ។ ចំពោះសិទ្ធិវេតូវិញ គឺវាប្រើប្រាស់បានតែសំរាប់តែសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍តែប៉ុណ្ណោះ ដែលនេះមានន័យថាបើសិនជាសមាជិកណាមួយនៃសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍បដិសេដ(វេតូ)​នោះដំណោះស្រាយនោះមិនអាចកើតឡើងឡើយ។ នៅក្រោមមាត្រា២៧ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ការសម្រេចចិត្តរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខលើបញ្ហាសំខាន់ៗទាំងអស់ទាមទារឱ្យមានការបោះឆ្នោតបញ្ជាក់បីភាគប្រាំ (ពោលគឺសមាជិកចំនួនប្រាំបួន) នៃសមាជិក​ ដែលក្នុងនោះដែរសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៏ទាំង៥ត្រូវតែបោះឆ្នោតយល់ព្រម។ ក្នុងនោះផងដែរ យើងបានឃើញថារុស្សីបានប្រើសិទ្ធិវេតូច្រើនជាងគេតាំងពីពួកគេនៅជាសហភាពសូវៀតមកម្ល៉េះដែលប្រើទៅដល់១២១ដងដែលច្រើនជាប្រទេស៤ទៀតមានដូចជា អាមេរិច៨២ដង អង់គ្លេស២៩ដង ចិន១៧ដងនិងបារាំង ១៦ដង។

សមាជិកមិនអចិន្រ្តៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ

ដូចដែលលើកឡើងខាងលើហើយថា សមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយគឺមានចំនួន៦ប្រទេសសំរាប់ពីរទសវត្សដំបូងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៥ទើបមានការបង្កើនចំនួនរហូតដល់១០សមាជិកនិងមានអាណត្តិ២ឆ្នាំក្នុងសមាជិកភាព។សមាជិកមិនអចិន្រ្តៃយ៍គឺកើតចេញពីការបោះឆ្នោតរបស់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិដែលមានរដ្ឋចំនួន១៩៣ជាសមាជិក ហើយដើម្បីទទូលបានកៅអីនេះគឺប្រទេសនោះត្រូវតែទទួលបានសម្លេង២ភាគ៣នៃសមាជិកឬ១២៨សម្លេងទើបមានសិទ្ធិក្លាយជាសមាជិកបានទោះបីឈរឈ្មោះតែម្នាក់ឯងក៏ដោយ។ ក្នុងនោះផងដែរសមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍ត្រូវបានជ្រើសរើសមកពីក្រុមប្រទេសមកពីអាហ្វ្រិកចំនួន៣ប្រទេស ក្រុមអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិកចំនួន២ប្រទេស ក្រុមអឺរ៉ុបខាងកើតចំនួន១ប្រទេស ក្រុមអាមេរិចឡាទីននិងការាបៀនចំនួន២ប្រទេសនិងក្រុមអ៊ឺរ៉ុបខាងលិចនិងផ្សេងៗចំនួន២ប្រទេស។ សមាជិកមិនអចិន្ត្រៃយ៍មួយនៃក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវតែមានប្រទេសដែលមកពីតំបន់អារ៉ាប់ ហើយត្រូវឆ្លាស់គ្នាមកពីក្រុមអាហ្វ្រិក ឬអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ ច្បាប់នេះត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧ ហើយវាត្រូវបានអនុវត្តដោយចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ១៩៦៨។ មួយវិញទៀត ជារៀងរាល់ឆ្នាំមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិជ្រើសរើសសមាជិកថ្មីចំនួនប្រាំប្រទេសសម្រាប់អាណត្តិពីរឆ្នាំនិងជំនួសសមាជិកចាស់៥ដែលផុតអាណត្តិរបស់ពួកគេ ដែលការបោះឆ្នោតនេះតែងតែចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា។ចំណែកឯតួនាទីនៃសមាជិកនេះគឺចូលរួមសម្រេចចិត្តចំពោះកិច្ចការថែរក្សាសន្តិសុខនិងរាយការណ៍អំពីសន្តិសុខពិភពលោកតែពួកគេពុំមានសិទ្ធិវេតូទេ។

សរុបជារួម នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខគឺមាននាទីដ៏សំខាន់ក្នុងដំណើរការនៃការថែរក្សាសន្តិសុខពិភពលោកនិងសន្តិភាពសំរាប់ប្រទេសទាំងអស់ជាសមាជិក។ ការសម្រេចដាក់ឬដកទណ្ឌកម្មគឺអាស្រ័យលើការប្រជុំរបស់ក្រុមប្រឹក្សាទាំង១៥នេះឡើងក្នុងន័យការពារនិងកុំអោយមានបញ្ហាអសន្តិសុខក្នុងពិភពលោក។ លើសពីនេះក្រុមប្រឹក្សានេះក៏ជាអ្នកសម្រេចលើការបញ្ចូនកងទ័ពថែរក្សាសន្តិភាពសំរាប់ដោះស្រាយចំពោះប្រទេសដែលមានបញ្ហាអសន្តិសុខផងដែរ។និយាយជារួម ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខត្រូវតែមានទំនូលខុសត្រូវខុសខ្ពស់ក្នុងការថែរក្សាសន្តិសុខនិងសន្តិភាពសំរាប់ពិភពលោកដោយស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិជំពូកទី៥ដែលស្តីពីកិច្ចការរបស់ខ្លួន។

ជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូងបានក្លាយទៅជាបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញសម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិនាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ហើយវាក៏បានដាក់គំនាបយ៉ាងខ្លាំងមកកាន់នយោបាយសន្តិសុខអាស៊ាន​ ដោយហេតុនេះទើបមានការចោទជាសំណួរសម្រាប់អ្នកតាមដានព្រឹត្តិការណ៏អន្តរជាតិមួយថា​​ “តើតំបន់នេះបានផ្តល់នូវគុណតម្លៃយុទ្ធសាស្រ្តអ្វីខ្លះទើបអាមេរិកនិងចិនប្រកួតប្រជែងចង់កាន់កាប់ច្រកសមុទ្រនេះ?”។

ជាដំបូងយើងគួរស្វែងយល់ថា​ ការទាមទារកម្មសិទ្ធិនៃច្រកជំនួញ ដ៏សំខាន់នេះបានកើតមានឡើងតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០មកម្ល៉េះ ហើយរដ្ឋពាក់ព័ន្ធនីមួយៗ​ (Claimant state)សុទ្ធសឹងតែមានទីតាំងភូមិសាស្រ្តជាប់សមុទ្រនេះ និងមានគោលជំហរខុសៗគ្នា។​ នៅពីក្រោយមហិច្ឆតា​នៃការព្យាយាមដណ្តើមកាន់កាប់ផ្លូវសមុទ្រនេះមានមូលហេតុសំខាន់ៗបួនគឺ ៖ ទី១ ផ្លូវសមុទ្រនេះគីជា​ច្រកពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់ទ្វិបអាស៊ី ដោយតំបន់នេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មាថា ១/៣​ នៃចរន្តពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកដែលមានតម្លៃប្រមាណ​ ៥.៣ ទ្រីលានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយប្រមាណ ៤០% នៃការជួញដូរប្រេងឆៅពិភពលោកបានឆ្លងកាត់តាមផ្លូវនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ នេះបើយោងតាមការស្រាវជ្រាវរបស់ AALEP។​ ទី២ ច្រកសមុទ្រនេះក៏បានផ្ទុកនូវឧស្ម័នធម្មជាតិប្រមាណជា១៤ទ្រីលានធុង(14 Trillion barrels) និងប្រមាណ១១ប៊ីលានធុងនៃប្រេង (11 Billion barrels) នេះបើយោងតាមការស្រាវជ្រាវរបស់ EIA​។ ទី៣ បើយោងតាម RFA សមុទ្រនេះក៏ជាកន្លែងដ៏សំខាន់ចំពោះការនេសាទផងដែរដោយមានអ្នកនេសាទប្រមាណ៣.២លាននាក់នៅតំបន់នេះ​ ហើយជំនួញនេសាទនៅសមុទ្រនេះមានតម្លៃប្រមាណ ១០០ប៊ីលាន​ ដែលស្មើនឹង១២% នៃការនេសាទជុំវិញសកលលោក។​ ទី៤ បើយោងតាមការលើកឡើងរបស់លោក Allen Clark & Chang Li ច្រកសមុទ្រនេះក៏បានផ្ទុកនូវធនធានធម្មជាតិមានតម្លៃដូច ជា មាស ម៉ាញេទិច គ្រីស្តាល់(Monazite)​ និង​ សំណប៉ាហាំងជាដើម។

បញ្ហានេះក៏បានជះនូវបច្ច័យអវិជ្ជមានចំពោះជម្លោះរវាងប្រទេសមហាអំណាច អាមេរិក និង​ ចិនផងដែរ។ ដោយប្រទេសនីមួយៗមានការយុទ្ធសាស្រ្តនិងចក្ខុវិស័យផ្ទាល់ខ្លួន ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រទេសក្នុងតំបន់ និង ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើសមុទ្រនេះដូចជា ជប៉ុន និង ឥណ្ឌាកំពុងព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង។ ជាក់ស្តែងអាមេរិកបានលូកដៃចូលក្នុងបញ្ហានេះដោយគេបានលើកឡើងថា អាមេរិកមកធ្វើនេះដើម្បីថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សន្តិសុខពិភពលោក ដោយពួកគេពឹងផ្អែកទៅលើច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិជាពិសេសច្បាប់សមុទ្រ ១៩៩៤(UNCLOS)​ និង​ ច្បាប់សេរីភាពនាវាចរ(FONOPs)នៅតាមតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស(EEZ)។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះគេក៏បានលើកឡើងថា “ពួកគេមិនត្រូវចាំបាច់ជូនដំណឹងទៅរដ្ឋសមាជិកណាមួយមុននឹងគេធ្វើសកម្មភាពយោធានៅតំបន់នេះឡើយ”។ យ៉ាងណាមិញ ភាគីចិនក៏មានអំណះអំណាងមួយបែបទៀតដោយពួកគេបានយកគោលការណ៍ “ ខ្សែបន្ទាត់ប្រាំបួនផ្នែក” (Nine Dash Line) ជាបង្អែក ហើយលើសពីនេះទៅទៀតគេក៏បានសាងសង់ជាកោះសិប្បនិម្មិតសម្រាប់ធ្វើជាបន្ទាយទាហានខ្លួននៅលើកោះមួយចំនួនក្នុងតំបន់ខ្សែបន្ទាត់នេះផងដែរ។​​​ ចំពោះអាមេរិក សមុទ្រចិនខាងត្បូងនេះទំនងអាចនឹងបម្រើយុទ្ធសាស្រ្តរបស់គេនៅក្នុងតំបន់នេះ ដែលអាចមានដូចជាគំនិតផ្តួចផ្តើម QUAD និង​ The US Indo-Pacific strategy គឺជាការចងសម្ព័ន្ធមិត្ត ទាំងយោធា ទាំងសេដ្ឋកិច្ចរវាងអាមេរិក ជាមួយប្រទេសដែលភាគច្រើនមានទំនោរទៅរកលទ្ធិសេរីនិយម និង មានចក្ខុវិស័យចង់ការពារខ្លួនពីការហូរចូលនៃឥទ្ធិពលចិន។ ទន្ទឹមនេះ ប្រទេសទាំងនោះសុទ្ធសឹងតែមានទីតាំងភូមិសាស្រ្តអំណោយផលហើយអាចមានលទ្ធិភាពទប់ស្កាត់ការរីកសាយភាយនូវឥទ្ធិពលចិនតាមរយៈផ្លូវទឹកបាន។ ទី២ ចំពោះចិនវិញ សមុទ្រនេះនឹងអាចជួយខ្លួនឱ្យរួចផុតពីគំនាបភូមិសាស្រ្តនយោបាយ និងភូមិសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ចរបស់អាមេរិកនៅតំបន់ច្រកមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូងផ្ទាល់។ ក្រៅពីនេះ​  សមុទ្រចិនខាងត្បូងគឺជាទីតាំងដ៏មានសារៈសំខាន់ក្នុងការជួយសម្រួលការចេញចូលយុទ្ធសាស្ត្ររបស់នាវាមុជទឹកបំពាក់ក្បាលនុក្លេអ៊ែររបស់ចិនឆ្ពោះទៅភាគខាងលិចនៃមហាប៉ាស៊ីហ្វិក។ ស្ថានភាពយុទ្ធសាស្ត្រនេះនឹងអាច ជួយចិនក្នុងការបង្កើនសមត្ថភាពឆ្លើយតបនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនក្នុងការបង្ការការវាយប្រហារនុយក្លេអ៊ែរណាមួយពីសំណាក់សហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។

កាស្មៀរគឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់មួយ។ តំបន់នេះមានព្រំប្រទល់ភាគ​ខាង​លិចជាប់ប៉ាគីស្ថាន​​ ហើយ​ចិន​នៅភាគ​ខាង​កើត និងភាគខាងត្បូងជាប់នឹងប្រទេសឥណ្ឌា។​ តំបន់នេះមានភាពល្បីល្បាញដោយសារសម្រស់ធម្មជាតិ និងធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប។ បច្ចុប្បន្ននេះ ផ្នែកខាងជើង និងខាងលិចនៃតំបន់កាស្មៀរត្រូវបានកាន់កាប់ដោយប៉ាគីស្ថាន ខណៈដែលផ្នែកខាងត្បូងនិងខាងកើតត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសាធារណៈរដ្ឋឥណ្ឌា។ អស់រយៈពេលជាងប្រាំមួយទសវត្សរ៍មកហើយដែលតំបន់នេះត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អំឡុងពេលអាណានិគម ​ចក្រភព​អង់គ្លេស​បាន​បង្កើត​ឡើងនូវ​រដ្ឋ​សំខាន់ជាច្រើន​ដែល​រីក​រាលដាល​ពាសពេញ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា។​ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានបញ្ចប់ ចក្រភពអង់គ្លេសសម្រេចចិត្តបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងជោគវាសនានៃរដ្ឋសំខាន់ៗទាំងនោះរួមទាំងឥណ្ឌាផងដែរ។

នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ ដដែលនោះ ប៉ាគីស្ថានបានស្នើសុំឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសផ្តល់សេចក្តីសម្រេចចិត្តទៅដល់រដ្ឋតូចៗទាំងនោះ ថាតើគួរតែចូលរួមជាមួយប៉ាគីស្ថាន ឬ ឥណ្ឌា។ ទីបំផុតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៧ អង់គ្លេសបានទទួលយកផែនការប៉ាគីស្ថាន។ ប៉ុន្តែ សម្ដេច ហារី ស៊ីង (Hari Singh) ដែលត្រូវជាស្តេចកំពុងកាន់អំណាចនៃរដ្ឋកាស្មៀរ បានស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចូលរួមជាមួយប៉ាគីស្ថាន ឬជាមួយឥណ្ឌា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៤២ បានបង្ហាញថាស្ទើរតែ ៧៧% នៃចំនួនប្រជាជននៅតំបន់កាស្មៀរ គឺជាជនជាតិមូស្លីម។  ការស្ទាក់ស្ទើរបស់ស្ដេច ហារី ស៊ីង គឺដោយសារតែខ្លួនចង់រក្សាឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនផ្ទាល់។

នៅខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៧ ប៉ាគីស្ថានបានលុកលុយតំបន់កាស្មៀរ ហើយដណ្តើមយកផ្នែកខាងជើង និងខាងលិចដោយយោងថាតំបន់នេះក៏មានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាដូចខ្លួនដែរ ដូច្នេះស្ដេច ហារី ស៊ីង មិនចាំបាច់ជ្រើសរើសនោះទេ។ ក្រោយមក ទ្រង់ក៏បានដាក់សំណើសុំអន្តរាគមន៍ពីប្រទេសឥណ្ឌា ហើយអាជ្ញាធរនៅទីក្រុងញូវដេលី (New Delhi) បានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំង និងបានបញ្ជូនកងទ័ពទៅកាន់តំបន់កាស្មៀរភ្លាមៗ។ សង្រ្គាមបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៨ ហើយបានបញ្ចប់តាមរយៈការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងបទឈប់បាញ់ដែលបានចូលជាធរមានក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៩។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំដដែល ឥណ្ឌានិងប៉ាគីស្ថានបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់់ក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់មួយដែលជាបន្ទាត់បែងចែកការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាបណ្តោះអាសន្ន។ ​បើទោះបីជាប្រទេសប៉ាគីស្ថានត្រូវទទួលបាននូវទឹកដីដែលជាជនជាតិមូស្លីមរស់នៅជាមូលដ្ឋានក៏ដោយ ប៉ុន្តែចំនួនប្រជាជនមានតិចតូចប៉ុណ្ណោះ និងមិនសូវមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍនោះទេ។

សំណើជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះលើតំបន់កាស្មៀរ ប៉ុន្តែភាពតានតឹងបានកើតឡើងរវាងប្រទេសទាំងពីរបន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ចិនចូលទៅក្នុងតំបន់ ឡាដាក (Ladakh) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ ហើយសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងរវាងឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថានម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥។ បន្ទាប់មក បទឈប់បាញ់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខែកញ្ញា ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានចុះហត្ថលេខាដោយភាគីទាំងពីរនៅទីក្រុង ថាសហ្កេន (Tashkent) ប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន(Uzbekistan) នៅដើមខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៦ ដែលក្នុងនោះពួកគេបានព្យាយាមដោះស្រាយដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ ការប្រយុទ្ធគ្នាម្តងទៀតបានផ្ទុះឡើងរវាងភាគីទាំពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសង្រ្គាមឥណ្ឌា-ប៉ាគីស្ថាន ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបង្កើតប្រទេសបង់ក្លាដែសឡើង។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុង ហ្ស៊ីមឡា (Shimla) ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ដោយបានបង្ហាញពីក្តីសង្ឃឹមថាចាប់ពីពេលនេះតទៅ ប្រទេសក្នុងតំបន់នឹងអាចរស់នៅដោយសន្តិភាពជាមួយគ្នា។ ​

ក្រុមចលនា​មួយ​ចំនួន​បាន​ស្វែងរក​ការ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​នៃ​តំបន់ កាស្មៀរ ជាមួយ​ប៉ាគីស្ថាន ឬ ឥណ្ឌា ឬ ​ធ្វើឲ្យតំបន់នេះទទួលបានឯករាជ្យភាព។ យ៉ាងណាមិញ ដើម្បីទប់ទល់នឹងក្រុមចលនាទាំងនេះ កងកម្លាំងប៉ាគីស្ថានត្រូវបានដាក់ពង្រាយតាមខ្សែកំណត់ក្នុងតំបន់បទឈប់បាញ់។ ម្យ៉ាងវិញទៀតរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានរក្សាវត្តមានយោធាដ៏រឹងមាំនៅទីនោះជាពិសេសចាប់តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ រហូតមកដល់ឆ្នាំ ២០១៩។

កាស្មៀរបានជួបប្រទះវិបត្តិធំបំផុតរបស់ខ្លួនក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៩។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ អ្នកបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមបំបែកខ្លួនសកម្មប្រយុទ្ធបានសម្លាប់សមាជិក ៤០ នាក់នៃកងកម្លាំងប៉ូលិសបម្រុងកណ្តាលរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលជាការវាយប្រហារដ៏សាហាវបំផុតលើកងកម្លាំងសន្តិសុខឥណ្ឌាក្នុងរយៈពេលបីទសវត្សរ៍មកនេះ។ ប្រទេសឥណ្ឌាបានប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធពីប្រជាជនរបស់ខ្លួនឱ្យចាត់វិធានការដោយបង្ខំ។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក ប្រទេសឥណ្ឌាបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាប់ព្រំំដែនតំបន់ កាស្មៀរ ជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សរ៍មកហើយ។ ក្រោយមក ឥណ្ឌាបានអះអាងថាខ្លួនបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសទៅលើជំរំហ្វឹកហាត់ដ៏ធំបំផុតរបស់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ។ ប៉ុន្តែ ប៉ាគីស្ថាន​បាន​បដិសេធ​ការ​អះអាង​នេះ ដោយ​លើកឡើង​ថា យន្តហោះ​បាន​វាយប្រហារ​ទៅលើដែនដីរបស់ខ្លួន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ប៉ាគីស្ថានបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះឥណ្ឌាពីរគ្រឿងក្នុងដែនអាកាសរបស់ខ្លួន ហើយបានចាប់អ្នកបើកយន្តហោះម្នាក់។

ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​កើន​ឡើងនូវភាពតានតឹង​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ្នក​វិភាគ​ជា​ច្រើន​ជឿ​ថា ទាំង​ឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន មាន​បំណង​ជៀស​វាង​ការ​ផ្ទុះអាវុធ។ ក្រោយមក ប៉ាគីស្ថានបានបញ្ជាឱ្យមានការបង្រ្កាបក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន តាមរយៈការចាប់ខ្លួន បិទសាលាសាសនាមួយចំនួនធំ និងសន្យាថានឹងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់ដែលមានស្រាប់របស់ខ្លួន។

បច្ចុប្បន្ននេះ ឥណ្ឌានិងប៉ាគីស្ថានទាមទារតំបន់កាស្មៀរទាំងស្រុង ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ ពួកគេនៅបន្តគ្រប់គ្រងតំបន់នេះដោយផ្នែកៗនៅឡើយ។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងញូវដេលីបានចោទប្រកាន់ប៉ាគីស្ថានថាបានគាំទ្រក្រុមបំបែកខ្លួនកាស្មៀរ ប៉ុនែ្តត្រូវបានបដិសេធដោយរដ្ឋាភិបាលទីក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដ។ នៅខែកុម្ភៈឆ្នាំ២០២២ ទីក្រុងញូវដេលីបានជំរុញការការពារសន្តិសុខក្នុងតំបន់កាស្មៀរបន្ថែមទៀត បន្ទាប់ពីទីក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដបានអនុវត្តឡើងវិញនូវកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ឆ្នាំ ២០០៣ ដែលបានចែងអំពីខ្សែបន្ទាត់សម្គាល់តំបន់គ្រប់គ្រង (Line of Control) ដែលជាព្រំដែនបែងចែកតំបន់កាស្មៀររវាងប្រទេសទាំងពីរ។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមកមន្ត្រី និងកងទ័ពឥណ្ឌាបានរាយការណ៍ថា មិនមានការរំលោភលើបទឈប់បាញ់នៅតាមបណ្តោយនៃខ្សែរបន្ទាត់សម្គាល់តំបន់គ្រប់គ្រងនេះទេ ប៉ុនែ្តនៅមានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធមួយចំនួនតូចបានជ្រៀតចូលឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ ក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំកន្លងមកនេះ កងកម្លាំងសន្តិសុខឥណ្ឌាបានដេញតាមក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ ដោយបានសម្លាប់ពួកគេអស់ជិត ៥០០ នាក់ហើយ។

ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ ២០២២ រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ ក្រុម​សកម្មប្រយុទ្ធ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ១២៥​ នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​នៅ​តំបន់​កាស្មៀរ។ លោក សាទីស ឌូអា (Satish Dua) ឧត្តមសេនីយកងទ័ពឥណ្ឌាដែលបានចូលនិវត្តន៍ និងដែលធ្លាប់បានបម្រើការនៅកាស្មៀរបានលើកឡើងថា “ស្ថានភាពសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់កាស្មៀរ និងនៅតាមខ្សែរបន្ទាត់សម្គាល់តំបន់គ្រប់គ្រង មានភាពប្រសើរឡើងគួរឪ្យកត់សម្គាល់ដោយសារតែភាពតានតឹងបានរលត់បន្តិចម្តងៗ”។

ថ្ងៃទី ១៥ និង១៦ ខែវិច្ឆិកា កិច្ចប្រជុំកំពូល (G20) បានរៀបចំកិច្ចប្រជុំជាលើកទី​១៧ នៅកោះបាលីក្រោមប្រធានបទ ​​​“ត្រលប់មកវិញជាមួយគ្នា​ ត្រឡប់មកកាន់តែប្រសើរ”(Recover Together, Recover stronger)។​ កិច្ចសន្ទនាពហុភាគីនេះត្រូវបានចូលរួមដោយមេដឹកនាំជុំវិញពិភពដែលជាសមាជិក និង​ប្រទេសដែលអញ្ជើញចូលរួមដើម្បីដោះស្រាយនូវសន្តិសុខអនាគតសេដ្ឋកិច្ច ​និងវិបុលសុខនៃពិភព​លោក បន្ទាប់ពីការប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោកដោយជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ផលប៉ះពាល់សន្តិសុខស្បៀងអាហារ និងថាមពលដោយការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសរុស្សី។  កិច្ចប្រជុំកំពូល G20​គឺជាវេទិកាថ្នាក់អន្តរជាតិដែលមានសមាជិកជាប្រទេសចំនួន១៩ ដែលជាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់ ក្នុងឆ្នាំ​១៩៩៩​ និងជាមួយសហគមន៍​អឺរ៉ុប។   ដោយមានការកំណត់នូវរបៀបវារៈក្នុងនាមជាប្រធានប្តូរវេន​របស់កិច្ចប្រជុំកំពូល G20 ផ្តោតទៅតាមសសរស្ដម្ភទាំងបីគឺ ស្ថាបត្យកម្មសុខភាពសកល (Global Health Architecture) បរិវត្តកម្មឌីជីថល​ (Digital Transformation) និងការផ្លាស់ប្តូរថាមពលប្រកបដោយនិរន្តរភាព(Substainable energy transition)។ អត្ថបទនេះ នឹងបកស្រាយពីកាលានុវត្តភាពរបស់កិច្ចប្រជុំកំពូល G20 អំឡុងកិច្ចប្រជុំនៅឯកោះប៉ាលី។

​សន្តិសុខស្បៀងអាហារ និងថាមពល         

បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមភូមិសាស្ត្រ​រវាងប្រទេសរុស្សី និងអ៊ុយក្រែន កាលពីខែកុម្ភៈ បានបង្កឱ្យកើតមានវិបត្តិសន្តិសុខស្បៀង​​ និងវិបត្តិថាមពលពិភពលោក។​ ចំណុចដំបូងគឺ សន្តិសុខស្បៀងអាហារត្រូវបានប៉ះពាល់ ដោយប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺជាប្រទេសដែលផលិតប្រេង​ផ្កាឈូករ័ត្នច្រើនជាងគេ។ ប្រទេសរុស្សីជាមួយនឹង​​​​អ៊ុយក្រែនបាននាំចេញនូវ​ចំនួន១ភាគ៣នៃស្រូវសាលីពិភពលោក​។  ការឈ្លានពានពីសំណាក់រុស្ស៊ីនេះនាំឪ្យមានការរារាំងទៅដល់ការដឹកជញ្ជូនរបស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនទៅកាន់តំបន់មជ្ឈិម​បូព៍ា អាហ្វ៊ិ្រកខាងជើង អ៊ឺរ៉ុប និងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់អាស៊ី។ ចំណុចបន្ទាប់គឺ កង្វះបញ្ហាឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ និងប្រេងឆៅរបស់ប្រទេសរុស្សីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទៅដល់រោងចក្រ អាជីវកម្ម និងក្រុមគ្រួសារនៅតំបន់អ៊ឺរ៉ុប។ បញ្ហាចំនួន២​ខាងលើនេះនឹងផ្តល់មកនូវផលអវិជ្ជមានជាច្រើនសម្រាប់ពិភពលោក និងបានក្លាយជាប្រធានបទសម្រាប់ដោះស្រាយក្នុងកិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិនានា។ នា​កិច្ចប្រជុំកំពូល ​G20 ក៏បានលើកយកបញ្ហាស្បៀងអាហារមកដោះស្រាយ ​ដោយបានចេញនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់មេដឹកនាំកិច្ចប្រជុំកំពូល G20 នៅកោះបាលី ដោយបានប្តេជ្ញាចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ក្នុងការសង្រ្គោះជិវិត ទប់ស្កាត់ភាពអត់ឃ្លាន និងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ជាពិសេសប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដោយឆ្ពោះទៅរកប្រព័ន្ធកសិកម្ម ចំណីអាហារ ​និងសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងភាពធន់។ កិច្ចប្រជុំក៏បានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អន្តរជាតិក្នុងការរក្សាខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់អាហារឱ្យដំណើរក្នុងកាលៈទេសៈដ៏លំបាក​នេះ និងស្វាគមន៍ចំពោះគំនិតផ្តួចផ្តើមគ្រាប់ធញ្ញជាតិសមុទ្រខ្មៅ ​(Black Sea Graint Initiative) ​ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិពីអ៊ុយក្រែន គ្រឿងឧបភោគ និងជីដោយសុវត្ថិភាព ពីអ៊ុយក្រែនទៅពិភពលោកទាំងមូលតាមកំពងផែចំនួនបីគឺ Chornomosrk, Odesa និង​​Yuzhny។​  ចំពោះបញ្ហាថាមពល កិច្ចប្រជុំ G20 បានប្តេជ្ញាក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិថាមពលដោយស្របតាម កិច្ចព្រមព្រៀងកោះបាលី និងផែនការផ្លាស់ប្តូរថាមពលកោះបាលី (Bali Energy Transition Roadmap) ដោយពន្លឿនការស្វែងរកនូវទីផ្សារប្រកបដោយស្ថិរភាព និងមានតម្លៃសមរម្យសម្រាប់ពិភពលោក។

ទំនាក់ទំនងចិន និងអាមេរិក

​សហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោក ចូ​ បៃដិន (Joe Biden) មានភាពដឹកនាំ និងផែនការយុទ្ធសាស្រ្តខុសពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក ដូណាល់ ត្រាំ (Donald trump) ដោយទីក្រុងវ៉ាស៊ីតោនបានខិតខំត្រលប់មករឹតចំណងទំនាក់ទំនងជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត និងវេទិកាអន្តរជាតិនាៗដើម្បីដោះស្រាយនូវបញ្ហាប្រឈមជាសកល។  កិច្ចប្រជុំកំពូល G20 បានក្លាយជាវេទិកាដ៏សំខាន់​សម្រាប់ប្រទេសមហាអំណាច  ទាំងពីរក្នុងការដោះស្រាយនូវបញ្ហាសកល និងបញ្ហានាៗ ដែលប្រទេសទាំងពីរធ្លាប់មានបញ្ហារកាំរកូសរួមមាន សង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្ម ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ​-១៩ បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និង​​កោះតៃវ៉ាន់។ យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់សេតវិមាន (The White House) នាជំនួបពិភាក្សាទ្វេភាគីលើកដំបូងរបស់លោក ចូ​ បៃដិន និង​លោក ស៊ី ជីនពីង (Xi Jinping) បន្ទាប់ពីការចូលកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីអាមរិកនៅឆ្នាំ ២០២១ បានបញ្ជាក់ពីគោលជំហររបស់លោក ចូ​ បៃដិន  ក្នុងការគូសបង្ហាញពីតួនាទីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ក្នុងការ​ដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពិភពលោក សន្តិសុខសុខភាព និងសន្តិសុខស្បៀងអាហាររបស់ពិភពលោក។   ការជួបពិភាក្សាខាងលើនេះ ​ជាសញ្ញាដ៏ល្អមួយសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរក្នុងការពង្រឹងទំនាក់ទំនង ​កាត់បន្ថយការ​ប្រកួតប្រជែងមិនឱ្យក្លាយជាជម្លោះរវាងគ្នា និងបំពេញតួនាទីជាប្រទេសមហាអំណាចក្នុងការ​ដោះស្រាយបញ្ហាសកល។

ជាចុងក្រោយកិច្ចប្រជុំកំពូល G20 បានខិតខំឧបត្ថម្ភស្បៀងអាហារស្វែងរកសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងគំនិតផ្តួចផ្តើមផ្សេងៗសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាស្បៀងអាហារ និងថាមពល។ បន្ថែមពីនេះ ​ជំនួបពិភាក្សារវាងប្រទេសចិននិងអាមេរិកបានក្លាយជាឱកាសសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ និងពិភពលោកក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសកលសម្រាប់ពិភពលោកទាំងមូល។ កិច្ចប្រជុំកំពូល G20 នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានក្លាយជាវេទិកាដ៏ជោគជ័យ បន្ទាប់ពីបរាជ័យក្នុងការចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនាវេទិកាថ្នាក់រដ្ឋមន្រ្តីសេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេស។

អាស៊ានបូកបី ដែលហៅជាភាសាអង់គ្លេសថា “ASEAN Plus Three”  និងមានអក្សរកាត់ថា “APT” ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៧។ អាស៊ានបូកបី ត្រូវបានចាត់ទុកជាវេទិកាមួយដែលមានតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួលកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាស៊ាន និងប្រជាជាតិអាស៊ីបូព៌ាទាំងបីគឺ ប្រទេសចិន ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងប្រទេសជប៉ុន។  នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងនិយាយបន្ថែមអំពីការពិភាក្សារបស់មេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល រដ្ឋមន្ត្រី និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មកពីសមាជិកទាំងដប់នៃអាស៊ាន និងរដ្ឋអាស៊ីបូព៌ាទាំងបីទៅលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច​ និងបញ្ហានានាដែលកំពុងកើនឡើងក្នុងតំបន់ ។

១. ​អ្វីទៅជា អាស៊ានបូកបី (​APT)?​

អាស៊ានបូកបី (APT) នេះគឺជាដៃគូកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច រវាងប្រទេសដែលជាសមាជិកអាស៊ានទាំងដប់រួមមាន៖ ប្រទេសព្រុយណេ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ប្រទេសឡាវ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ប្រទេសហ្វីលីពីន ប្រទេសសិង្ហបុរី ប្រទេសថៃ និងប្រទេសវៀតណាម ជាមួយនឹងប្រទេសជាដៃគូសហការដែលមិនជាសមាជិកអាស៊ានចំនួនបី រួមមានដូចជា ប្រទេសចិន ប្រទេសជប៉ុន និង ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ អាស៊ានបូកបី(APT) បានចាប់ផ្ដើមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដំបូងឡើយគឺនៅឆ្នាំ១៩៩៧ ហើយបានដាក់ចេញជាផ្លូការនៅឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលដែលមេដឹកនាំនីមួយៗតំណាងប្រទេសដែលជាសមាជិក​នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ីបូព៌ានៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានបូកបី (APT) លើកទីបីរបស់ពួកគេនៅទីក្រុងម៉ានីល។  ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដំណើរការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះ បានវិវឌ្ឍជាយានជំនិះដ៏សំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ីបូព៌ាឆ្ពោះទៅរកគោលដៅរយៈពេលវែងនៃការកសាងសហគមន៍អាស៊ីបូព៌ា ដោយមានអាស៊ានជាកម្លាំងចលករ។ អាស៊ានបូកបី (APT) បានយល់ព្រមរវាងគ្នានៅក្នុងការពង្រឹងកិច្ចសន្ទនាគោលនយោបាយ ការសម្របសម្រួល និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ រូបិយវត្ថុ និងសារពើពន្ធដែលមានផលប្រយោជន៍រួម។  ដំបូងឡើយ វាផ្តោតលើតែបញ្ហាទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងហានិភ័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការពង្រឹងអភិបាលកិច្ចសាជីវកម្ម ការត្រួតពិនិត្យលំហូរមូលធនក្នុងតំបន់ ការពង្រឹងប្រព័ន្ធធនាគារ និងហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ អាស៊ានបូកបីនេះ បានពង្រីកបន្ត និងស៊ីជម្រៅលើវិស័យជាច្រើនទៀត រួមទាំងផ្នែកនយោបាយ-សន្តិសុខ ពាណិជ្ជកម្មនិងការវិនិយោគ ហិរញ្ញវត្ថុ ថាមពល ទេសចរណ៍ បរិស្ថាន កសិកម្មនិងព្រៃឈើ ការអប់រំ សុខភាព វប្បធម៌ និងសិល្បៈ ជាដើម។

២. ដំណើរការឆ្ពោះទៅការបង្កើតអាស៊ានបូកបី(APT)​

មុននឹងមានការបង្កើតឡើងនូវអាស៊ានបូកបី (APT)នេះ គឺមានការស្នើឡើងមួយដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក​​​​ Mahathir Mohamad ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ ដែលបានធ្វើការស្នើឱ្យមានការបង្កើត វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីបូព៌ា (EAEC) ឬក្រុមសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីបូព៌ា (EAEG) រវាងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុង បំណងទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក (APEC) និងអាស៊ីទាំងមូល។ ការស្នើឡើងEAEC គឺអាចចាត់ទុកថាជាប្រតិកម្មចំពោះការធ្វើសមាហរណកម្មរបស់អាស៊ានទៅក្នុង APEC ដោយលោក Mahathir ដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទស្សនៈ Pan-Asian ដ៏រឹងមាំរបស់គាត់។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សំណើរនេះត្រូវបានបរាជ័យដោយសារតែមានប្រតិកម្មប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីសហរដ្ឋអាមេរិកផង និងព្រមទាំងការបដិសេដមិនចូលរួមពីប្រទេសជប៉ុន និង ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងផង។ ក្រោយមកនៅពេលដែលមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ីឆ្នាំ ១៩៩៧-១៩៩៨ បានកើតឡើង ហើយគួបផ្សំនឹងការអាក់អន់ចិត្តក្នុងតំបន់ចំពោះមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងការដោះស្រាយវិបត្តិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំងចំពោះក្រុមអាស៊ីបូព៌ា ដែលវាហាក់បីដូចជាផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់គំនិតអាស៊ីបូព៌ារបស់លោក Mahathirផុសឡើងមកម្ដងទៀត។ បើទោះបីជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ អាស៊ានបូកបី (APT) បានចេញមុនវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ីក៏ដោយ គេច្រើនចាត់ទុកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ានបូកបី (APT) ថាឈ្មោះផ្សេងមួយទៀតរបស់ ” វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីបូព៌ា (EAEC) ឬក្រុមសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីបូព៌ា (EAEG)” ។ បន្ទាប់មក មានការធ្វើការងារសម្រាប់សមាហរណកម្មបន្ថែមទៀតក៏បានបន្ត ហើយអាស៊ានបូកបី ដែលមានអាស៊ាន ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង ក៏ត្រូវបានបង្កើតនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៧ នៅពេលកិច្ចប្រជុំកំពូលក្រៅផ្លូវការ​អាស៊ានលើកទី ២ នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីក្នុងចំណោមមេដឹកនាំអាស៊ាន និងចិន ជប៉ុន និង កូរ៉េខាងត្បូង។ ហើយបានដាក់ចេញជាផ្លូការនៅឆ្នាំ១៩៩៩ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានបូកបី លើកទីបីនៅទីក្រុងម៉ានីល ហើយបានកោះប្រជុំលើកទី១ របស់ពួកគេនៅទីក្រុងឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០០០។

៣.​តើអាស៊ានបូកបីបានធ្វើអ្វីខ្លះ​តាំងពីបង្កើតឡើងមក?

នៅពេលកិច្ចប្រជុំកំពូលក្រៅផ្លូវការអាស៊ានលើកទី ២ នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី បានចេញនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៩៧ ដែលបានកំណត់គោលដៅសំខាន់ៗ គោលការណ៍ និងទិសដៅបន្ថែមទៀតនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រទេស អាស៊ានបូកបី (APT) ។  នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម មេដឹកនាំ អាស៊ានបូកបី (APT) បានសម្រេចចិត្តពង្រឹង និងស៊ីជម្រៅកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ីបូព៌ាក្នុងវិស័យផ្សេងៗ ជាពិសេសក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម នយោបាយ និងវិស័យផ្សេងៗទៀត។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្របខណ្ឌ អាស៊ានបូកបី (APT) បានក្លាយជាធាតុសំខាន់មួយសម្រាប់ការជំរុញនិយមក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។  កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ អាស៊ានបូកបី (APT) បានពង្រីកយ៉ាងស៊ីជម្រៅ ដើម្បីគ្របដណ្តប់លើផ្នែកជាច្រើននៃផ្នែកនយោបាយ និងសន្តិសុខ ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន  ពាណិជ្ជកម្មនិងការវិនិយោគ  ហិរញ្ញវត្ថុ  ទេសចរណ៍ កសិកម្មនិងព្រៃឈើ  ថាមពល  សារធាតុរ៉ែ សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម  វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងការច្នៃប្រឌិត  បរិស្ថាន  ការអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ  សុខុមាលភាព​សង្គម  ភាពចាស់សកម្ម  យុវជន  ស្ត្រី  សេវាកម្ម​ស៊ីវិល  ពលកម្ម  វប្បធម៌និងសិល្បៈ  ព័ត៌មាននិងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ  ការអប់រំ  ការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ  សុខភាព​សាធារណៈ និងការតភ្ជាប់រវាងបណ្ដាប្រទេសនៅតំបន់អាស៊ីតំបន់ អាស៊ីបូព៌ានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ជារួមមក អាស៊ានបូកបី គឺជាវេទិកានិង ជាអ្នកសម្របសម្រួលមួយដែលសំខាន់នៅក្នុងការធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាស៊ាន និងប្រជាជាតិអាស៊ីបូព៌ាទាំងបីដែលរួមមាន​ ប្រទេសចិន ប្រទេសជប៉ុន និង ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ចាប់តាំងពីបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៧ អាស៊ានបូកបីបានតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគ រក្សាស្ថិរភាពទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុក្នុងតំបន់​ លើកកម្ពស់វិស័យទេសចរណ៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងការតភ្ជាប់រវាងប្រជាជននិងប្រជាជន ពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យស្បៀងអាហារ កសិកម្ម និងព្រៃឈើ ពង្រឹងសន្តិសុខថាមពលនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ ពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យរ៉ែ។